Аттандыру өлеңін жаттау
Автор туралы
Ақтөбе облысы, Мұғалжар ауданы, Ембі қаласы №3 орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі — Кадырова Нұрсая Жолмырзақызы.
Жамбыл туралы ойлар
«Жамбылдың туған халқының өмірін жүз жыл талмай жырлауының өзі де — ерлік».
«Жамбыл — халық поэзиясының ғасыр жасаған емені, ақындық еңбектің батыры, халқының мақтанышы».
Сабақ тақырыбы
Ж. Жабаев — «Аттандыру»
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Жамбыл Жабаевтың өмірі мен шығармашылығына шолу жасау; қазақ әдебиетіндегі орны мен маңызын айқындау; «Аттандыру» өлеңінің идеялық мәнін ашу.
Тәрбиелік
Өлең мазмұнын түсіндіру арқылы оқушылардың елге, тілге деген сүйіспеншілігін күшейту, отансүйгіштікке тәрбиелеу.
Дамытушылық
Оқушылардың шығармашылықпен жұмыс істеуіне ықпал ету; ойлау, сөйлеу және жазу мәдениетін дамыту.
Сабақ сипаттамасы
- Сабақтың түрі
- Аралас
- Әдістері
- Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, мәнерлеп оқу, талдау
- Көрнекілігі
- Слайдтар, қосымша әдебиеттер
- Пәнаралық байланыс
- Тарих
Сабақтың барысы (қысқаша)
- I. Ұйымдастыру, психологиялық дайындық: «Көңіл-күйің қандай?»
- II. Үй тапсырмасын тексеру: халық поэзиясының шағын түрлері (кубизм стратегиясы).
- III. Жаңа сабақ: Жамбыл тұлғасы және «Аттандыру» өлеңі.
- IV–VI. Бекіту, үй тапсырмасы, бағалау.
Үй тапсырмасын тексеру: «Кубизм» стратегиясы
Тақырып: халық поэзиясының шағын түрлері. Оқушының білімін жан-жақты көрсету үшін тапсырмалар алты қырынан талданады.
1) Баянда
Халық поэзиясының шағын түрлерінің ерекшелігін түсіндір.
2) Салыстыр
Тұрмыс-салт жырлары мен мұң-шер өлеңдерін салыстыр.
3) Үзінді айт
Өзің таңдаған шағын жанрдан үзінді келтір.
4) Еске түсір
«Қозы Көрпеш — Баян сұлу» жырындағы қоштасу өлеңін еске түсір.
5) Мысал келтір
Естірту өлеңіне мысал айтып, оның мәнін қысқаша түсіндір.
6) Жатқа оқы
Бата үлгісін жатқа айт.
Жаңа сабақ: Жамбыл туралы не білеміз?
«Ой шақыру» кезеңінде Жамбылдың ақындық жолын танытатын тірек ұғымдар ұсынылады:
- Жамбыл атануы
- «Қобызшы бала»
- «Бөлтірік ақын осы екен»
- Алғашқы дәріс
- «Менің пірім — Сүйінбай»
«Жуан» және «жіңішке» сұрақтар
Негізгі деректер
- Жамбыл — жыршы, дастаншы, айтыскер ақын.
- 1846 жылы қазіргі Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданына қарасты Хантау баурайында дүниеге келген.
- Пір тұтқан ұстазы — Сүйінбай Аронұлы.
- Айтысқан ақындары: Құлмамбет, Досмағамбет, Сарыбас, Айкүміс, Бақтыбай, Шашубай.
Көркем мәтінмен жұмыс
Жамбылдың 1936–1945 жылдары жазған жырларының орны ерекше. Төмендегі жолдар — 1938 жылғы «Күн толғауынан» үзінді, бейбіт өмірдің тынысын сездіреді:
Көктей түс Отанымның шаттық бағы,
Кел ұшып, сайрай түсші бұлбұл тағы.
Бұлбұлдай шаттық жырын ақтарыңдар,
От жүрек еркіндіктің адамдары.Жамбыл. «Күн толғауы» (үзінді)
Жамбыл поэзиясындағы Отан тақырыбы
Отанға, халыққа деген сүйіспеншілік, ынтымақ пен бірлік — Жамбыл шығармаларының негізгі арқауы. Ақын бейбітшілікті, ел тұтастығын жырлап қана қоймай, Отан қорғау идеясын халық батырларының өнегесі арқылы кейінгі ұрпаққа үлгі етеді.
Соғыс жылдарындағы үн
«Ленинградтық өренім» (1941), «Мәскеу», «Патша әмірі тарылды», «Зілді бұйрық», «Ұлы көш» толғауы сияқты өлеңдері майдандағы жауынгерлерді рухтандырған ұранға айналып, ауыздан ауызға тарады.
Прокофьевтің естелігі бойынша, «Ленинградтық өренім» жарияланған кезең — ең ауыр шақтардың бірі еді: халықтың рухын көтеру үшін бұл жыр радиодан күн сайын оқылып тұрған.
Дастандардағы қуат
Жамбылдың отаншыл мұрасында дастандар айрықша орын алады. «Өтеген батыр», «Сұраншы батыр», «Замана ағымы» секілді туындылары — елдік рухтың көркем шежіресі.
Сонымен бірге Жамбыл — керемет жыршы: қырғыздың «Манас» эпосын, шығыс хикаялары «Ләйлі — Мәжнүн», «Жүсіп — Зылиха» секілді жыр-қиссаларды тәулік бойы жалықпай жырлағаны айтылады.
Тарихпен байланыс: соғыс және оның салдары
Соғыс әкелген зардап
- Бомба тасталды, оқ атылды, ел еріксіз аттанды.
- Қала мен ауыл қирады, қырғын көбейді.
- Елде еңбек күші азайып, шаңыраққа салмақ түсті.
Қарсы тұрған күш
- Әскер қатары күшейтілді, білікті мамандар жұмылдырылды.
- Оқ-дәрі, киім-кешек, мініс ат және өзге де көмек жіберілді.
Жауынгер ерлігі
- Қажырлық пен табандылық
- Достық пен бірлік
- Отансүйгіштік, әдіс-айла
Негізгі мәтін: «Аттандыру» өлеңінің идеясы
Жамбылдың соғыс жылдарындағы ең әсерлі туындыларының бірі — баласы Алғадайды майданға аттандырған сәтте айтқан жыры, яғни «Аттандыру». Бұл өлең және «Алғадай туралы» толғаулары ауыз әдебиеті дәстүрімен сабақтасып, бата-тілек сарында, терең философиялық мәнмен өріледі.
Алғадай туралы қысқаша дерек
- Алғадай — Жамбылдың ерекше жақсы көрген ұлы.
- Ұлы Отан соғысы кезінде майданға аттанып, 1943 жылы қаза тапқан.
- Қаралы хабарды ақынға сол кездегі хатшысы Ғали Орманов пен ақын Әбділда Тәжібаев естірткені айтылады.
Сабақтағы жұмыс түрлері
- Өлеңді мұғалімнің мәнерлеп оқуы.
- Оқушылардың мәнерлеп оқуы.
- Мазмұнын ашу, идеялық талдау.
- Өлең құрылымына талдау жасау.
Өлең құрылысына талдау (үлгі)
- Авторы
- Ж. Жабаев
- Жанры
- Өлең (толғау сарынымен айтылады)
- Тақырыбы
- Баласы Алғадайға бата, тілек білдіру
- Идеясы
- Әке үміті мен ел үмітін ақтау
- Шумақ саны
- 5
- Тармақ
- 4–6
- Ұйқас түрі
- Қара өлең ұйқасы
- Бунақ
- 2
Бекіту тапсырмалары
1) Жамбыл кім?
«Топтастыру» әдісімен Жамбылдың қырларын ата: ақын, айтыскер, дастаншы, жыршы, ұстаз.
2) Кімдермен айтысқан?
Құлмамбет, Досмағамбет, Сарыбас, Айкүміс, Бақтыбай, Шашубай.
3) Өлеңдерінің негізгі идеясы
Елдік мүдде, бірлік, бейбітшілік, ерлік және Отанға адалдық.
Шығармашылық жұмыс
Тақырып: «Жамбыл ата». Тірек сөздер: әлемге, бата, асқақтата, Жамбыл ата.
Сөйлем бастауға үлгі жолдар
Жүз жасаған ...
Сүйінбайдан алдың ...
Қалықтаттың кең ...
Қазағымның даңқын.
Үй тапсырмасы
- 1) «Аттандыру» өлеңін жаттау.
- 2) «Біз соғысты көрген жоқпыз», «Болмасын соғыс» тақырыптарының біріне эссе жазу.
Бағалау
Оқушылардың қатысу белсенділігі, мәнерлеп оқуы, талдау сапасы және шығармашылық жұмыс нәтижесі негізінде бағаланады.