Фразеологиялық орамдар тілдік единица ретінде лексика - семантикалық жағынан сан қырлы
Лингвомәдениеттаным – тіл біліміндегі жаңа ғылыми бағыт
Түркітануда фразеологизм туралы алғашқы еңбектер 1940-жылдардан кейін жарық көре бастады. Түркі фразеологиясын (әзірбайжан, башқұрт, қазақ, қырғыз, татар, өзбек және т.б.) зерттеуге алғаш белсене атсалысқан қазақ ғалымы – І. Кеңесбаев.
Бұл саладағы зерттеулердің бағыт-бағдары фразеологизмдердің тілдегі тұлғалық және мағыналық қырларының күрделілігіне байланысты әр алуан болды. 1950-жылдардан кейін түркітануда фразеологизмдердің тіл білімінде жеке пән ретінде қалыптасу жолында көптеген мәселелерді ғылыми тұрғыда шешуге бағытталған елеулі өзгерістер басталды.
Зерттеу бағытының кеңеюі
Жалпы фразеологизмге арналған жарияланымдарға шолу жасасақ, түркітануда айтарлықтай нәтижелердің қалыптасқаны байқалады. Алғашқы кезеңнің басты бағыты – әр ұлт тіліндегі тұрақты сөз тіркестерінің негізін айқындау және жүйелеу.
Тілші ғалымдардың әр жылдары жарық көрген зерттеулері осы үрдістің айқын дәлелі. Қазақ фразеологиясының іргетасы қаланғаннан кейін (І. Кеңесбаев) өзге түркі тілдеріндегі тұрақты тіркестер де жүйелі түрде зерттеле бастады.
Негізгі зерттеушілер мен бағыттар
- Ұйғыр тілі: тұрақты сөз тіркестері – Ч. Сайфуллин
- Әзірбайжан тілі: фразеология – А. Байрамов
- Өзбек тілі: фразеология мәселелері – Ш. Рахматуллаев
- Түрік тілі: идиомалар – А. Долганов
- Түркімен тілі: идиомалар – К. Бабаев
- Қырғыз тілі: идиомалар – Ж. Османова
- Құмық тілі: фразеологизмдер – К. Дойбова
- Қарашай-балқар тілі: фразеология – З. Жарашуева
- Башқұрт тілі: фразеологизмдер – З. Урапсин
- Чуваш тілі: фразеологизмдер – М. Чернов және т.б.
Теориялық мәселелер және ашық сұрақтар
Фразеологиялық орамдар тілдік бірлік ретінде лексика-семантикалық жағынан сан қырлы. Дегенмен бұл мәселелерді теориялық тұрғыдан дамыту толық шешімін тапты деу қиын. Керісінше, жан-жақты іргелі зерттеулер мен түрлі ғылыми көзқарастардың тоғысуы тұрақты фразеологиялық тұлғалардың әлі де ғалымдар назарынан тыс қалған тұстары бар екенін көрсетеді.
Маңызды түйін: ФТ-лардың құрамын және олардың семантикалық-тақырыптық аясын ғылыми тұрғыдан тұжырымдау С. Мұратов, Ә. Қайдаров және т.б. ғалымдардың еңбектеріне негіз болды.