Оқушылар арасында жағымды психологиялық қатынас тудыру
Тренинг туралы
Ақмола облысы, Ерейментау қаласындағы №2 орта мектеп-лицейінің педагог-психологы Керейбаева Құралай Байтенқызы ұсынатын «Біз бақытты өмірді таңдаймыз» атты психологиялық тренинг жасөспірімдердің өтпелі кезеңін түсіндіруге, өмір құндылықтарын бағалауға және сыныпта жағымды психологиялық ахуал қалыптастыруға бағытталған.
Қатысушылар
7–8 сынып оқушылары
Көрнекіліктер
Ватман, қарындаштар, сөйлемдер жазылған кесте қағаздар, жіп, түрлі түсті қағаздан қиылған жұлдызшалар және т.б.
Мақсаты мен міндеттері
Мақсаты
- Жасөспірімдердің өтпелі кезең үдерісі туралы білімді толықтыру.
- Өмірді бағалай білуге, өмір құндылықтарын түсінуге көмектесу.
- Оқушылар арасында жағымды психологиялық қатынас орнату.
Міндеттері
- Топ ұйымшылдығын арттыру, эмпатия сезімін дамыту, жағымды көңіл күй қалыптастыру.
- Қатысушылар арасындағы қарым-қатынастағы кедергілерді азайту және біріктіру.
Тренинг ережелері
- Бір-бірімізді тыңдаймыз.
- Достарымызбен жақсы қарым-қатынас жасаймыз.
- Уақытты үнемдейміз.
- Белсенділік көрсетеміз.
- Маңызды нәрселерді ғана айтамыз.
- Өз ойымызды ашық айтуға үйренеміз.
Кіріспе сөз
Психологтың ойы: «Өмір — сенің жарқылдайтын аспаның, өмір — сенің сарқылмайтын дастаның». Осы ойды негізге ала отырып, өмірдің мәні мен құндылығын тереңірек түсіндіру мақсатында тренинг басталады.
Ғабит Мүсіреповтің сөзі: «Махаббат, достық, бауырмалдық — адамның ең бір асыл қасиеттері.»
Тренинг барысы
1) «Өрмекші торы» (паутина) жаттығуы
- 1. Психолог үлкен оралған жіптің ұшын өзінде ұстап, қарсы тұрған оқушыға жіпті лақтырып, өзі туралы қысқаша мәлімет айтады.
- 2. Жіпті алған оқушы өзін таныстырып, келесі оқушыға береді. Осылайша барлық қатысушы қамтылады.
- 3. Нәтижесінде ортада «өрмекші торы» пайда болады.
- 4. Соңғы қатысушыдан бастап жіп кері бағытта қайтарылады: әр оқушы жіпті берген адам туралы есінде қалғанын айтып, жіпті соған тапсырады. Жіп соңында психологқа қайта оралуы тиіс.
2) Шағын дәріс: жасөспірімдік кезең ерекшеліктері
Жасөспірімдік шақты әдебиеттерде «қиын жас», «өзгеру жасы», «ауысу жасы» деп те атайды. Бұл кезеңде бала балалық шақтан ересектікке қадам басады. Психикалық даму ерекшеліктері өзгеріп, мінез-құлықта құбылмалылық байқалуы мүмкін.
- Өз бетінше әрекет етуге ұмтылу, үлкендердің ақылы мен қамқорлығынан «құтылғысы» келу.
- Биологиялық өзгерістердің (жыныстық жетілу және т.б.) күшеюі.
- Оқу әрекетінде механикалық жаттаудан гөрі, өз сөзімен түсіндіруге талпыну.
- Кей жағдайда бұрынғы сыпайы қарым-қатынастың орнына өрескелдікке бейімделу.
Бұл кезеңде бала «Мен бәрін өзім істей аламын» деп қарсылық білдіргенімен, шын мәнінде тәжірибе мен дағды әлі толық қалыптаспауы мүмкін. Осындай сәттерде ата-анаға бағыт беретін, балаға қауіпсіз қолдау көрсететін негізгі тұлғалардың бірі — мұғалім. Мектептегі оқу барысында оқушы біліммен бірге қарым-қатынас мәдениетін, адамгершілік пен жауапкершілікті де үйренеді.
Бала тәрбиесі — болашақтың кепілі. Нәтижелі тәрбие ата-ана өз міндетін саналы түсінгенде және мұғалімдермен ынтымақтастық орнағанда күшейеді.
3) «Суреттегі ой» тапсырмасы
Қатысушыларға сурет салынған үлестірмелер таратылады. Тапсырма: «Бұл суреттен не көріп тұрмыз? Қандай ой түйдіңіз?» Әр топ өз пайымын ортаға салады.
1-топ
Сурет: ақ қағаздағы төртбұрыштың ішінде қара нүкте.
Түйін: бала дүниеге келгенде ақ қағаздай таза. Сол «қағазға» ата-ана мен орта қандай бейне түсірсе, соған сай тұлға қалыптасады.
2-топ
Сурет: күн астында әр ұлттың үш баласы қол ұстасып тұр.
Түйін: сыртқы ерекшеліктері әртүрлі болғанымен, жан дүниесі бір. Ұстаз әр балаға күн сәулесіндей тең мейірім мен қолдау береді.
3-топ
Сурет: біреуді нұсқап тұрған сұқ саусақ.
Түйін: біреуді айыптағанда өзге үш саусағымыз өзімізге бағытталатынын жиі аңғармаймыз. Демек, кінәні өзгеден іздемей тұрып, алдымен өзімізге назар аудару маңызды.
4-топ
Сурет: түнгі аспан, жымыңдаған жұлдыздар, жарығы сөнбеген бір үй.
Түйін: түн тыныш болғанымен, бір жан ояу — ол мұғалім. Ұстаз қанша жыл еңбек етсе де, ертеңгі сабаққа жауапкершілікпен дайындалуын тоқтатпайды.
4) Психологиялық әуенді терапия: «Саяхат» визуализациясы
Қатысушылар орындыққа жайғасып, денесін бос ұстайды. Көзді жұмып, тыныс алуды реттей отырып, қиялдағы сапар басталады: алда ұзақ жол, аспанда ақ бұлт, оң жақта биік тау, даланың таза иісі, сол жақта сарқыраған өзен үні құстар даусымен үндеседі. Жол бойы баққа кіріп, алма теріп алып, жақын адамдарға үлестіру арқылы қуаныш пен жылылық сезімі күшейтіледі.
Бұл жаттығудың негізгі идеясы — ішкі тыныштықты сезіну, ризашылық және бақыт сәттерін байқай білу.
5) «Сөйлемді аяқта» жаттығуы
Оқушыларға сөйлем басы жазылған парақтар беріледі. Екі топ сөйлемдерді өз ойымен аяқтап, ортаға салады. Мысалдар:
- Біз бақыттымыз, өйткені…
- Біз татумыз, өйткені…
- Біз бір-бірімізге сенеміз, өйткені…
- Біз қуаныштымыз, өйткені…
- Біз қайырымдымыз, өйткені…
- Біз үнемі бақытты болуға ұмтыламыз, өйткені…
6) Жағдаятты шешу: «Өмірдің қиындығына тап болған студент»
Жас студент сабақтан қайтып келе жатып, бұрынғы сыныптас досын кездестіреді. Досы оны бірге қыдыруға шақырады. Студент жаман ой ойламай келіседі. Олар жастар жиналатын орынға барып, уақыт өте бұл кездесу ойын-сауыққа ұласады. Сыныптасы студентті құмар ойынға итермелейді. Әуелде бас тартса да, көнеді. Басында ақша ұтқанымен, кейін қарызға батқанын аңғармай қалады. Кейін белгілі болғандай, ойын ұйымдастырғандар сыныптасымен байланыста болып, студентті әдейі қарызға батыруды жоспарлаған.
Талқылау сұрақтары:
- Студенттің тағдыры қалай өрбуі мүмкін?
- Тығырықтан шығудың қандай жолдары бар?
- Осындай жағдайдың алдын алу үшін қандай дағдылар қажет?
7) Ой түйіні: топтық шығармашылық жұмыс
Әр топ екі түсті таңдап, символикалық жұмыс жасайды. Бұл бөлім оқушының құндылыққа, жауапкершілікке және болашақ мақсатқа бағдарлануын күшейтеді.
1-топ: қызыл және жасыл
Тапсырма: гүлдер жасау.
Мағынасы: ұстаздан алған білім мен тәрбиенің арқасында Отанын сүйетін патриот болып өсу. Жасалған гүлдер ұстаздарға сыйлық ретінде ұсынылады.
2-топ: көк және сары
Тапсырма: Қазақстан туын бейнелеу.
Мағынасы: ұстаз еңбегін ақтап, тәуелсіз елдің білімді ұрпағы болуға ұмтылу; тілді, дінді құрметтеп, ел туын биік көтеру.
8) Рефлексия
Оқушылар бүгінгі тренингтен түйген ойларын эмоциялық белгілер арқылы көрсетіп, қысқаша пікірлерін ортаға салады. Бұл кезең ішкі күйді тануға және өз ойын мәдениетті түрде жеткізуге көмектеседі.
9) Қорытынды және «Жылы тілек»
Бұл — сіздердің өмір жолында білім қуып жүрген кезеңдеріңіз. «Саяхат» жаттығуындағы алмалар — білім мен тәрбиенің ұштасқан жемісінің символы.
Қатысушыларға түрлі түсті жұлдызшалар таратылады. Әр оқушы қасында отырған адамға жұлдызша ішіне жылы тілек жазып, сыйлайды.
Тренинг соңында барлық қатысушыларға алғыс білдіріліп, жағымды көңіл күймен аяқталады.