Дене бұлшық еттерін ата
Бұлшық ет: типтері, құрылысы, маңызы және қозғалыстың реттелуі
Бұл сабақта бұлшық еттердің жұмысы, қозғалыстың реттелуі, сондай-ақ бұлшық еттердің статикалық және динамикалық жұмыс орындай алуы қарастырылады. Қаңқа бұлшық еттерінің тез жиырылу қабілеті және кез келген буындағы қозғалыс қарама-қарсы әрекет ететін (антагонист) кемінде екі бұлшық еттің жұмысы арқылы жүзеге асатыны түсіндіріледі.
Мақсат (А)
Бұлшық еттердің жұмысы мен қозғалыстың реттелу механизмдерін түсіндіру; статикалық және динамикалық жұмыстың айырмашылығын ашу.
Мақсат (Б)
Қаңқа бұлшық еттерінің тез жиырылуға бейімділігін таныстыру; буындағы қозғалыс антагонист бұлшық еттер арқылы орындалатынын дәлелдермен түсіндіру.
Мақсат (В)
Оқушыларды күнделікті дене шынықтыру жаттығуларын жүйелі орындауға тәрбиелеу.
Негізгі ұғым
Бұлшық еттер — тірек-қимыл жүйесінің белсенді бөлігі. Олар адам ағзасындағы әртүрлі қозғалыстарды қамтамасыз етеді: адам кеңістікте қозғалады, дененің тепе-теңдігін сақтайды және қимыл үйлесімділігін реттейді.
Қабырғалардың арасындағы бұлшық еттер мен көкет (кеуде және құрсақ қуысын бөліп тұратын бұлшық ет) тыныс алу қозғалысына қатысады. Жұтыну, дыбыс шығару, көздің қозғалысы және ішкі мүшелердің жұмысы — барлығы бұлшық еттердің жиырылуы мен босаңсуы нәтижесінде іске асады.
Бұлшық еттер сүйектермен бірлесе отырып денеге пішін береді, денені тік ұстауға көмектеседі және қозғалыстың тиімді орындалуын қамтамасыз етеді.
Мәтінмен жұмыс: бұлшық ет типтері
Бірыңғай салалы бұлшық еттер
Ішкі мүшелер қабырғасында орналасады. Қозғалысы еріксіз түрде жүреді және ұзақ уақытқа созылатын жұмысқа бейім.
Көлденең жолақты (қаңқа) бұлшық еттер
Сүйектерге бекінеді, қозғалысты ерікті түрде атқарады. Жылдам жиырылуға қабілетті, бірақ тез шаршауы мүмкін.
Жүрек бұлшық еті
Тек жүректе болады. Ырғақты, үздіксіз жұмыс істейді; еріксіз реттеледі және жоғары төзімділікке ие.
Тапсырмалар
Ой қозғау және талқылау сұрақтары
І топ
- Қаңқа бұлшық еттерінің негізгі маңызы қандай?
- Бұлшық еттердің түрлерін атаңдар.
- Адам организміндегі бұлшық еттердің негізгі топтарын атаңдар.
- Дене бұлшық еттеріне мысал келтіріңдер.
ІІ топ
«Бұлшық еттердің негізгі топтары» тақырыбы бойынша қысқаша құрылымдық сызба (кластер) дайындаңдар: орналасуы, қызметі және қозғалыстағы рөлі.
Нұсқау: қаңқа бұлшық еттері, ішкі мүшелер бұлшық еттері, жүрек бұлшық еті; әрқайсысына 2–3 қызметтен көрсетіңдер.