Адамдық борышың өлеңін жаттау
Әдебиет • 6-сынып • Жаңа білімді игерту
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858–1931): «Адамдық борышың»
Бұл сабақ жоспары оқушыларға Шәкәрім тұлғасын танытуға, «Адамдық борышың» өлеңін талдауға және адамдық борыш туралы түсінік қалыптастыруға бағытталған.
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сәлемдесу.
Кезекшімен қысқаша сұхбат.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Абай Құнанбайұлы туралы слайд немесе буклет бойынша қысқаша таныстырылым.
III. Жаңа сабақ: Шәкәрім тұлғасы және рухани мұра
Шәкәрім Құдайбердіұлы — қазақ мәдениеті тарихында орны айрықша, еңсесі биік тұлға. Ол — өз дәуірінің озық ойлы демократы, ірі ағартушысы, терең ойшылы әрі қоғам қайраткері.
Жарты ғасырдан астам уақыт еріксіз үзілістен кейін халықпен қайта табысқан Шәкәрімнің қазақ руханиятындағы орны ерекше. Ол — ақын ғана емес, тарихшы, философ, өз заманының ірі ойшылы. Қазақ әдебиетін жаңа белеске көтеріп, өлең өрнегін түрлендірген, қазақ тілінің мол мүмкіндігін кең танытқан бірегей қаламгер.
Абаймен сабақтастық
Шәкәрім — жаңа қазақ әдебиетінің көшбасшысы Абайдың үлкен ағадан туған ізбасар інісі. Туыстық жақындығымен қатар, ұстанған бағыты мен рухани мұраты тұрғысынан да Абайға ең жақын тұлғалардың бірі.
Қилы кезеңде оққа ұшқан ақынның есімі ұмыттыруға ұшыраса да, «Жақсының аты өлмейді, ғалымның хаты өлмейді» дегендей, Шәкәрімнің мұрасы бүгін де жас ұрпаққа білім нәрін беріп келеді.
Ақынның ұстанымы
«Адам болып тудым — адам атымды ақтайын; көп үшін, халық үшін, келешек ұрпақ үшін еңбек етейін.
Кейінгіге үлгі боларлық із қалдырайын; адам атым өшпесін, тарихқа аз да болса үлес қосайын дедім.
Келешектің ойын оятайын деп жаздым… Өз заманым үшін жазған жоқпын. Келер дәуірдің адамы үшін жаздым».
IV. Оқулықпен жұмыс: өлеңді оқу және талдау
Оқу тапсырмасы
«Адамдық борышың» өлеңін мәнерлеп оқу.
Тақырып пен идея
- Негізгі тақырыбы:
- адамзат алдындағы міндет.
- Идеясы:
- артында үлгі болатын іс қалдыру, адамдық атқа лайық өмір сүру.
Өлеңнен шығатын негізгі тұжырым
- Адамның борышы — халыққа адал еңбек ету.
- Білім мен өнер үйрену — өзіңді де, қоғамды да өсіретін құндылық.
- Келешекке жол көрсету — ұрпаққа бағдар қалдыру.
- Мансап пен бақ үшін мақтанға салынбау, арсыз әрекеттен аулақ болу.
V. Дәптермен жұмыс
Сөздікпен жұмыс
- Мансап
- атақ, қызмет
- Нәпсі
- жаман құмарлық, теріс әрекетке итермелейтін құштарлық
- Тұл
- ешнәрсесі жоқ, жалаң
- Ғибрат
- үлгі, өнеге
«Адамдық борыш» тізімі
- 1.Адал еңбек ету.
- 2.Білім мен өнер үйрену.
- 3.Келешекке жол көрсету.
- 4.Үлгі болатын іс қалдыру.
Жақсы қасиет пен жаман қасиетті ажырату
Тақтада берілген сөздерден адамның жақсы және жаман қасиеттерін бөліп жазыңдар.
Адамның жақсы қасиеттері
- Білімді
- Арлы
- Еңбекқор
- Шыншыл
- Өнерлі
- Жомарт
- Ата-ананы сыйлайды
Адамның жаман қасиеттері
- Мақтаншақ
- Білімсіз
- Мансапқор
- Айлакер
- Жалқау
- Өсекші
- Өтірікші
- Сараң
- Қайырымсыз
VI. Шығармашылық жұмыс: ой толғау
Оқушылар 5–6 сөйлемнен тұратын ой толғау жазады. Төмендегі тақырыптардың бірін (немесе бірнешеуін) таңдауға болады:
- Халыққа қызмет ету.
- Білім мен өнер үйрену.
- Өзімшіл болмау.
- Өміріңді босқа өткізбе!
- Өміріңді мәнді, мағыналы өткіз.
- Артыңа жақсы із қалдыр.
VII. Сабақты бекіту: деңгейлік сұрақтар
Жоғары деңгей
- «Адамдық борышың» өлеңі туралы өз пікірің қандай?
- Өлеңнен Абай өнегесі қалай байқалады?
- «Қайтадан қайырылып қауымға келмейсің» деген жолдарда ақын нені меңзейді?
Орта деңгей
- «Ақ жолдан айныма» тіркесінің мағынасы қандай?
- «Барыңды, нәріңді тірлікте бергейсің» жолдарында ақын нені айтпақ?
- Ақын «шын бақыт» деп нені көрсетеді?
Төмен деңгей
- Адамдық борыштарды ата.
- Қандай істерден аулақ болу керек?
- «Тұл» сөзінің мағынасы қандай?
VIII. Үй тапсырмасы
- «Адамдық борышың» өлеңін жаттау.
- «Менің борышым» тақырыбына шығарма жазу.
IX. Оқушыларды бағалау
Оқушылардың белсенділігі, өлеңді мәнерлеп оқуы, талдауы, сұрақтарға жауап беруі және шығармашылық жұмысының мазмұны бойынша бағалау жүргізіледі.
Назарда ұстайтын ой:
Адамдық борыш — өзіңді ғана емес, қоғамды да көркейтетін адал еңбек, білім, өнер және кейінгіге қалатын өнегелі із.