Атадан қалған асыл сөздерді түсіндіре отырып балалардың бойына адамгершілік қасиеттерді сіңіру
Білім беру реформасының мәні: жеке тұлғаға бағдар
Еліміздің білім беру жүйесіндегі реформалар жас ұрпақтың әрқайсысын жеке тұлға ретінде қалыптастыруға қатысты маңызды мәселелерді шешудің тиімді жолдарын қарастыруды көздейді. Қоғамдағы ең негізгі әрі ең жауапты сала — білім беру: ол әр жас өркеннің толыққанды азамат болып қалыптасуын қамтамасыз етеді.
Бүгінде қоғам өмірінің барлық салаларында терең өзгерістер жүріп жатыр. Сол өзгерістердің ішінде келешек ұрпақтың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру айрықша өзектілікке ие.
Президент Н.Ә. Назарбаев 2005 жылғы 19 ақпандағы «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» атты Жолдауында елімізді жаңарту мен демократияландыру үшін қазақ халқының моральдық және рухани құндылықтарын одан әрі дамытуға ерекше көңіл бөлу қажеттігін атап өткен.
Рухани-адамгершілік құндылықтар неге ерте қалыптасуы керек?
Заман талабына сай білім беру жүйесі өзінің басым бағытын жеке тұлғаның рухани-адамгершілік тұрғыдан кемелденуіне аудара бастады. Адамгершілік құндылықтары дер кезінде қалыптаспаса, бұл тек жеке дамуға кедергі келтіріп қоймай, жасөспірімдік кезеңде әлеуметке қарсы мінез-құлықтың пайда болуына да ықпал етуі мүмкін.
Тәрбиенің негізгі мақсаты
- Дені сау, ұлттық сана-сезімі оянған ұрпақ тәрбиелеу
- Рухани ойлау деңгейі жоғары, мәдениетті әрі парасатты тұлға қалыптастыру
- Ар-ожданы берік, еңбекқор, игі қасиеттері мол азамат өсіру
- Қоғамға пайдалы, жауапкершілігі жоғары адамды тәрбиелеу
Жас ұрпақтың бойына адамгершілік қасиеттерді сіңіру — ата-ана мен ұстаздың ортақ міндеті. Адамгершілік күнделікті тұрмыс-тіршіліктен, өзін қоршаған орта мен табиғаттан да қалыптасады.
Балаға қуаныш сыйлау — тәрбиенің тірегі
Көрнекті педагог В. Сухомлинскийдің «Егер балаға қуаныш пен бақыт бере білсек, ол бала сондай бола алады» деген ойы тәрбие жұмысының өзегін дәл ашады. Біз бала тәрбиесіне оң ықпал жасай отырып, оның табиғи мүмкіндіктерін оятамыз.
Баламен атқарылатын әрбір істі «қарапайым әрі шешімі бар іс» ретінде қарастыру маңызды. Сонымен бірге балалық шақтың қызықты әрі мазмұнды болуын ескеру қажет: бұл — бала бойында адамгершілік құндылықтарды қалыптастырудың тиімді жолдарының бірі.
«Өзін-өзі тану» жобасы: құндылық арқылы тәрбиелеу
Соңғы жылдары Бөбек қорының президенті С.А. Назарбаеваның «Өзін-өзі тану» адамгершілік-рухани білім беру жобасы жеке тұлғаның рухани-адамгершілігін дамытып, қалыптастырудың нәтижелі жолын көрсетіп келеді.
Бағдарламаның міндеттері
Баланы қайырымдылық, сұлулық, достық, бақыт, сүйіспеншілік сияқты құндылықтарға баулу.
Баланың өзінің қайталанбас жеке ерекшелігін түсініп, қоғамдағы өзіндік орнын сезінуіне көмектесу.
Жақсы әдеттерді сақтап, жаман әдеттерден аулақ болуға үйрету.
Бірлескен іс-әрекет арқылы құрбыларымен адамгершілік қарым-қатынас, сыйластық және жанашырлық сезімдерін дамыту.
Жер бетіндегі жанды және жансыз әлемнің өмірлік құндылығын түсініп, сезіну.
Тәрбие тәжірибесіндегі тиімді әдістер
Тәрбие жұмыстарымда «Өзін-өзі тану» бағдарламасының бірқатар әдіс-тәсілдерін қолдану арқылы бала бойына адамгершілік тәрбиесін сіңіруге ұмтыламын. Соның ішінде: «Шаттық шеңбері», «Тыңдайық — ойланайық», ойындар, сергіту сәті, «Әңгімелесейік».
Шаттық шеңбері
Бұл рәсім арқылы барлық баланы қатыстыруға мүмкіндік туады: сабаққа қандай көңіл-күймен кірісетінін бақылап, ой жүйелілігін тұрақтандыруға көмектесеміз. Мұғалім балалармен бірге амандасып, тақпақ оқып, ән айтып, жылы сөздер арнайтын орта қалыптастырады.
Тыңдайық — ойланайық
Бұл ұйымдастыру түрі өмірлік жағдаяттарды, көркем шығарма кейіпкерлерін және нақты өмірдегі адамдар арасындағы қарым-қатынасты салыстыруға үйретеді. Атадан қалған асыл сөздердің мәнін түсіндіру арқылы бала бойына адамгершілік қасиеттерді сіңіреміз.
Ойындар
Ойын — баланың психикалық үдерістерін дамытудың табиғи жолы: ойлау, есте сақтау, қабылдау, қиял қабілеттерін жетілдіреді. Адамгершілікке бағытталған ойындар арқылы балаларды қиындықтан қорықпауға, мақсатқа жету үшін күш-жігерін жұмсауға, құрбыларына қолғабыс жасауға тәрбиелейміз. Осы үдерісте баланың өзін-өзі бағалауы қалыптасып, белсенділігі артады.
Қорытынды: ұрпақ тәрбиесі — қоғамның ертеңі
Қай заманда да адамзат алдындағы ең биік мұрат — өз ісін, өмірін жалғастыратын салауатты да саналы ұрпақ тәрбиелеу. Ұрпақ тәрбиесі — келешек қоғам тәрбиесі. Сол қоғамның иелерін жан-жақты жетілген, ақыл-парасаты мол, иманды, мәдени және ғылыми өрісі кең азамат етіп тәрбиелеу — баршамыздың қоғам алдындағы борышымыз.
Сөз соңын Қаныш Сәтбаевтың мына ойымен аяқтағым келеді:
«Ісіңізге, еңбегіңізге, оқуыңызға нағыз адамгершілікпен кіріссеңіз, сөз жоқ, жеңіске жетесіздер».