Қазақша рефераттар

Оқушылардың оқулары

Сабақ тақырыбы

Әбдірахман Асылбековтің «Үйрену» өлеңі бойынша аралас сабақ жоспары. Сабақта оқушылар табиғатты бақылау арқылы адамның ойлап табушылыққа қалай жететінін түсінеді, өлең идеясын өз сөздерімен жеткізіп, байланыстырып сөйлеу дағдыларын дамытады.

Сабақ түрі

Аралас сабақ

Әдістер

Сұрақ-жауап, түсіндіру, көрнекілік, практикалық жұмыс, талдау, жинақтау

Көрнекіліктер

Суреттер, смайликтер, қима қағаздар, АКТ, плакат

Сабақтың мақсаттары

Білімдік

Өлеңдегі негізгі ойды тауып, оны өз сөзімен жеткізуге үйрету. Оқушылардың байланыстырып сөйлеу мәдениетін қалыптастыру.

Дамытушылық

Әртүрлі тапсырмалар арқылы ой-өрісті кеңейту, шығармашылық қабілетті дамыту, салыстыру және талдау дағдыларын жетілдіру.

Тәрбиелік

Табиғатты қорғауға, байқағыштық пен еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру бөлімі

Оқушылардың назарын сабаққа аударып, қажетті оқу құралдарын дайындау. Сыныпты 3 топқа бөлу.

  • Психологиялық дайындық.
  • Сабақтың мақсатымен таныстыру.
  • Топтарға бөлу: I, II, III.

II. Өткенді тиянақтау

Үй тапсырмасын тексеру және өткен материалды бекіту.

Үй тапсырмасы

«Сурет салғым келмейді» мәтіні бойынша дайындық.

«Бағдаршам» ойыны арқылы тексеру

Жасыл

Сабаққа өте жақсы дайындықпен келді.

Сары

Дайындалған, бірақ өзіне сенімсіз.

Қызыл

Дайындығы жеткіліксіз.

Топтық жұмыс

I топ

Әңгіменің мазмұнын баяндайды.

II топ

«Суретші» сөзіне әңгіме құрау және «суретші» сөзін септеу.

III топ

Ана туралы өлең жазу.

Бекіту тесті

  1. 1) «Сурет салғым келмейді» мәтінінің авторы кім?

    • a) Төлеген Айбергенов
    • ә) Марат Қабанбай
    • б) Мұхтар Әуезов

  2. 2) Мұғалім кім туралы әңгімеледі?

    • a) Оқушы туралы
    • ә) Ана туралы
    • б) Әке туралы

  3. 3) «Жамал» қай суретшінің туындысы?

    • a) Леонардо да Винчи
    • ә) Қанафия Телжанов
    • б) И. Левитан

  4. 4) Қазақтың белгілі суретшісі:

    • a) С. Айтбаев
    • ә) Ә. Қастеев
    • б) С. Мәмбеев

  5. 5) Ержан неліктен сурет салудан бас тартты деп ойлайсың?

    • a) Сурет салуға құралдары болмады.
    • ә) Анасынан айырылып қалған еді.
    • б) Салауат ағайды ұнатпайды.

Сергіту сәті

Қысқа қимыл-қозғалыс жаттығулары арқылы оқушыларды сергіту.

III. Жаңа сабақ

«Үйрену» тақырыбына кіріспе: адам табиғатты бақылай отырып, көптеген жаңалық ойлап табады.

Кіріспе әңгіме

Ерте заманда адамдардың өмірі жануарлардың тіршілігіне ұқсас болды. Уақыт өте келе адам өмірі жақсара түсті: отты қолдануды үйренді, бір-бірімен тілдесті, жабайы аңдарды қолға үйретті. Қоршаған ортаны сезім мүшелері арқылы таныды: көру, есту, иіс сезу, дәм сезу, сипап сезу.

Адамдар жануарлардың кейбір сезім мүшелері жақсы дамығанын байқап, сол артықшылықтарды қолдануға тырысты. Мысалы, қабанның өткір азу тістеріне қарап пышақ, найза сияқты құралдар ойлап тапты. Тастың от жанында ұзақ тұрса қатты қызатынын және жылуды ұзақ сақтайтынын байқаған соң, үңгірге ошақ жасап, жан-жағына тастар қойып от жақты. Осы бақылаулар қазіргі пеш пен каминдердің пайда болуына негіз болды.

Тікенекті өсімдіктердің тікені бататынын көріп, садақ, найза, ине, балық аулайтын ілгек секілді бұйымдарды ойлап тапты. Демек, байқағыштық пен салыстыру — үйренудің басты жолы.

Бүгінгі мәтін

Бүгін Әбдірахман Асылбековтің «Үйрену» өлеңімен танысамыз.

Автор туралы қысқаша мәлімет

Асылбеков Әбдірахман (1907–1970) — қазақ психологы, ақын және аудармашы. 1960 жылдан өмірінің соңына дейін Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық университеттің психология кафедрасында қызмет атқарған. 1962 жылы Ташкентте «Мектеп оқушыларында ынтаның қалыптасуы» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғаған.

Өлеңдер, ертегілер

  • «Жапырақтар»
  • «Қиял қиясында»
  • «Алтын дән»
  • «Байқа, балақай»

Ертегі жинақтары

  • «Достық балладасы»
  • «Ерден атайдың ертегілері»
  • «Ақ тілек»

Сықақтар, мақалалар

  • «Сауысқанның сәлемі»
  • «Оқушылардың ынтасын тәрбиелеу» (1965)
  • «Бала тәрбиесінде отбасының рөлі» (1966)

Табиғат әлемі алуан түрлі: аң-құс, теңіз жануарлары, өсімдіктер мен ағаштардың бәрінің өзіндік пішіні бар. Тірі организмдер әртүрлі тәсілмен қозғалады. Адамдар табиғатты ұзақ бақылау арқылы одан көп нәрсені үйренеді.

IV. Оқулықпен жұмыс

Өлеңді оқу, оқушылардың мәнерлеп айтуы және мазмұнды талдау.

1-қадам

Өлеңді мұғалімнің мәнерлеп оқуы.

2-қадам

Оқушылардың іштей оқуы.

3-қадам

Дауыстап, тізбектей оқу.

Талдау: ұқсастықты тап

Жеке суреттерге сүйене отырып, оқушыларды сөйлету және табиғат пен техникадағы ұқсастықтарды анықтау:

  • Инелік — тікұшақ
  • Балық — сүңгуір қайық
  • Жираф (керік) — кран
  • Аққұман — паровоз
  • Бұлбұл — ән
  • Аяз (терезедегі қырау) — ою-өрнек

Сұрақ: Қандай әншіге «қазақтың бұлбұлы» деген? Неліктен?

Жауап үлгісі: 1936 жылы Мәскеуде өткен қазақ өнерінің онкүндігінде Күләш Байсейітованың даусы ерекше танылып, сол себепті халық оны «қазақтың бұлбұлы» деп атаған.

V. Ойын: «Мақал-мәтелді тауып алайық»

Мақал-мәтелдердің мағынасын түсіндіру, тәрбиелік мәнін ашу.

  • Шебердің қолы — көпке ортақ.

  • Өнерлінің қолы алтын, өлеңшінің сөзі алтын.

VI. Ойын: «Тапқыр болсаң, тауып көр»

Табиғаттағы құбылыстар мен нысандарға қарап, қандай өнертабыстар шыққанын болжау.

Құстарға қарап не ойлап тапқан?
Ұшақ.
Ақ бақбақты үрлегенде не болады? Осыған қарап не ойлап тапқан?
Жан-жаққа ұшады → парашют.
Гүлдің қоңырау пішініне қарап не ойлап тапқан?
Қоңырау.
Араның омартасына қарап не ойлап тапқан?
Көпқабатты үйлер.
Балық қабыршағына қарап не ойлап тапқан?
Үй шатыры.
Жаңбыр жауғанда не ойлап тапқан?
Қолшатыр.

VII. Қорытындылау

Оқушылардың ой түйіндеуі және негізгі идеяны анықтауы.

Талқылау сұрақтары:

  1. 1) Өзің не ойлап тапқың келеді? Ойланып, қиялдап көр.
  2. 2) «Үйрену» өлеңінің негізгі ойы қандай?
  3. 3) Мұның бәрі қандай қасиеттердің нәтижесі? (байқағыштық, бақылау, салыстыру, қиял)
  4. 4) Осындай адамдарды қалай атайды? (өнерлі, шебер, «он саусағынан бал тамған»)
  5. 5) Өнер мен шеберлікке байланысты қандай мақал-мәтел білесіңдер?

VIII. Ойын: «Арман-тілек жазайық»

Оқушылар өз армандарын қағазға жазып, плакатқа іледі. Кейін топ басшылары қысқаша пікір айтып, топтық бағалау жүргізіледі.

Бұл кезең оқушылардың қиялын оятып, мақсат қоюына және бір-бірінің идеясына құрметпен қарауына ықпал етеді.

IX. Үй тапсырмасы

  • «Үйрену» өлеңін жаттап келу.
  • «Өзің не ойлап тапқың келеді?» тақырыбында шығарма-әңгіме жазу.

X. Бағалау

Оқушылардың сабаққа қатысуы, топтық жұмыс нәтижесі, жауаптарының толықтығы мен шығармашылық белсенділігі ескеріле отырып бағаланады.

XI. Мадақтау

Оқушыларды ынталандыру мақсатында смайликтер таратылады, жақсы жауап берген оқушыларға жылы пікір айтылады.