Суреттер арқылы сұрақтар қою
Сабақтың басталуы: жылы атмосфера және табиғатқа сүйіспеншілік
Балалар залға саппен кіріп, амандасады. Сабақ «Шаттық шеңберімен» басталады. Бұл бөлікте табиғатты аялау идеясы қарапайым, бірақ әсерлі жолдармен бекітіледі:
Сүйейік табиғатты, аялайық,
Біз де одан жақсылықты аямайық.
Табиғаттан нәр алған ғой жанымыз,
Ұсынайық жүрек нұрын бәріміз.
Одан кейін «Жұмбақбай ата» келіп, құстар туралы жұмбақтар жасырады. Балалар жауап беру арқылы әрі ой сергітеді, әрі құстарды танып-білуге ынталанады.
Құстар туралы жұмбақтар: қызығушылықты ояту
Жұмбақтар балаларды бақылауға, салыстыруға және сөздік қорын толықтыруға бағытталған. Мысалы:
-
Ұшқаны қызық жалпылдап, өзі сондай қарқылдақ.
Жауабы: Қарға
-
Шарлап жүріп даланы, үйіңе үйін салады.
Жауабы: Қарлығаш
-
Жатыр суды жастанып, ай астында ақ мамық.
Жауабы: Аққу
-
Мысық құлақты, бүркіт тұяқты.
Жауабы: Үкі
-
Ақ сарайын талқандап, шықты біреу талтаңдап.
Жауабы: Балапан
-
Тоқылдатып мазаны алып, ағаштарды тазалап, орманды емдейді.
Жауабы: Тоқылдақ
Жұмбақбай атаның ескертуі: аулада көрінетін құстарға жем, нан үгінділерін сеуіп, үнемі қамқорлық жасауды ұмытпау керек.
Алдын ала жұмыс: қыстайтын құстар және қамқорлық
Тәрбиеші интерактивті тақтадағы суреттер арқылы әңгімелесуді ұйымдастырады: балалар қыстап қалатын құстарды атайды (қарға, торғай, көгершін, тоқылдақ) және өз қолдарымен жасаған жемсауыт туралы айтады.
Талқылау сұрағы
«Қыстап қалатын құстарды білесіңдер ме?»
Нақты әрекет
«Жемсауыт жасап, ағашқа іліп, ішіне жем салдық.»
Көркем мәтін: М. Зверевтің «Су торғайы» әңгімесі
Тәрбиеші балаларға жазушы М. Зверев туралы қысқаша мәлімет береді: ол табиғат, құстар мен жәндіктер туралы көптеген әңгіме жазған. Кейін «Су торғайы» әңгімесін мәнерлеп оқиды.
Мәтіннен үзінді (өңделген нұсқа)
Қыстың қатты аязы. Таудан аққан өзеннің үстінен бу көтеріледі. Екі жағалауға көкпеңбек, жалтыр мұз қатып қалған, тек өзеннің ортасы ғана мұзсыз. Дәл осындай кезде мұз үстінде шыр-шыр етіп бір торғай жорғалап жүреді. Ол — қайқы құйрықты, кішкентай қара торғай. Бір мезетте ол шолп етіп ағынды суға сүңгіп кетеді. Мөлдір судың түбінде тастардың арасын шұқылап жүргені анық көрінеді. Кенет пыр етіп қайтадан жағаға ұшып шығады. Тырнақтарының ұшына мұз қатқан, бірақ ол ештеңеге мән бермей, зыр-зыр жорғалап, баяғыша әндетіп жүреді. Бұл қандай ғажап құс? Бұл құсты су торғайы дейді. Ол қысы-жазы жемін су түбінен табады.
Әңгіменің мазмұны балаларға видеоролик арқылы да қысқаша түсіндіріліп, қабылдауды жеңілдетеді.
Мәтін бойынша түсіну сұрақтары
Тыңдалымнан кейін тәрбиеші сұрақтар қойып, балалардың мазмұнды түсінуін тексереді:
- 1. Әңгімеде жылдың қай мезгілі суреттелген?
- 2. Әңгіме не туралы?
- 3. Су торғайын кім сипаттап береді (мәтін бойынша)?
- 4. Су торғайы жемін қайдан табады?
- 5. Су торғайын не үшін «ғажап құс» дейді?
Қайта айту тапсырмасы: 5–6 бала әңгімені бір-бірін жалғастыра отырып мазмұндайды. Бұл тәсіл есте сақтау мен байланыстырып сөйлеуді күшейтеді.
Құстарды жіктеу: қыстайтын және жылы жаққа ұшатын
Балалар құстардың екі үлкен топқа бөлінетінін қорытындылайды: қыстап қалатын және жылы жаққа ұшып кететін құстар.
Дидактикалық ойын: «Ажырат»
Үлестірмелі карточкалардағы құстардың суреттерін қарап, балалар оларды екі топқа бөліп белгілейді.
Билингвальді компонент (қайталату): мұз — лед, жабайы құстар — дикие птицы.
Тіл дамыту: өлең, мақал-мәтел және сергіту сәті
Балалар құстар туралы тақпақтар мен мақал-мәтелдер айтады. Одан кейін сергіту сәті Х. Талғаровтың «Торғай» өлеңі негізінде орындалады:
Торғай, торғай, торғайсың,
Таяу келіп қонғайсың.
Жем шашайын, тойып ал,
Сонда аязға тоңбайсың.
Дыбыстық жұмыс: «Ж» және «Ш» дыбыстары
Сабақтың маңызды бөлігі — артикуляцияны дұрыс қою. «Ж» және «Ш» дыбыстарын айтқанда ерін дөңгеленіп, алға қарай жиырылады; тіл ұшы жалпақтанып тістердің түбіне жуықтайды, бірақ тимейді.
«Ш» дыбысына арналған буын жаттығулары
- Ша-ша-ша — шана
- Шу-шу-шу — шуда
- Шы-шы-шы — шыны
- Ше-ше-ше — шелек
- Ши-ши-ши — шие
- Шө-шө-шө — шөп
- Аш-аш-аш — ашық
- Ұш-ұш-ұш — ұшқын
- Ыш-ыш-ыш — ыстыққыш
- Өш-өш-өш — көш
Ескерту: берілген сөздер дыбысты естіп, ажыратуға бағытталған жаттығу ретінде қолданылады.
Жаңылтпаштар (дыбысты бекіту)
Шемішке шақсаң шақ,
Шапшаң шақ.
Шөбіңді шапсаң шап,
Шапшаң шап.
Қ. Мырза Әли
Жоғалды бес шыбыш,
Жоқ әлі еш сыбыс.
Жоқ әлі еш сыбыс,
Жоғалды бес шыбыш.
Қ. Мырза Әли
«Ж» дыбысына арналған буын жаттығулары
- Жа-жа-жа — жалау
- Жо-жо-жо — жою
- Жу-жу-жу — жусан
- Жы-жы-жы — жылан
- Жи-жи-жи — жиек
- Же-же-же — жер
- Жә-жә-жә — жәшік
- Аж-аж-аж — гараж
Құндылықтарды бекіту: «Не жақсы, не жаман?»
Дидактикалық ойын арқылы балалар жақсы және жаман әрекеттерді ажыратады: берілген суреттерден дұрыс мінез-құлықты тауып, түсіндіреді.
Дәптермен жұмыс (№9 тапсырма)
Суреттегі балалардың жақсы қылықтарын жасыл түспен, жаман қылықтарын қызыл түспен белгілейді. Жеке жұмыс ұйымдастырылады.
Қорытынды және күтілетін нәтиже
Қорытынды сұрақтар
- Бүгін қандай әңгіме тыңдадық?
- Әңгіме ұнады ма?
- Су торғайы қандай құсқа жатады?
Белсенді жауап берген балалар жұлдызшалармен марапатталады.
Орындайды
Әңгіменің тақырыбы мен авторын біледі, сұрақтарға жауап береді.
Түсінеді
Құстардың қыстап қалатын және жылы жаққа ұшып кететін түрлерін ажыратады.
Қолданады
«Ж», «Ш» дыбыстары бар сөздерге мысал келтіреді.
Автор туралы мәлімет
Атырау қаласы, №33 «Көркемай» балабақшасы, коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорын.
Ересек топ тәрбиешісі: Шүйншалиева Дамели Симберкиновна.