Әзіз досым
Сөйлесе білу — өнер
Бұл сабақтың негізгі ойы — сөздің құдіретін сезіну, адамдармен тіл табысудың мәнін түсіну және сөйлеу мәдениетін дамыту.
Мақсаты
Балалардың сөз, сөз құдіреті және тіл табысу туралы түсінігін кеңейту.
Міндеттері
- Сөздің мәнін түсіне білу, сөйлеу дағдыларын қалыптастыру.
- Адамдармен жағымды қарым-қатынас жасау іскерліктерін дамыту.
- Өзара сыйластыққа тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
Топпен ән айту
Ш. Әбілтаевтың «Бір ауыз сөз» әнін үнтаспаға қосылып айту.
Бір ауыз сөз қасіретті тыяды,
Бір ауыз сөз айықпас дерт жияды.
Бір ауыз сөз әлемге әйгі еткізсе,
Бір ауыз сөз жаманатқа қияды.
Бір ауыз сөз мұхиттарды жалғайды,
Бір ауыз сөз қыран болып самғайды.
Бір ауыз сөз ұшса бақыт құсы боп,
Бір ауыз сөз арсыз жандай алдайды.
Әңгімелесу: тіл табысу мәдениеті
- Адамдармен қалай тез тіл табысуға болады?
- Бейтаныс адаммен кездескенде әңгімені қалай бастап, қалай аяқтаған дұрыс?
- Жақындарың мен достарың сені түсіне ме?
- Өзіңді ешкім түсінбеген жағдайда өз ойыңды қалай жеткізер едің?
Мақал-мәтелдер
Балалардан сөйлеу, сөз және тіл туралы білетін мақал-мәтелдерін айту сұралады. Бұл бөлім ойды қысқа да нұсқа жеткізуге, сөздің салмағын сезінуге үйретеді.
Мәтінмен жұмыс: «Сөз және мағына»
Талқылау арқылы мағына мен астарды ажырату
Сұрақ: Қалай ойлайсыңдар, адамның көршілеріне қалдырған бидайын олар қандай жолмен сақтауы мүмкін?
Күндердің бір күнінде бір адам алыс сапарға шықпақ болады. Үйіндегі екі қап бидайды өзi оралғанша көршілеріне аманаттап қалдырады.
Көршілердің бірі бидайды үйдің төменгі қабатындағы қойманың бір бұрышына сақтап қояды. Ал екінші көршісі қаптың аузын ашып, бидайды тұқым ретінде егістікке себеді.
Адам сапардан оралып, бидайын алуға келеді. Бірінші көршісі қапты қоймадан алып шығады. Сырттай бүтін көрінгенімен, ашып қараса, бидайдың жартысы бұзылып, қалған жартысына құрт түсіп кеткен екен. Ол енді мұндай бидайды қайда жаратсын?
Ашуланған адам екінші көршісіне барып бидайын сұрайды. Көршісі оның қолынан ұстап: «Менімен бірге жүр. Саған бидайыңды көрсетейін», — деп егістікке ертіп апарады. Жайқалып тұрған егінді көрсетіп: «Міне, бидайың. Үйде тұрса шіритін еді. Оны тұқым қылып сеуіп, егін ектім. Егін піскенде қап-қап бидай болады», — дейді.
Адам риза болып күлімсіреп: «Аллаға шүкір, көп нәрседен хабары бар, түсінігі мол досым бар екен. Ал арғы көршім сөзімнің мағынасын түсінбеді, астарына көңіл бөлмеді. Сен сөзімнің шын мағынасын түсіндің», — дейді.
Ол көршісіне: «Жазда егін жиналған соң маған екі қап бидай жібер. Қалғаны өзіңде қалсын. Мұны еңбегіңе қайтарған ризашылығым деп қабыл ал. Көп рақмет!» — деп алғыс айтады.
Талдау сұрағы 1
Қай көршісі адамның айтқанын дұрыс түсінді?
Талдау сұрағы 2
Сөзді әрдайым тура мағынасында қабылдау керек пе?
Талдау сұрағы 3
«Сөз астары» деген ұғымды қалай түсінесің?
Ойын-жаттығу: «Ең биік мұнара»
Балалар 3 топқа бөлінеді. Әр топқа газет таратылады. Міндет — газетті бүктеу және орау арқылы ең биік мұнара құрастыру.
Сөйлеу — қарым-қатынастың бір түрі, яғни ол — өмірдің өзі. Өмірде мұнарадай биік шыңдардан көріне беріңдер деген тілек айтылады.
Дәйексөз
«Сөз қадірін білмеген — өз қадірін білмейді».
Үнтаспадан Абайдың он тоғызыншы қара сөзі тыңдалады.
Анаграмма
«Қанағаттандырылғандықтан» сөзінен жаңа сөздер құрастыру.
Жүректен — жүрекке
Әр оқушыға ақ қағаз таратылады. Оқушы қағазға өз есімін және есімінің мағынасын жазады. Мысалы: «Айсұлу» — «айдай сұлу болсын» деген ұғым.
Содан кейін қағаз келесі оқушыға беріледі. Ол өз тілегін жазады. Осылайша қағаз сынып ішінде айналып, бастапқы иесіне қайта оралғанда тоқтатылады.
Барлық сыныптастарының жылы тілегі жазылған қағазды әр оқушыға бүктеп, тұмар ретінде сөмкесіне салып қою ұсынылады.
Қорытынды
Бүгінгі сабақта сөздің салмағы, мағынаның астары және адамдармен сыйластыққа негізделген қарым-қатынас туралы ой қорыттық. Сөйлей білу — тек дағды емес, ол — адамды адамға жақындататын өнер.