Қазақша рефераттар

Алаша хан кесенесі

Сабақтың тақырыбы

ХІІІ–ХV ғасырлардағы Ноғай Ордасы.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Ноғай Ордасының құрылуы, этникалық құрамы, мекендеген жерлері және саяси жағдайы туралы түсінік қалыптастыру.

Дамытушылық

Қосымша деректер мен әртүрлі тапсырмалар арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту, талдау және салыстыру дағдыларын жетілдіру.

Тәрбиелік

Оқушыларды отансүйгіштікке, адамгершілікке, ізгілікке және өз елінің тарихын құрметтеуге тәрбиелеу.

Қажетті ресурстар мен ұйымдастыру

Сабақ көрнекілігі

  • Орта ғасырлардағы Қазақстан картасы
  • Тірек сызбалар
  • Ежелгі Сарайшық қаласының жұрты (123-беттегі сурет)

Сабақ форматы

  • Әдістері: баяндау, сұрақ-жауап, картамен жұмыс
  • Сабақ түрі: аралас сабақ
  • Пәнаралық байланыс: Орта ғасырлардағы дүние жүзі тарихы

Сабақтың барысы

  1. I Ұйымдастыру кезеңі
  2. II Үй тапсырмасын тексеру
  3. III Қосымша сұрақтар мен тапсырмалар арқылы үй тапсырмасын пысықтау
  4. IV Қорытындылау
  5. V Жаңа сабақ

Үй тапсырмасын пысықтау: «Жұмбақ сан» ойыны

Төмендегі тест сұрақтары арқылы өткен тақырып бойынша негізгі деректерді еске түсіріңдер.

№1. Әмір Темір қай жылдары өмір сүрген?

  • 1335–1404 жж.
  • 1336–1405 жж.
  • 1334–1403 жж.
  • 1330–1400 жж.
  • 1332–1405 жж.

№2. Әмір Темір империясының орталығы қай қала болды?

  • Сарайшық
  • Астрахань
  • Сарай-Берке
  • Самарқанд
  • Сауран

№3. Әмір Темір ислам әлемінің рухани бірлігін және өз империясының қуатын көрсету үшін қандай кесене салғызды?

  • Қожа Ахмет Ясауи кесенесі
  • Айша бибі кесенесі
  • Алаша хан кесенесі
  • Арыстан баб кесенесі
  • Бабаджа-қатын кесенесі

№4. Әмір Темір қай қалада қайтыс болды?

  • Жаңакент
  • Қостөбе
  • Отырар
  • Сарайшық
  • Сығанақ

№5. Қай жылы Моғолстан Әмір Темірге толық тәуелділікке түсті?

  • 1376 ж.
  • 1385 ж.
  • 1387 ж.
  • 1386 ж.
  • 1390 ж.

Жаңа сабақ: Ноғай Ордасының қалыптасуы мен аумағы

Алтын Орданың ыдырауы мен Ақ Орданың әлсіреуі барысында Қазақстанның солтүстік-батысында Ноғай Ордасы атты мемлекеттік бірлестік қалыптасты. Орданың алғашқы аумағы Еділ мен Жайық өзендерінің жазық алқаптарын қамтыды.

Ноғайлар солтүстік-шығыста Батыс Сібір ойпатына дейін, солтүстік-батыста Қазан қаласына дейін, ал оңтүстік-батыста Арал мен Каспий теңізіне дейін көшіп-қонып жүрді. Орда орталығы Жайық бойындағы Сарайшық қаласы болды. Қаланың іргесі Х ғасырда қаланып, ХІІІ–ХІV ғасырларда ерекше гүлденді.

Тарихи контекст және этникалық үдерістер

Қазақстанның кең-байтақ аумағында Шыңғыс әулетінің үш ғасырға жуық билік жүргізуіне қарамастан, қоғамдық қатынастардың дамуы, тілдік байланыстардың күшеюі және шаруашылық салаларының өсуі жергілікті этникалық ортада жүрді. Осы негізде Ақ Орда, Әбілқайыр хандығы, Моғолстан, Ноғай Ордасы, Сібір хандығы сияқты мемлекеттер қалыптасты.

Қазақстан жеріндегі феодалдық мемлекеттердің негізгі этникалық құрамы кейін біртұтас халық болып қалыптасқан қазақ халқының тарихи негізін құрады.

Өзін-өзі тексеру сұрақтары

1) Ноғай Ордасының іргесін кім қалады?

  • А) Ноғай
  • Ә) Едіге
  • Б) Нұраддин
  • В) Жаңбыршы

2) Батыс Сібір қай жылы Әбілқайыр ханның құрамына өтті?

  • А) 1428 ж.
  • Ә) 1468 ж.
  • Б) 1481 ж.
  • В) 1495 ж.

3) Орыс патшасы III Иванмен өзара сауда қарым-қатынасын орнатқан хан?

  • А) Едіге
  • Ә) Ибақ хан
  • Б) Ұрыс хан
  • В) Тайбұға

Сабақты бекітуге арналған сұрақтар

  1. 1Ноғай Ордасының құрылуы туралы не білесіңдер?
  2. 2Орданың орналасқан жері қандай аумақтарды қамтыды?
  3. 3Ноғай Ордасының этникалық құрамы туралы не айта аласыңдар?
  4. 4Батыс Сібір жеріндегі саяси жағдай қандай болды?
  5. 5Орда қай ханның тұсында дәуірледі?
  6. 6Тайбұғалықтар деген кімдер?
  7. 7Ибақ хан қай әулеттен шықты? Оның тұсында елдің жағдайы қандай болды?
  8. 8Батыс Сібірді мекендеген халықтардың этникалық құрамы туралы не білесіңдер?

Үй тапсырмасы және бағалау

Үй тапсырмасы

Кестені толтыру.

Бағалау

Оқушылардың жауаптары мен тапсырмаларды орындауына қарай бағалау жүргізіледі.