Өнімді сатудан алынатын түсімді анықтаудың әдісі
Астана қаласы
Оқытушы: Төлегенова М. Ш.
Пән: Ұйым қаржысы
Сабақтың тақырыбы: Өнімді сатудан алынатын ақшалай түсім ұғымы
Көрнекіліктер: оқулық, интербелсенді тақта, кестелер, калькулятор, таратпа материалдар.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Студенттерге өнімді сатудан түсетін түсім туралы түсінік беру; сабаққа қызығушылықты арттыру; негізгі мәселелерге басымдық беруге үйрету.
Дамытушылық
Өз бетінше ізденуді ынталандыру; ойлау қабілетін дамыту; өз ойын еркін жеткізуге және жылдам жауап беруге дағдыландыру.
Тәрбиелік
Шығармашылыққа баулу; ізденімпаздықты, шапшаңдықты және ұқыптылықты қалыптастыру.
Сабақтың міндеттері
- Өткен тақырыптарға сүйене отырып, өнімді сатудан түскен түсім туралы жаңа материалды меңгерту және білімді бекіту.
- Интеллектуалды-танымдық қарым-қатынас үшін қызығушылықты арттыру.
Сабақтың құрылымы және уақыт бөлінісі
| Кезең | Мазмұны | Уақыты |
|---|---|---|
| 1 | Ұйымдастыру: амандасу, түгелдеу, тексеру; бағалау талаптарын таныстыру; назарды сабаққа шоғырландыру. | 2 мин |
| 2 | Үй тапсырмасын тексеру: «Кім жылдам» және «Біліміңді байқап көр». | 11 мин |
| 3 | Жаңа сабақты түсіндіру: слайд арқылы теория, қысқа талқылау. | 10 мин |
| 4 | Тәжірибелік жұмыс: есептеу және талдау тапсырмалары. | — |
| 5 | «Ойжүйрік»: жылдам жауап және бекіту сұрақтары. | 6 мин |
| 6 | Жұмбақ турнир: есептер шығару. | 6 мин |
| 7 | Жаңа тақырыпты бекіту: тест тапсырмалары. | 5 мин |
| 8 | Қорытынды: рефлексия, үй тапсырмасы. | 5 мин |
Үй тапсырмасын тексеру: сұрақтар
«Кім жылдам» (5 минут)
Тапсырма шарты: берілген уақыт ішінде өткен материал бойынша білім деңгейін көрсету. Бағалау: 1 балл.
- 1. Шаруашылық жүргізудің нәтижесін, еңбектің өнімділігін не көрсетеді?
- 2. Табыс қандай қызметтер атқарады?
- 3. Табыс өз қызметтерін тиімді орындауы үшін қандай шарттар қажет?
- 4. Кәсіпорын табысының түрлері қандай?
- 5. Қаржы тұтқаларының элементтерін атаңыз.
«Біліміңді байқап көр» (6 минут)
Үй тапсырмасын интерактивті тақтада презентация арқылы түсіндіру. Бағалау: 1 балл.
Өткен тақырып: Табыс — ресурстардың қалыптасу қайнар көзі.
Жаңа тақырып: өнімді сатудан алынатын түсім
«Барлық шаруашылық операцияларын үш ұғымға сыйғызуға болады: адам, өнім және табыс.»
Ли Якокка, «Менеджердің мансап жолы»
Түсім және пайда: негізгі байланыс
Кәсіпорын экономикалық қызметінің нәтижесінде табыс қалыптасады. Нарықта өндірілген өнім сатылған кезде кәсіпорын түсім алады, ал шығындарды шегергеннен кейін пайда анықталады.
Негізгі формулалар
Түсім (TR — total revenue)
TR = P × Q , мұндағы P — баға, Q — сатылған өнім мөлшері.
Пайда (Pr)
Pr = TR − TC , мұндағы TC — жалпы шығындар (total costs).
Түсім көрсеткіші өнімнің сапасына, көлеміне, ассортиментіне және баға деңгейіне тәуелді. Ол еңбек ұжымын сұранысқа ие өнімді көбірек өндіруге ынталандырады және коммерциялық есеп талаптарына сай келеді.
Кәсіпорын табысының көздері
Кәсіпорын бағытына қарай табыс бірнеше түсім түрлерінен құралады:
-
Негізгі қызметтен түсім
Сатылған өнімнен (негізгі операциялық қызметтен) түскен түсім.
-
Инвестициялық қызметтен түсім
Негізгі құралдарды және материалдық емес активтерді сатудан түскен түсім.
-
Қаржылық қызметтен түсім
Акциялар, облигациялар және басқа бағалы қағаздарды шығару және сатудан түскен түсім.
Пайда — кез келген фирма қызметінің негізгі мақсаты. Ол кәсіпкердің өндірісті ұйымдастырғаны үшін алатын сыйақысы ретінде қарастырылады.
Фирма түсімін түрлері бойынша жіктеу
Түсім ұғымы қолданылу саласына қарай кеңейтіліп беріледі. Төмендегі жіктеу экономикалық талдауда түсім көздерін ажыратуға көмектеседі:
1) Материалдық түсім
Сатып алу, өтеусіз табыстау немесе өз күшімен дайындау нәтижесінде еңбек заттарының толықтырылуы.
2) Негізгі құрал-жабдық түсімі
Күрделі қаржы жұмсау, негізгі қорды қалыптастыру немесе басқа ұйымдардан объектілерді өтеусіз алу нәтижесі.
3) Саудадағы тауарлар түсімі
Тауарлардың түсуіне және ресімделуіне байланысты жүргізілетін операциялар.
4) Жалпы түсім
Белгілі бір кезеңде барлық өнімді сатудан түскен ақшалай түсім (шығындар мен салықтарды шегергенге дейін).
5) Сыртқы төлем түсімі
Шикізатқа, салықтарға және басқа шығындарға жұмсалған төлемдерді шегергеннен кейінгі ақшаның жалпы сомасы.
6) Тарату түсімі
Мүлікті, құқықтарды немесе кепілдегі активтерді сату, сондай-ақ ұйым қызметін тоқтатқан кезде мүлікті өткізуден түскен қолма-қол қаражат.
7) Қорланған түсім
Қызмет көрсету немесе тауар жеткізу бойынша дебиторлық берешек төлеу мерзімі әлі басталмаған жағдайдағы (тіркелмеген) табыс.
8) Күтілетін түсім
Ұйым жеткізген тауарлар мен көрсеткен қызметтер үшін тапсырыс берушілерден алынуға тиіс сома.
Өнімді сатудан түсімді анықтау әдістері
Кәсіпорын тәжірибесінде сатудан түсімді анықтаудың екі негізгі тәсілі қолданылады:
1) Есептеу әдісі (тиеп жіберу бойынша)
Түсім өнім тиеп жіберілген (немесе қызмет көрсетілген) сәтте танылады. Келісімшарттарда төлем ұзақ кезеңге бөліп төленуі мүмкін.
2) Кассалық әдіс (төлемақы бойынша)
Түсім ақша нақты түскен кезде танылады. Салық органдарымен өзара есеп айырысуда осы тәсіл қолданылуы мүмкін.
Түсімді және өнім көлемін жоспарлау
Сатылған өнімнен түсетін түсім әдетте бірнеше тәсілмен жоспарланады. Негізгі тәсілдердің бірі — тікелей есепшот әдісі.
Тікелей есепшот әдісі
Түсім (Т) салықтарды қоспағандағы баға (Б) мен сатылған өнім көлемінің (К) көбейтіндісі ретінде есептеледі.
Формула
Т = К × Б
К — сатылған өнім көлемі
Нақты сатылған өнім бірліктерінің саны.
Б — бірлік бағасы
Салықтарды есептемегендегі өнімнің сату бағасы.