Наурызым мемлекеттік табиғи қорығы Қазақстанның ертеден келе жатқан қорықтарының бірі, ол 1931 жылы ұйымдастырылған
Наурызым мемлекеттік табиғи қорығы
Наурызым мемлекеттік табиғи қорығы — Қазақстандағы ең көне қорықтардың бірі. Ол 1931 жылы ұйымдастырылған. Қорықтың қазіргі аумағы 191,4 мың гектар.
Әкімшілік жағынан қорық Қостанай облысының Наурызым және Әулиекөл аудандарында орналасқан. 2002 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметі Наурызым қорық аумағын «Солтүстік Қазақстанның даласы мен өзендері» номинациясы құрамында ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мәдени және табиғи мұралар тізіміне ұсынды.
Қысқаша деректер
- Құрылған жылы
- 1931
- Аумағы
- 191,4 мың га
- Орналасуы
- Қостанай обл., Наурызым және Әулиекөл аудандары
- Құрамдас телімдер
- Наурызым, Тірсек, Сыпсын
Жер бедері мен экожүйелердің алуан түрлілігі
Қорық аумағының үстіңгі қабатын жасы мен құрамы әртүрлі геологиялық шөгінділер жабады. Соның нәтижесінде жануарлар дүниесі, топырақ жамылғысы және өсімдік қауымдастықтары мозаикалы түрде қалыптасқан.
Қорық үш телімнен тұрады — Наурызым, Тірсек және Сыпсын. Бұл телімдер аймақтың негізгі экологиялық бағыттарын толық қамтып, дала, орман және су-батпақты кешендердің тұтас жүйесін ұсынады.
Флора: даладағы ерекше байлық
Қорық флорасы 687 жоғары сатыдағы өсімдік түрінен тұрады. Бұл дала аймақтары үшін орташа көрсеткіштен шамамен 3 есе көп.
Торғай ойпатының жиегіндегі төбе болып үйілген құм алқабында қорықтың ең ірі орман массиві — Наурызым қарағайлы орманы орналасқан. Оның аумағы шамамен 16 мың гектар.
Қарағайлы орман сирек, саябақ тәрізді келбетімен ерекшеленеді: ара-арасында қайың мен көктерек кездесіп, орман шеті дала телімдерімен табиғи түрде алмасады.
Көктемде дала жасыл кілемге айналады: орман шабындығында ашық-сары адонистер гүлдейді, ал саздауыт телімдерде иіліп тұрған қызғалдақтар мен екі түсті қызғалдақтар көктеп шығады.
Мамырдың басында әсем Шренк қызғалдағы ашылады. Ойпаң жерлерде нәзік қызғылт реңкті дала бадамгүлі гүлдеп, кейінірек спирея, ирис және басқа да дала гүлдері кезек-кезек құлпырады.
Фауна: 342 омыртқалы жануар
Қорық аумағында 342 омыртқалы жануар түрі тіркелген: 44 сүтқоректі, 282 құс, рептилия мен амфибияның 3 түрі және 10 балық түрі.
Сүтқоректілер
- Наурызым қарағайлы орманы: тиіндер, әртүрлі тышқандар, қояндар (орман аққояны және дала ор қояны).
- Кірпікшешендер: кәдімгі ірі және ұсақ, құлақты дала түрлері.
- Негізгі топ: кеміргіштер — сұр тышқандар, аламандар (кәдімгі, Эверсман, жоңғар), саршұнақтар (үлкен, кіші, сары), дала суыры.
- Жыртқыштар: аққалақ, ақкіс, дала күзені, борсық, қарсақ, түлкі, қасқыр.
- Ірі сүтқоректілер: бұлан, елік, қабан. 1990-жылдардың басына дейін жаз айларында бөкен (киік) табындары да жайылған.
Құстар
- Ұя салатын құстар: 155 түр (Қазақстан қорықтары ішінде ең жоғары көрсеткіштердің бірі).
- Ұшып өтетін, кезбе және қыстайтын құстар: 127 түр.
- Сирек құстар: 40 түр; оның 35-і Қазақстанның Қызыл кітабына, 17-сі Халықаралық табиғатты қорғау одағы (МСОП) тізіміне енгізілген.
- Жыртқыш құстардың ерекше шоғырлануы: бір аймақта бүркіттектестердің 4 түрі ұя салады — бүркіт, қарақұс, субүркіт және дала бүркіті.
Ұя салу жұптарының саны кей жылдары мына деңгейге жетеді:
- Қарақұс: шамамен 40 топ
- Субүркіт: 18–20 жұп
- Балобан: 16–20 жұп
- Бүркіт: 3–4 жұпқа дейін
Су-батпақты алқаптар
Су-батпақты жерлер құстарының құрамы ерекше бай: мұнда 110 түр кездеседі.
Қорық аумағында көлемі 300 гектардан 22 мың гектарға дейін жететін 12 ірі көл бар.
Ғылыми зерттеулер мен білім беру дәстүрі
Наурызым қорығы — Қазақстандағы тұрақты ғылыми бақылаулар жүргізілетін маңызды табиғи аумақтардың бірі. Мұнда көп жылдар бойы Мәскеу мемлекеттік университетінің (ММУ) студенттері мен ғалымдары үшін далалық база жұмыс істеп, орнитология және экология салаларында классикалық зерттеулер орындалды.