Қазақша рефераттар

Байлаулы киіктің зары

Мақсаттар

  • Танымдық мақсат: аспаптық музыка туралы терең мағлұмат беру, күйші мен өнер адамдарына құрмет сезімін қалыптастыру.
  • Дамытушылық мақсат: ән-күйлерді тыңдау арқылы әуендік сезімталдықты арттыру; есте сақтау, қиялдау және ойлау қабілеттерін дамыту.
  • Тәрбиелік мақсат: өнерді құрметтеуге, әдептілікке, өзін-өзі ұстауға және адамгершілікке тәрбиелеу.

Психологиялық дайындық

Мейірімді жүрекпен,
Ақпейілді тілекпен.
Амандасып алайық,
Бір жадырап қалайық.

Әңгімеге түрткі сұрақтар

  • •«Музыка» дегенде не ойлайсыңдар? Көз алдарыңа не елестейді?
  • •Күй тартатын адамды қалай атаймыз?
  • •Қандай күйшілерді білесіңдер?
  • •Күй деген не?

Негізгі ой

Музыка — адамның рухани қазынасы, жан азығы. Музыкасыз өмірді елестету мүмкін емес.

Құлақтан кіріп бойды алар,
Әсем ән мен тәтті күй.
Көңілге түрлі ой салар,
Әнді сүйсең менше сүй.

— Абай

Жаңа сабақ: ұғымдар мен жіктеу

Күй деген не?

Күй — домбырада немесе басқа да халық аспаптарында орындалатын музыкалық шығарма.

Күйлердің жіктелуі

  • Аңыз күйлер
  • Тарихи күйлер
  • Психологиялық күйлер

Аспаптық музыка деген не?

Аспаптық музыка — түрлі музыкалық аспаптарда орындалатын шығармалар.

Орындау мәнері

Төкпе Шертпе

Топтық жұмыс

Сынып үш топқа бөлінеді және жарыс түрінде жұмыс істейді:

1-топ: Қызғалдақ 2-топ: Бәйшешек 3-топ: Жауқазын

Тапсырма: күйшілер туралы білетіндеріңді жинақтап, тақтадағы кестені толтыру.

Блиц-турнир: қысқа сұрақ — нақты жауап

Төмендегі тапсырмада білімді жылдам тексеру арқылы негізгі тұлғалар мен ұғымдарды бекітеміз.

  1. Күй атасы кім? — Қорқыт
  2. Күй орындалу мәнеріне қарай екі түрге бөлінеді: төкпе, шертпе
  3. Төкпе күйдің шебері — Құрманғазы
  4. Шертпе күйдің шебері — Тәттімбет
  5. «Байлаулы киіктің зары» — Қорқыт
  6. «Түрмеден қашқан» — Құрманғазы
  7. Сегіз серінің шын аты — Мұхаммедқанафия
  8. Ақан серінің шын аты — Ақжігіт
  9. «Қараңғы түнде тау қалғып» — Абай
  10. Қобызды ойлап тапқан — Қорқыт
  1. Біржан сал кім? — әнші-композитор
  2. Аспаптық музыка деген не? — түрлі аспаптарда орындалатын музыкалық шығарма
  3. «Серпер» — Құрманғазы
  4. Төре тұқымынан шыққан — Дәулеткерей
  5. «Қараторғай», «Құлагер» әндері — Ақан сері
  6. «Көркем ханым», «Қос алқа» — Дәулеткерей
  7. «Ұшардың ұлуы» — Қорқыт
  8. Бүтін нотаның жартысы неге тең? — жарты нотаға
  9. Ы. Алтынсарин қазақ даласына алғаш қандай аспап әкелді? — рояль
  10. «Желсіз түнде жарық ай» — Абай

Ән жарысы және жұмбақтар

Ән жарысының тақырыптары

  • •Достық
  • •Домбыра
  • •Ана

Жұмбақтар (аспаптарды тап)

  1. Сызылған үні, сүйкімді тілі, үрлесең ойнайтын аспаптың бірі.

    Жауабы: Сыбызғы

  2. Тіршілікте аспап қобыздай асқақ, ерекше үні бар — бұл қандай аспап?

    Жауабы: Шаңқобыз

  3. Жеті шектен жеті түрлі үн шығар, әуенінен жеті түрлі мұң шығар. Ойнап кетсең түрлі-түрлі жыр шығар.

    Жауабы: Жетіген

  4. Саздан жасалған сырнайдың үніндей, өрнектеп қамалған бұлбұлдың біріндей.

    Жауабы: Сазсырнай

  5. Ұзын мойын, екі ішек, қатар-қатар текпішек. Басып көрсең бір-бірлеп, үн шығады күмбірлеп.

    Жауабы: Домбыра

  6. Қарағайдан жасалған, Қорқыттан мұра боп қалған. Мың бір түрлі үні бар, тарихта жетпес құны бар.

    Жауабы: Қобыз

Күй — аңыз: мазмұн және тыңдалым

Әңгімелеу

  • Қорқыттың «Байлаулы киіктің зары» күйінің мазмұнын әңгімелеу.
  • Құрманғазының «Адай» күйінің шығу тарихын айту.

Тыңдалым

«Адай» күйін тыңдау: әуеннің мінезін, ырғағын және әсерін сипаттап айту.

Талқылау сұрақтары

  • •Қай аспаптың үні ерекше ұнады?
  • •Күй қандай көңіл күй сыйлады?
  • •Әуеннен қандай оқиға елестеді?

Семантикалық картамен жұмыс

Негізгі ұғымдар, тұлғалар және шығармаларды жүйелеу үшін семантикалық карта толтырылады.

Сәйкестік тесті

I бөлім

Тұлғалар

  1. Құрманғазы
  2. Тәттімбет
  3. Қорқыт
  4. Қазанғап

Күйлер

  • а) Байлаулы киіктің зары
  • б) Құс қайтару
  • в) Домалатпай
  • г) Серпер
  • д) Саржайлау

II бөлім (ноталар)

Берілгені

  1. 1и2и
  2. 1и
  3. 0,5
  4. 1и2и3и4и
  5. 1

Жауап нұсқалары

  • а) сегіздік нота
  • б) он алтылық нота
  • в) бүтін нота
  • г) төрттік нота
  • д) жарты нота

Жауап кілті (II бөлім)

1 — г, 2 — а, 3 — д, 4 — б, 5 — в

Қорытынды және бағалау

Қорытынды сұрақтар

  • •Қандай музыкалық аспаптарды білесіңдер?
  • •Аспаптық музыка деген не?
  • •Қандай күйшілердің шығармаларын тыңдадық?
  • •Қай аспаптың үні ерекше әсер етті? Неліктен?

Бағалау тәртібі

Бағалау парақтары бойынша әр топтың жинаған ұпайлары саналып, жеңімпаз топ анықталады. Белсенді қатысқан оқушылардың жұмысы жеке бағаланады.

Әділдік Белсенділік Топтық жұмыс