Көкте түрлі жолақты, өрнек тұрды ғаламат

Қасқанағы қылтылдап, көзқарасы жылтылдап.

Жауабы: Ай

Орақ болып туады, табақ болып тынады.

Жауабы: Ай

Бейнесі суда дірілдейді, қармаққа бірақ ілінбейді.

Жауабы: Ай

Көк төрінде жоғары, ілулі тұр атамның сапталмаған орағы.

Жауабы: Ай

Керегенің басында кетпен құйрық, кесіп алса, таусылмас неткен құйрық.

Жауабы: Ай

Қонақтап күнде қонар су бетіне, сүйсінер барлық адам келбетіне. Тұлғасы су ішінде көрінеді, таңырқап қарап тұрсам суретіне.

Жауабы: Ай

Мұхиттардың ортасында аппақ тау бар, түк өспейді жер шарының картасында, оған еш шың теңеспейді.

Жауабы: Айсберг

Мұхитта дәу бір қалқып тұрған тау бар.

Жауабы: Айсберг

Көкжиегі тұйық дөң, шатыр тіккен биік кең.

Жауабы: Аспан

Төрінде тұр нұр көзі, жердің биік күмбезі.

Жауабы: Аспан

Әйнектей көгілдір, теңіздей тым мөлдір.

Жауабы: Аспан

Күмбез сынды кең сарай, еш жерде жоқ тең сарай.

Жауабы: Аспан

Айдалада көк шатыр, көк шатырда қызыл көзді шал жатыр.

Жауабы: Аспан мен Күн

Қағыл, қағыл, қағыл кілем. Қағайын десем ауыр кілем. Сатайын десем тәуір кілем.

Жауабы: Аспан мен Жер

Тіршілік ауасыз — тек. Ұстасаң қауқар жоқ, айналаңды қоршаған көк, одан асқан кәусар жоқ.

Жауабы: Ауа

Түсі бар, көрінбейді; біртұтас, бөлінбейді. Тынысы — тіршіліктің, ешқашан жерінбейді.

Жауабы: Ауа

Ештеңеден қаймықпай, көзді арбаған өрнекпен. Сурет салар айнытпай — шебер еді ол неткен?

Жауабы: Аяз

Өзі көрінбейді, адамды тоңдырады; ызғары дірілдетіп, есіңнен тандырады.

Жауабы: Аяз

Қолы да жоқ, қаламы да жоқ, бірақ көп сурет салады.

Жауабы: Аяз

Тоңғақты таниды, беті-қолыңды қарыды.

Жауабы: Аяз

Жерді тырнап, бұтаны ырғап, шөпті сипап, зырлап ұшады; жанын қинап, зарлап ұлиды.

Жауабы: Боран

Бір дүлей күш — қас пейілді. Итереді кеудеңнен. Алысайын десең, қолға түк ілікпейді.

Жауабы: Боран

Өзі көрінбейді, терезені ұрады. Сөзі жоқ — ысқырып тұрады; аяқ-қолы болмаса да, серуен құрады. Бұл не?

Жауабы: Боран

Жер түбінен боз жорға ат келеді.

Жауабы: Боран

Қуып едім — мойнын бұрмады; ұстайын деп едім — қолға тұрмады.

Жауабы: Боран

Ағаштарды шайқайды, өзі көзге көрінбейді. Сай-сайды шарлағанда, бір сәт ерінбейді.

Жауабы: Жел

Қанаты жоқ — ұшады, аяғы жоқ — қашады.

Жауабы: Жел

Зәулімде тұрағы бар, тіреусіз тұрады.

Жауабы: Бұлт

Дәу шүйкесін күн алды, көк теңізге түсіріп; шығарды да жұлбасын, жел әкетті ұшырып.

Жауабы: Бұлт

Етек-жеңі жиналмай, дауыл тұрса дым қалмай; түйдектеліп көшеді, тоз-тоз болып өшеді.

Жауабы: Бұлт

Қара алып жарқыратып, жасын атып, күркірейді. Суды сайға сарқыратып, демі шөпті сілкілейді.

Жауабы: Бұлт

Көшіп жүріп желменен, қыраттарға тамшысын сеуіп шықты.

Жауабы: Бұлт

Бірде селдір жабағы, бірде теңбіл жабағы.

Жауабы: Бұлт

Будақ түтін — түсі аппақ, көк жүзіне тұзақтап қойғандай-ақ жылжымай, тауды құшақтап өбеді.

Жауабы: Бұлт

Көк көрпенің мақтасы — әр жерде жүр бытырап. Біріктіруге қол жетпес, шіркін, ысырап.

Жауабы: Бұлт

Шашылды көктен ақ моншақ, жоғалды біздер тапқанша-ақ.

Жауабы: Бұршақ

Дауыл ақ дән ұшырып, аспаннан шашып өтті. Шекемізді ісіріп, үйге қаштық сасқаннан.

Жауабы: Бұршақ

Ақ құмалақ шашылды жан-жаққа бырдай боп. Күн көзі ашылды, жер қапты жұрдай боп.

Жауабы: Бұршақ

Шөміші жоқ — теңізді сапырады. Кебісі жоқ — егінді жапырады.

Жауабы: Дауыл

Аспаннан домалап, көп моншақ төгілді. Бусанып жон-алақ, терледі, керілді.

Жауабы: Жаңбыр

Көкте туып, жерде өледі.

Жауабы: Жаңбыр

Төбеден төнеді, тамшысын төгеді. Сол кезде ой қаулап, бәйшешек өнеді.

Жауабы: Жаңбыр

Бірде былдыр-былдыр, сәбилердің тіліндей; бірде сыңғыр-сыңғыр, қоңыраудың үніндей. Бұл не?

Жауабы: Бұлақ

Сынаптай жылтырап, биіктен сырғиды; ән салып былдырап, ылдиын іздейді.

Жауабы: Бұлақ

Еш тесікте тұрмайды, ол жоқта жер құрғайды.

Жауабы: Су

Аяғы жоқ, қолы жоқ, бірақ тыныш тұрмайды. Сақтамасаң — қорың тек, барша тірлік қурайды.

Жауабы: Су

Аспан түстес сұйық, әркім ішер құйып.

Жауабы: Су

Қара атым қалтырауық, қабырғасы жалтырауық.

Жауабы: Су

Жылт-жылт еткен, жырадан өткен.

Жауабы: Су

Күннің көзі түйілді, көкте бұлт үйірілді. Сұйық моншақ шашылып, жерге нәр боп құйылды.

Жауабы: Тамшы

Мұрны жоқ шымшық мұз тесер.

Жауабы: Тамшы

Алып кілем — үсті кілең гүлге толы.

Жауабы: Жер

Сарайдың сансыз шырағы, нұр шашып самсап тұрады.

Жауабы: Жұлдыз

Жылт-жылт етіп төбемде, түсе алмай тұр төменге.

Жауабы: Жұлдыз

Күндіз білінбейді, түнде күлімдейді.

Жауабы: Жұлдыз

Үй үстінде ұсақ тас.

Жауабы: Жұлдыз

Там басына тары септім.

Жауабы: Жұлдыз

Жарқылдан соң жаңағы, суға бөкті бар алап. Көкте түрлі жолақты, өрнек тұрды ғаламат!

Жауабы: Кемпірқосақ

Келістіріп өрнегін, құрып қойды өрмегін.

Жауабы: Кемпірқосақ

Жаңбыр жуды жерімді, көкте өрмек керілді.

Жауабы: Кемпірқосақ

Алып мұхит — ақ алау, шеті шексіз жағалау.

Жауабы: Көкжиек

Ауыл сыртындағы сайда үлкен айна жатыр.

Жауабы: Көл

Үлкен алтын табақтан әлемге нұр таратқан.

Жауабы: Күн

Алауға оранып, көкке өрлеп шығады. Бір айналып оралып, көкжиекке батады.

Жауабы: Күн

Өзі жырақ тұрғанымен, шырақ көзі таусылмайды.

Жауабы: Күн

Қос алып көз: бірі жарықта көреді, бірі қараңғыда көреді.

Жауабы: Күн мен Ай

Әлемнің қос күзетшісі: бірі күндіз тынығады, бірі түнде тынығады.

Жауабы: Күн мен Ай

Мекені көкте — екі ару; бір-бірін көруге зәру.

Жауабы: Күн мен Ай

Бір тәулікте екі жайын: бірі кетсе, бірі дайын.

Жауабы: Күн мен Түн

Ақ сандығым ашылды, ішінен жібек шашылды.

Жауабы: Күннің сәулесі

Кім әйнекті сындырмай, ішінен өтіп кетеді?

Жауабы: Күннің сәулесі

Айтқаныңды айнытпай, өзіңе қайтарады; тіл қатқанмен қаймықпай, көзіңе көрінбейді.

Жауабы: Жаңғырық

Дауысыңды қайталап, жырақтан айнытпай құлағыңа жеткізеді.

Жауабы: Жаңғырық

Терезеден сезіледі, қараңғыны көшіреді.

Жауабы: Сәуле

Әуеде ақ мамық қалбалақтап ұшады. Қанаты талып, жерге барып құшады.

Жауабы: Қар

Аспаннан ақ ұлпа борайды, қырқаны сейсепке орайды.

Жауабы: Қар

Қыс қоймасын ақтарып, жерді ақ мамық жапты.

Жауабы: Қар

Қыста ғана болады: ұстасаң, қолың тоңады.

Жауабы: Қар

Тап-тап жорға, табаны жалпақ боз жорға. Үйірі келсе кісінемес, шөптің басын тістемес.

Жауабы: Қар

Ұлпа мамық аппақ, жүрмін оны таптап. Күн жылынған кезде, тұра алмаймын сақтап.

Жауабы: Қар

Мамықтай ұлпа, қанттай ақ: қыста жер бетін басады, жазда сайға қашады.

Жауабы: Қар

Мүлгіп тұрған бақ тыныш, ораныпты ақ күміс.

Жауабы: Қырау

Қыс болса құрып өрмегін, салды небір өрнегін.

Жауабы: Қырау

Көлдің беті — көк әйнек: сырғанауға тым әйбәт!

Жауабы: Мұз

Қыс бойы біз коньки тепкенде, айдын мөп-мөлдір көгілдір. Көктемде тозбаған көрпесі бір күнде-ақ бой-бой боп сөгіледі.

Жауабы: Мұз

Суда қалқиды, жылыда балқиды.

Жауабы: Мұз

Қыста шыны боп қатады, жылыда су боп жатады.

Жауабы: Мұз

Суға батпайды, отқа жанбайды.

Жауабы: Мұз

Судан жаралады, суда жоғалады.

Жауабы: Мұз

Аспанды от қамшы осады, ащы үнін ышқынып қосады.

Жауабы: Найзағай

Дүрліктіріп қырқаны, шақпақ тастың жарқылы бұлт көрпесін жыртады.

Жауабы: Найзағай

Айдаһар аузын ашса — арс етеді, гауһары жерге түссе — жарқ етеді.

Жауабы: Найзағай

Күн көзінен құйылады, жер бетіне жиылады. Құшақ ашып барша тірлік қуанады, сыйынады.

Жауабы: Нұр

Сұрғылт түтін маңайды бүркесе, талайды адастырады.

Жауабы: Тұман

Аспан түйді қабағын, сұр пердесін керіп, жердің танабын жапты.

Жауабы: Тұман

Туған жердің белбеуі шұбатылып қалыпты. Керемет-ау кернеуі — тасты тесіп жарыпты.

Жауабы: Өзен

Дедектейді, зырлайды, артқа мойын бұрмайды.

Жауабы: Өзен

Өркешіне мұз артқан, шудасынан су аққан. Мынау неткен қара нар — күншіліктен мұнартқан?

Жауабы: Тау

Орман-тоғай, тастың бәрін көтеріп, жапанда шөгіп жатқан үлкен нар.

Жауабы: Тау

Қия шыңнан құлайды, тасты бұзып арыны. Ақ жалданып тулайды, құлақ жарар сарыны.

Жауабы: Сарқырама

Өртесең де ерімейді, тот басып шірімейді, өн бойына су сіңбейді, ылғал тартып ірімейді.

Жауабы: Тас

Бұйра жасап сан қилы, сұйық жазық шалқиды.

Жауабы: Теңіз

Алдымда тұрды ақ түбіт, бірақ ұстай алмадым — жүгіріп барып аптығып.

Жауабы: Сағым

Қызыл құмда көл жатыр, шымылдықтай шайқалып. Бұдан аумас ол тақыр — көлбейді тек жайқалып; ұстай алмас қол батыр, желмен кетер найқалып.

Жауабы: Сағым

Шөпті жапырып, құмды сапырып, қоқысты үйіріп әкеткен не?

Жауабы: Құйын

Деп-демде шытынап, шынысы төменге ағылды.

Жауабы: Сел

Күзде шығыстан, қыста төбеден, көктемде батыстан көрінеді. Шілдеде күн қасында болып, түнде жоғалатын не?

Жауабы: Үркер

Дұрыстап аңғарсаң — көктегі бағдаршам.

Жауабы: Үркер

Мөлдір көкте бір ғана, шоқтай жайнап тұр дара.

Жауабы: Шолпан

Күнді айналып қозғалады, артында жарық жол қалады.

Жауабы: Құйрықты жұлдыз

Мөлдіреген жүзімді ұстап едім — езілді.

Жауабы: Шық

Қурап тұрған кеңістік, күн күйдірер маңдайды. Аптабы бар ең ыстық, кебірсітеді таңдайды.

Жауабы: Шөл

Күн мен түннің кіндігін, жер шарының ендігін қақ бөліп тұр тепе-тең — жұмыр жердің белдігі.

Жауабы: Экватор