Сипаттама бойынша тап
Жұмбақтар әлеміне саяхат
Мақсаты — балаларға жұмбақ туралы түсінік беру, жұмбақтың түрлерімен және халық ауыз әдебиетімен таныстыру. Сонымен қатар сөздік қорын, тіл байлығын, ой-өрісін дамыту, аңғарымпаздыққа және тез ойлана білуге тәрбиелеу.
Жұмбақ — халық ауыз әдебиетінің бір түрі. Жұмбақта заттың аты тікелей аталмайды: оның не екенін ойлап табу керек. Шешімге жету үшін ұқсас заттармен салыстыру, не болмаса ерекше белгісіне назар аудару көмектеседі.
I аялдама: «Жыл мезгілін тап» ойыны
Жұмбақтарды шешіп, жыл мезгілдерін табайық.
Жұмбақ
Күн ұзарып,
Қар еріп,
Су сайларға толады.
Бұл қай кезде болады?
Жұмбақ
Күнде ысып,
Жеміс-жидек пісіп,
Ел пішенін орады.
Бұл қай кезде болады?
Жұмбақ
Жауып жаңбыр,
Жер сабыр,
Шөп, жапырақ солады.
Бұл қай кезде болады?
Жұмбақ
Суда мұз бар,
Жерде қар бар.
Боран борап соғады.
Бұл қай кезде болады?
Осы жерден кейін балалармен жыл мезгілдерінің ерекшеліктері туралы әңгіме жүргізуге болады: қазір қай мезгіл, қай ай, табиғатта қандай өзгерістер бар?
II аялдама: «Мекенін тап» ойыны
Бір шетте — орман, бір шетте — үй. Жұмбақты шешіп, жануарды өз мекеніне «жібере» салайық.
Орман жануарлары
Жабайы
Өзі айлакер, қу,
Жүрген жері айқай-шу.
Жауабы: Түлкі
Сылдырдан қорқады,
Шошынып жортады.
Жауабы: Қоян
Қыс бойына жатады,
Тәтті ұйқыға батады.
Жауабы: Аю
Үй жануарлары
Үй
Биіктеу бір жануар,
Үстінде екі тауы бар.
Жауабы: Түйе
Тонын киіп туған,
Жалап бетін жуған.
Жауабы: Мысық
Басында мүйізі бар,
Үстінде киізі бар.
Жауабы: Сиыр
Адамға серік,
Күзетке берік.
Жауабы: Ит
Сергіту сәті: «Ормандағы аюдың…» (қимыл-қозғалыс ойыны).
III аялдама: «Төртінші артық»
Бұл бөлім көкөністер мен жемістерге арналған. Мақсат — ортақ белгісін тауып, артық сөзді анықтау.
Топтама 1
Әр желінің асты толған көк қоян,
Жаз болғанда көк қоянды жеп қоям.
Қияр
Қалың киімді ұнатады,
Шешіндірсең жылатады.
Пияз
Жер бетінде шашы бар,
Жер астында басы бар.
Сәбіз
Сырты тәтті, іші тәтті,
Ортасында сүйек қатты.
Өрік
Қорытынды: қияр, пияз, сәбіз — көкөністер. Өрік — жеміс. Сондықтан өрік артық.
Топтама 2
Көкпеңбек еді көктемде,
Қызарды күзге жеткенде.
Алма
Моншақтай тізілген,
Бір-бірлеп үзілген.
Жүзім
Электр шамға ұқсаймын,
Дәмімді татшы, ағайын.
Алмұрт
Доптар жатыр желісі бар,
Қабат-қабат терісі бар.
Орамжапырақ
Қорытынды: алма, жүзім, алмұрт — жемістер. Орамжапырақ — көкөніс. Сондықтан орамжапырақ артық.
IV аялдама: «Сипаттама бойынша тап» ойыны
Жұмбақтың шешуін табу — қызық, ал жұмбақты ойлап табу — одан да қызығырақ. Тік төртбұрыштардың астында заттар «жасырылған» деп елестетейік: мен сипаттама беремін, ал сендер сол заттың не екенін табасыңдар.
Сипаттама
Шіркіннің өзіне обал-ақ,
Жүреді аяқта домалап.
Сипаттама
Үрлесең — жеңіл,
Елпілдеп кетеді.
Жарылып қалмаса,
Бұлтқа да жетеді.
V аялдама: Қорытынды
Саяхат соңында балалардың белсенділігі атап өтіліп, тапқырлығы мен зейіні үшін мадақтау сөздер айтылады. Ең бастысы — жұмбақ арқылы ойлау, салыстыру және тіл байлығын дамытуға мүмкіндік туады.