Қиын оқушылармен және ата - аналармен өткізілетін жұмыс ерекшелігі
Батыс Қазақстан облысы, Бөрлі ауданы, Бөрлі негізгі орта қазақ мектебі
Бастауыш сынып мұғалімі: Майманов Нұрқан Жаныбекұлы
Қиын оқушылармен және ата-аналармен жүргізілетін жұмыстың ерекшелігі
Баяндаманың мақсаты
- 1 Оқушы мен ата-ана жағдайына жан-жақты талдау жасап, мектеп–ұстаз–ата-ана қарым-қатынасын нығайту.
- 2 Әртүрлі әдіс-тәсілдер арқылы олармен жүргізілетін жұмыс түрлерін көбейту.
- 3 Адамгершілікке, сыйластыққа, инабаттылыққа тәрбиелеу.
Баяндама барысы
Тәрбие тәсілдері әр баланың жас ерекшелігін және жеке тұлға ретіндегі болмысын ескере отырып, оның шексіз мүмкіндігін ашуға бағытталуы тиіс.
Қазіргі таңда мектептерде мұғалімдерді алаңдататын өзекті мәселенің бірі — қиын оқушылар. Ендеше, «қиын оқушы» дегеніміз кім?
Қиын оқушының жалпы сипаты
Қиын оқушылар — мектеп тарапынан ерекше, қосымша бақылауды қажет ететін, тәрбиелік ықпалға жиі қарсылық білдіретін балалар.
- Білім деңгейі төмен, сабақтан жиі қалатын.
- Тәртібі тұрақсыз, мұғалім талаптарын орындауға құлықсыз.
- Сыныптастарымен жиі тіл табыса алмайтын, ұжымдық мәселелерге немқұрайлы.
- Ашуланшақ, тұйық, эмоциялық тұрақсыздық байқалатын.
Көбіне түпкі себеп қайда?
Қиын мінез-құлықтың себептерін іздестіргенде, көп жағдайда мәселе баланың өз отбасындағы ата-анамен қарым-қатынасына келіп тіреледі.
Кейбір балалар ата-ана тарапынан жылылық көрмей өседі. Оған мектептегі құрдастардың немесе ересектердің теріс көзқарасы қосылса, баланың бойында ұзаққа созылған күйзеліс пайда болып, ол ашуланшақтыққа, өмірге ызалы көзқарасқа, тұйықтыққа әкелуі мүмкін.
Жылылықтың жетіспеуі қандай салдарға әкеледі?
Психологиялық күй
Өзін қажетсіз сезіну, уайым мен мазасыздықтың күшеюі.
Ұйқы және денсаулық
Ұйқының бұзылуы, қорқынышты түстер, иммунитеттің төмендеуі.
Мінез-құлық
Ашуланшақтық, тұйықтық, қарым-қатынаста қиындау.
Қиын оқушыларды шартты түрде 2 топқа бөлу
1-топ
Тән кемтарлығы және жан жарақаты бар оқушылар
Денсаулық, психологиялық жарақат немесе эмоциялық күйзеліс салдары мінез-құлыққа тікелей әсер етуі мүмкін.
2-топ
Тәрбиелік ықпалдан шет қалған, әлеуметтік әсері басым оқушылар
Отбасындағы қиын ахуал, әлеуметтік жағдай, сыртқы кері әсерлер және өтпелі кезеңнің күрделілігі салдарынан мінезі дұрыс қалыптаспай қалған балалар.
Отбасы ортасының ықпалы
Қиын оқушылардың өскен ортасы мен отбасының жай-күйін талдағанда, кейде отбасының өзі бала тәрбиесіне кері әсер ететіні байқалады. Ата-аналардың түрлі себептермен тәрбие үдерісінен алыстауы да теріс ықпал жасайды: жұмысбастылық, жеке мәселелердің басым болуы, баласына теріс үлгі көрсету, немесе ұзақ іссапар.
Жеке тұлғаны қалыптастырудағы тағы бір қолайсыз жағдай — ата-аналардың тәрбиеге қатысты көзқарасының әртүрлілігі, не ата-ананың біреуінің тәрбиеден шет қалуы. Бұл әсіресе толық емес отбасында айқын сезілуі мүмкін.
Негізгі түйін: Отбасындағы орта қандай болса, бала да соған бейім өседі. Отбасындағы жайсыз ахуалдың әсері баланың жасына, тәжірибесіне, мінезіне және сезімталдығына қарай әртүрлі деңгейде көрінеді.
Мұндай жағдайдың алдын алу үшін ата-анаға ұсыныстар
- Жазалау мен шектеуді шектен тыс қолданбау.
- Балаға жекелей ықпал қажет екенін ұмытпау.
- Танымдық қызығушылығын арттыру.
- Әртүрлі ағартушылық іс-шараларға қатыстыру, бірақ жағдайды үнемі бақылап отыру.
- Әңгімелесу, түсіндіру; алайда бірден мінсіз мінез-құлықты талап етпеу.
- Өзгерістерді бала өміріне кешенді түрде енгізу және шағын ілгерілеуді бақылау.
- Бала жетістікке өзі жеткенде ғана бақыт пен қуанышты сезінетініне жағдай жасау.
- Баламен әрдайым әдепті, сабырлы сөйлесу.
- Балаға сену — ең маңызды қағида.
В. А. Сухомлинскийдің «Бала тәрбиесінің ең үлкен мектебі — әке мен шешенің қарым-қатынасы» деген ойына сүйене отырып, ата-ана өз баласының тәрбиесі үшін ел мен халық алдында жауапты екенін ұмытпауы керек.
Қосымша ықпал: материалдық таршылық және көрсеқызарлық
Зерттеу нәтижелері қиын оқушының қалыптасуына әсер ететін тағы бір факторды көрсетеді — отбасындағы жетіспеушілік, таршылық. Материалдық байлық рухани құндылықтардан жоғары бағаланатын ортада жасөспірімдер арасында «анау да керек, мынау да керек» деген көрсеқызарлық күшейіп, «өзгелерде бар нәрсе неге менде жоқ?» деген ой баланың көзқарасын өзгертуі мүмкін.
Толық нұсқасын жүктеу