Қазақша рефераттар

Үнді мұхиты

Сабақ мақсаттары

Білімділік

Оқушылардың дүниежүзілік мұхит туралы түсінігін кеңейтіп, мұхиттар жөніндегі негізгі мәліметтермен таныстыру.

Тәрбиелік

Ізденімпаздыққа, отансүйгіштікке, суды қорғауға және білім алуға жауапкершілікпен қарауға баулу.

Дамытушылық

Мұхиттар туралы білімді жүйелеу, картамен жұмыс істеу және оқулық мәтінін түсініп, мазмұндау дағдыларын дамыту.

Сабақ барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.
  • Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

2) Білімін тексеру (сұрақтар топтамасы)

  1. Мұхит дегеніміз не?
  2. Жер шарында неше мұхит бар?
  3. Дүниежүзілік мұхиттың ауданы қандай?
  4. Солтүстік Мұзды мұхитына сипаттама бер.
  5. Мұхитқа «Атлант» атауының берілуі туралы не білесің?
  6. Атлант мұхитының ең терең жері қайсы?
  7. Аталған екі мұхитта қандай табиғи байлықтар бар?

3) Жаңа сабақты меңгерту

Мұхиттарды мына жоспар бойынша қарастырамыз:

1) Географиялық орны

2) Зерттелуі

3) Табиғаты

4) Негізгі ұғымдар

Үнді мұхиты

Аумағы бойынша 3-орын Жердің су бөлігінің ~20%

Үнді мұхиты — аумағы жағынан Тынық және Атлант мұхиттарынан кейінгі үшінші мұхит. Оның көп бөлігі оңтүстік жарты шарда орналасып, Азия, Африка, Аустралия және Антарктида құрлықтарының аралығын алып жатыр.

Солтүстігінде мұхит Еуразиямен шектеседі. Жағалауы аз тілімденген, ал солтүстігінде Бенгал және Парсы шығанақтары, сондай-ақ Арабия теңізі құрлыққа бойлай еніп жатады. Аралдары салыстырмалы түрде аз, ірі аралдар көбіне мұхит шекараларына жақын орналасқан.

Зерттелуі

  • XV ғасырдан бастап еуропалықтар Үнді мұхиты арқылы тұрақты жүзуді бастады.
  • Теңіз жолдарының алғашқы сипаттамаларын арап теңізшілері жасаған.
  • Географиялық деректер Васко да Гама (1497–1499) жорықтарынан бері жүйелі жинала бастады.
  • Джеймс Кук XVIII ғасырдың соңында мұхит тереңдігін алғаш өлшеді.
  • XIX ғасырдың соңында мұхитты кешенді зерттеу жұмыстары басталды.

Негізгі көрсеткіштер

Ауданы (теңіздерімен бірге)
76,17 млн км²
Су көлемі
282,6 млн км³
Орташа тереңдігі
3711 м
Ең терең жері
7729 м (Зонд шұңғымасы)

Шекаралары (қысқаша)

Атлант мұхитымен шекарасы Африканың оңтүстігінен Антарктидаға қарай өтетін меридиандық сызық бойымен айқындалады.

Тынық мұхитпен арадағы шекара Оңтүстік-Шығыс Азия маңынан басталып, аралдар тізбегі арқылы Жаңа Гвинея мен Аустралия бағытында жалғасады.

Тынық мұхиты

Ең үлкен Ең терең

Тынық мұхиты — көлемі мен тереңдігі жағынан Жер шарындағы ең ірі мұхит. Батысында Еуразия мен Аустралия, шығысында Солтүстік және Оңтүстік Америка, оңтүстігінде Антарктида құрлықтарымен шектеседі.

Мұхит оңтүстіктен солтүстікке қарай 15,8 мың км, шығыстан батысқа қарай 19,5 мың км созылып жатыр.

Негізгі көрсеткіштер

Ауданы (теңіздерімен бірге)
179,7 млн км²
Орташа тереңдігі
3984 м
Көлемі
723,7 млн км³
Теңіздерін есептемегенде (аудан/көлем)
165,2 млн км² / 707,6 млн км³

Ерекшеліктері

  • Әлем мұхиттарындағы ең терең нүкте: 10994 м (Мариана шұңғымасы).
  • 180-меридиан бойымен тәуліктік уақыт сызығы өтеді.

Оқушы тапсырмасы

Мұхиттардың зерттелуі, табиғаты, өсімдіктері мен жануарлары туралы мәтінді оқып, мазмұнын талдау. Тапсырма үш қатар оқушыға (үш топқа) бөлініп беріледі.

1-топ

Зерттелуі: негізгі кезеңдер, саяхатшылар, өлшеулер.

2-топ

Табиғаты: жағалау ерекшелігі, теңіздер мен шығанақтар.

3-топ

Өсімдіктері мен жануарлары: таралуы, маңызы, қорғау.