Терезеде жана қапшық құру

Информатика • 7-сынып

Файлдар мен қапшықтар

Бұл сабақта оқушылар Windows ортасындағы файл, қапшық және таңбаша ұғымдарын түсініп, олармен жұмыс істеудің негізгі әдістерін тәжірибе арқылы меңгереді.

Сабақтың мақсаты

Файлдар мен қапшықтар туралы толық мәлімет беру; оқу үдерісінде қолданбалы тапсырмалар орындау арқылы практикалық дағдыларды дамыту.

Міндеттері

Мазмұндық: файл, қапшық, таңбаша ұғымдарымен танысу және олармен жұмыс істеу тәсілдерін меңгеру.
Сыни ойлау (СТО): шапшаңдыққа, жұмысты жүйелі ұйымдастыруға, өз әрекетін нақты жеткізуге және компьютерді еркін қолдануға үйрену; өздігінен жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру.
Әрекеттік: жаңа ақпарат арқылы білім қорын кеңейту, ой-өрісті дамыту, «білсем» деген ынтаны күшейту және пәнге қызығушылықты арттыру.

Сабақ сипаттамасы

Сабақ түрі: Дамытпалы
Сабақ типі: Жаңа білімді меңгеру
Жұмыс форматы: Топтық жұмыс

Ресурстар

Әдіс-тәсілдер: «Автор орындығы», практикалық жұмыс, топпен жұмыс, БББ әдісі, «Сиқырлы таяқша».
Пәнаралық байланыс: математика, физика.
Көрнекіліктер: демонстрациялық көрсетілім, оқулық, тапсырмалар.

Сабақтың барысы

1 Ұйымдастыру: сәлемдесу, түгелдеу; сабаққа әзірлікті тексеру; оқушыларды екі топқа бөлу.
2 Үй тапсырмасын тексеру: «Автор орындығы» ойыны арқылы сұрақ-жауап.
3 Жаңа тақырыпты түсіндіру.
4 Тапсырмаларды орындау.
5 Сабақты бекіту.
6 Үй тапсырмасын беру.

Қызығушылықты ояту

Талқылау сұрағы: «Файлдар мен қапшықтар деген не және біз олар туралы не білеміз?»

Мағынаны тану: негізгі ұғымдар

Қапшық (бума) дегеніміз не?

Қапшық — объектілерді бір жерге біріктіріп, реттеуге арналған құрылым. Windows жүйесінде объектілер шартты түрде негізгі және арнайы болып бөлінеді.

Негізгі объектілер

Қапшықтар
Бағдарламалар (қолданбалар)
Құжаттар
Таңбашалар

Арнайы объектілер

Бас меню
Басқару тақтасы
Менің компьютерім
Себет

Қапшықтар белгілі бір тәртіппен орналасады. Бұл тәртіп иерархия деп аталады. Windows XP қапшықтарының иерархиясында ең жоғарғы деңгейде Жұмыс үстелі орналасады — ол көптеген қапшықтар үшін «аналық қапшық» қызметін атқарады.

Файл дегеніміз не?

Файл — атауы бар байттар тізбегі. Файл бағдарлама да, құжат та болуы мүмкін. Windows ортасында бағдарламаның балама атауы ретінде қолданба сөзі де қолданылады.

Файл атауының құрылымы

Файл атауы сол жақ бөлік (1–255 таңбаға дейін) және оң жақ бөлік (әдетте 3 таңба) болып бөлінеді.
Оң жақ бөлік файлдың типін (кеңейтілімін) анықтайды.

Жиі кездесетін файл типтері

*.bmp

Paint графикалық қолданбасындағы сурет

*.doc

Word және WordPad мәтіндік құжаттары

*.txt

Блокнот құжаты

*.wav

Дыбыстық файл

*.avi

Бейне-клип

*.xls

Excel кестелік құжаты

*.ppt

PowerPoint тұсаукесері

Қапшықтардың түрлері және қасиеттері

Қапшықтар файлдарды белгілі бір белгі бойынша біріктіреді (мысалы, тақырып бойынша немесе бір қолданбаға тиесілі файлдар). Күнделікті өмірде қапшықты қағаз құжаттарды сақтайтын қалтаға теңеуге болады.

Қапшықта болуы мүмкін

Файлдар
Таңбашалар
Басқа қапшықтар
Бос күй (ештеңе болмауы да мүмкін)

Есте сақтайтын ережелер

Бір қапшықта атауы бірдей объектілер болмауы керек.
Қапшықты ашу үшін әдетте тінтуірмен екі рет шерту жеткілікті.
Қапшық белгішесі (пиктограмма) болуы мүмкін.

Қапшықтардың негізгі түрлері

Кәдімгі қапшықтар: каталог рөлін атқарады.
Арнайы қапшықтар: «Менің компьютерім», «Себет», «Принтерлер» және т.б.

Қапшық құру және терезе құрылымы

Қапшық терезесінің элементтері

Тақырып жолағы
Мәзір
Терезені басқару батырмалары
Айналдыру жолағы
Құрал-саймандар тақтасы
Қалып-күй жолағы

Қажетті панельдерді қосу: Түр → Құрал-саймандар тақтасы және Түр → Қалып-күй жолы.

Терезеде жаңа қапшық құру

1 Файл → Создать → Папка командасын орындау.
2 Тізімнің соңында жаңа қапшық белгішесі пайда болады.
3 Атын бірден енгізуге болады. Атауы енгізілмесе, жүйе әдетте әдепкі атауды береді.

Жұмыс үстелінде жаңа қапшық құру

1 Жұмыс үстелінің бос жерінде тінтуірдің оң жақ батырмасын басу.
2 Контекстік мәзірден Создать → Папка таңдау.
3 Қапшық атауын енгізіп, Enter пернесін басу.

Таңбаша (жарлық) дегеніміз не?

Таңбаша — бағдарлама іске қосатын немесе файлды ашатын белгіше. Ол объектінің өзі емес, тек сілтеме. Сондықтан таңбашаны жою файлды жоймайды.

Таңбашаға екі рет шерту әрекеті көп жағдайда файлға немесе қапшыққа екі рет шерту әрекетімен бірдей нәтиже береді: бағдарлама іске қосылады, құжат немесе қапшық ашылады.

Ағымдағы терезеде таңбаша құру

Файл → Создать → Ярлык командасын қолдану.
Немесе контекстік мәзірден Создать → Ярлык таңдау.
Жасалған таңбашаны қажетті орынға жылжытуға болады.

Жұмыс үстелінде таңбаша құру

1 Бос жерде оң жақ батырманы басып, контекстік мәзірді ашу.
2 Создать → Ярлык таңдау.
3 Ашылған терезеде Обзор арқылы қажетті объектіні таңдау.
4 Ашу батырмасын басып, объектіге апаратын жолды бекіту.
5 Далее арқылы таңбаша атауын өзгерту (қажет болса).
6 Готово батырмасын басу — жұмыс үстелінде таңбаша пайда болады.

Үй тапсырмасын тексеру: сұрақтар

Бұл бөлім «Автор орындығы» ойыны арқылы жүргізіледі.

1 «Менің компьютерім» қапшығының терезесі арқылы бағдарламаларды қалай іске қосамыз?
2 Бағыттаушы (Explorer) бағдарламасы арқылы бағдарламаларды қалай іске қосамыз?
3 «Пуск» батырмасы арқылы бағдарламаларды қалай іске қосамыз?
4 Қапшықтар белгілерінің жанындағы + немесе − таңбалары нені білдіреді?
5 Бағыттаушы бағдарламасы неше бөліктен тұрады?

Ой толғаныс: практикалық тапсырмалар

1 Берілген объектілердің атауларын үш бағанға бөліп жазыңдар.
2 Жұмыс үстеліндегі «Тапсырмалар» қапшығын ашып, кестені толтырыңдар.
3 Жұмыс үстелінде өз есіміңмен аталатын қапшық құр. Сол қапшықтың ішінде мәтіндік құжат жасап, өзің туралы қысқаша мәлімет жаз. Қапшық атауын өзгертіп көр.
4 Жұмыс үстелінде бірнеше таңбаша құрып, оларды ашып көрсетіңдер.
5 Үлестірмедегі тапсырмаларды орындаңдар.

Сабақты бекіту: бақылау сұрақтары

Бағдарламаларды іске қосу және қапшықтарды ашудың неше жолы бар?
Файл дегеніміз не? Толық сипаттама беріңдер.
Қапшық дегеніміз не? Қапшық құрудың қандай жолдары бар?
Таңбаша дегеніміз не? Таңбаша құрудың қандай жолдары бар?

Қорытындылау және бағалау

«Сиқырлы таяқша» әдісі

Әр оқушы сабақта не үйренгенін бір сөйлеммен айтып шығады.

Оқушылардың жұмысы топтық және практикалық тапсырмалар арқылы бағаланады.

Үйге тапсырма

Файл, қапшық және таңбаша тақырыптарын қайталау; сабақта орындалған қадамдарды үйде қайта орындап көру (қапшық құру, файл жасау, таңбаша жасау, атауын өзгерту).