Қазақша рефераттар

Дамыта оқыту

Модульдық оқыту технологиясында білім мазмұнын жетілдіру

Модульдық оқытуда білім мазмұны тұтастықта берілуі қажет. Тұтастық дегеніміз — оқу үдерісінде мақсат, әдістер, тәсілдер, құралдар және нәтиже бір жүйеде байланысып, бірін-бірі толықтыруы. Бұл байланыс қамтамасыз етілмесе, оқу мазмұны шашыраңқы беріліп, оқушыда орнықты түсінік қалыптаспайды.

Оқыту формалары

  • Ұжымдық оқыту
  • Топтық оқыту
  • Оқушы белсенділігін арттыру
  • Ойлау қабілетін дамыту үшін жағдай жасау

Әрекет құрылымы

  • Мазмұндық (не игеріледі?)
  • Амалдық (қалай орындалады?)
  • Қажеттілік–себеп (неге керек?)

Оқу әрекетін кезеңдеп ұйымдастыру

Оқыту әрекетіне ерекше мән беру керек. Оқушының жұмысын нәтижеге жеткізетін тиімді құрылым төмендегі кезеңдер арқылы іске асады:

  1. 1

    Талдау

    «Не бар, не жоқ?» — бастапқы жағдайды анықтау.

  2. 2

    Мақсат қою

    Нақты нәтижені анықтап, өлшемін белгілеу.

  3. 3

    Актуализация

    Тапсырманы орындауға қажет өткен материалды еске түсіру.

  4. 4

    Жоспарлау

    Орындалатын әрекеттердің реттілігін құру.

  5. 5

    Орындау

    Жоспар бойынша әрекетті жүзеге асыру.

  6. 6

    Тексеру

    Нәтиженің талапқа сәйкестігін салыстыру.

  7. 7

    Өзін-өзі бағалау

    Өз жұмысына рефлексия жасап, келесі қадамды анықтау.

Дамыта оқыту және ғылыми ойлау

Дамыта оқыту теориялық білімді берумен қатар, оқушының теориялық (ғылыми) ойлауын қалыптастыруға бағытталады. Мұнда оқу әрекеті «абстрактылыдан нақтыға» қарай ұйымдастырылады. Үдерістің өзегінде оқушы – оқулық – мұғалім байланысы жатады, ал мұғалім — бағыт беруші және жетекші.

Білімді ұсынудың қағидалары

  • Ғылыми жүйелілік: білімді жүйесін сақтай отырып беру.
  • Мазмұнды жаңарту: білім мазмұнын түбегейлі жетілдіру.
  • Танымды айқындау: ұғымды ойша нақтылау.
  • Ой байланысы: ой қатынастарының жүйесін құра білу.
  • Жалпы–жеке байланысы: жалпының жекеге, жекенің жалпыға қатынасын ұғындыру; мұғалім оқушының ойын жүйелейді.
  • Эмоциялық әсер: баланың сезімін оятып, әсер етпейінше ғылыми ойлау толық қалыптаспайды.

Модульдық оқытудағы уәж және оқу-танымдық әрекет

Базалық бағдарламада оқу әрекеті көбіне берілген ережелер мен дайын тапсырмалар аясында орындалады. Ал модульдық оқытуда басты орынға оқу-танымдық уәж шығады: оқушының ішінде «Бұл не? Неліктен бұлай?» деген сұрақ туады. Уәжді нақты әрекетке айналдыру үшін төмендегі жүйе тиімді:

1) Уәждің пайда болуы

Ішкі талпыныс пен қызығушылықты ояту.

2) Уәжді шешуге бағытталған жұмыс

Сұрақтың жауабын іздету, дәлел іздеу, талқылау.

3) Нақты тапсырмаға шарт құру

Алдыңғы әрекеттерді бақылап, орындалу шартын нақтылау.

4) Рефлексия

Оқушы өз оқу әрекетіне ой жүгіртіп, тәсілін саналы түсінеді.

5) Нәтиже: ғылыми ойлау

Қарапайым пайымнан ғылыми ойлауға көтерілу.

Тірек сызбалар мен схемалар оқушыға ойлауды ұйымдастыруға көмектеседі: олар бойынша оқушы қорытынды шығарады, өз бақылауын жүргізеді, мазмұндық талдау жасайды. Оқу әрекетінсіз теориялық ойлау қалыптаспайды.

Оқушыға қатынас: объект емес, субъект

Әр оқушы — жеке тұлға, бірақ ол ұжымда тәрбиеленеді. Балалардың қарым-қатынасы, тілі, іс-әрекеті, зейіні, түйсігі, қабылдауы, есі, ойлауы, қиялы, сезімі мен ерік-жігері әртүрлі. Сондықтан баланы объект ретінде емес, субъект ретінде қарау қажет: дайын білімді «беріп қою» емес, оқушыны ойланту, нақтылау, салыстыру, қорытындыға келтіру, қарапайымнан күрделіге көшіру маңызды.

Сабақтағы практикалық тәсілдер

  • Тірек сигналдарын пайдалану.
  • Кітапты жапқызып, ақ қағазға сызба түсірту және тексеру.
  • Оқушы жауапты тапқанша асықтырмай, ойлануға уақыт беру.
  • Мәтін бойынша сурет салдыру арқылы жазу механизмін меңгерту.

Педагогикалық ұстаным

Модульдық оқыту жүйесінің маңызды мақсаттарының бірі — баланы табандылыққа және шыдамдылыққа үйрету. Қателікті «дұрыс емес» деп кесіп айтудан гөрі, оқушыны түзетуге жетелейтін кері байланыс берген тиімді.

Баланың қабілеті кеш ашылуы мүмкін. Қиналғаннан оқушы кемімейді; керісінше, қолайлы қолдау болса ішкі ойын сыртқа шығарып, сөздік қорын дамытуға мүмкіндік алады.

Оқушыны зерттеу: М. Жанпейісова тұжырымдамасы

Түрлі жұмыстарды бастамас бұрын, М. Жанпейісованың тұжырымдамасы бойынша оқушыны зерттеуден өткізу ұсынылады. Бұл мұғалімге әдістемені дұрыс іріктеуге, оқушылар құрамына және жас ерекшелігіне сай оқу ортасын құруға көмектеседі.

Зерттеу кезеңдері

  1. Дайындық кезеңі.
  2. Бала­мен танысу.
  3. Зерттеу әдістемесін құрастыру, анықтау материалдарын жинау.
  4. Жиналған материалдың саны мен сапасын талдау.

Тест түрлері

  • Қабілетті анықтау тесті.
  • Жетістік тесті.
  • Проективтік тест (оқушы мүмкіндігін айқындау).

Бағыт-бағдарды (қоғамдық, жеке, іскерлік), орындау мүмкіндігін және деңгейін (өз-өзіне сенім, қанағаттану, белсенділік, жігер) анықтау — оқу үдерісін дәл жоспарлауға негіз болады.

Мұғалімнің кәсіби ізденісі және сабақ түрлері

Ізденген мұғалім үшін әдістеме түрлері көп. Ең маңыздысы — оларды оқушылардың жас ерекшелігіне және сынып құрамына қарай орынды іріктеу. Дәстүрлі емес сабақ түрлеріне жұптасып оқыту, топтық жұмыстар және басқа да белсенді әдістер жатады.

Ж. Аймауытов тұжырымы және қабілет

Ж. Аймауытовтың пікірінше, адам өмірге табиғи қасиеттерімен және қабілеттерімен келеді, ал сол туа біткен мүмкіндіктерді дамытатын — оқыту мен тәрбие. Қабілеттің көріністеріне мыналар жатады:

  • Ой-өрістің жоғарылығы
  • Шығармашылық, тиімді ойлау және пікір айту
  • Көркемдік әрекет
  • Қатынас және белсенділік
  • Қозғалғыштық

Балалармен жұмыс кезеңдері

1) Бала бойындағы қабілеттерді бақылау.
2) Потенциалды мүмкіндіктерін анықтау.
3) Есте сақтауының ерекшелігін байқау.
4) Көзбен шолып анализ–синтез жасау.
5) Сөз арқылы тікелей анализ–синтез жасау.
6) Пікірдің дәлдігі, толықтығы және жүйелілігі.

Оқушы жұмыстары: 4-сыныптан үлгілер

Оқу мен жазу арқылы түрлі технологияларды пайдалану — ұстаз бен оқушыны ізденіске жетелеп, шығармашылыққа жол ашады. Төменде 4-сынып оқушыларының тірек сөздер арқылы жазған жұмыстарынан үзінділер берілді.

Тірек сөздер

Ауыл-аймақ Көрші-көлем Аралас-құралас Ағайын-туған Дәстүр Әдет-ғұрып Тату-тәтті

«Ауыл-аймақ»

Біздің ауыл Қаратас ауылымен жақсы қарым-қатынас жасайды. Үйден-үйге шақырып, аралас-құралас болып, сый-құрмет көрсетеді. Бір-бірімен өте жақсы қатынаста. Бәрі бір анадан туған ағайын сияқты. Халықтың бір ерекшелігі — дәстүрі, салты, әдет-ғұрпы. Біз тату-тәтті өмір сүріп жатырмыз.

«Көктемнің бір күні»

Алақай! Көктем келді! Күн ашық. Аспанда бұлт жоқ. Жел де жоқ. Ғабит орманның ішінде рақаттанып, таза ауа жұтып, серуендеп жүр. Айнала қалың орман: қайың, қарағай, кішкене теректер де жайқалып өсіп тұр.

Орманда Наурыз тойы басталды. Бұлбұлдар сайрай жөнелді. Оларға жануарлар, құстар, құрт-құмырсқалар қосылып, тамаша оркестр құрды. Кішкентай балапандар ұяларынан мойнын созып қарап тұр. Ормандағы барлық жануарлар мен жәндіктер оянып, көктемді қарсы алып, тойлап жатыр. Бұл — көктем күнінің бір сәті.

Көшербаев Сәбит

«Жазғытұрым»

Қаһарлы қыстан кейін жылы шырайлы көктем келді. Ал ұйқышыл жер болса, ұйқысын қимай енді ғана оянып жатыр. Сәбилерді оятқан — нұры мол Күн-ана! Қар болса жылаған баладай күнге өкпелеп, көктемге ренішін білдіріп, жерге бірте-бірте сіңіп кетіп жатыр.

Жерден шөптер қылтиып, шапшаң өсе бастады. Ағаштар да Күн құшағына еніп, бүршік ата бастады. Осыншама қысқа уақытта жер жасыл жібекке оранды. Құстар жер бетін шоқып жүр — ана баласын сүйіп жатқандай. Қуаныштары қойнына сыймаған қарғалар қанаттарымен жерді қағып, көктемді қарсы алды.

Бұл кезеңде өзен де тыныш жатқан жоқ. Үстіндегі сеңдер сұлу аққудай байсалды жүзіп бара жатыр. Осы сәтте күн күркіреді, бұлттар күнді қызғанып түнеріп кетті. Бірақ Күн нұрымен қара бұлттар аппақ мамық бұлтқа айналды.

Бөлекова Әйгерім

Тілдік тапсырмалар: қысқа жанрлар

Өтірік өлең

Түлкіменен дос болдым, Арыстанмен шөп ордым. Қасқырменен мал бағып, Балықпенен ән салдым.

Сан есімге құрылған өтірік өлең

Екі маймыл үрді, Білектерін түрді. Жанжалдасып жоққа, Бірін-бірі сүйді. Құмырсқа болады екен өте мықты, Он бес аюды бірден жықты. Барлық аңды тең көрмей, жеңіп тастап, Ермаханмен жекпе-жек шықты мықты.

Жаңылтпаш

Сабаққа мен кеше бардым, Кеш барсам да бес алдым. Шым-шытырық есепті Ойланбастан шеше алдым.

Шылауды бекітуге арналған диалог

— Көктем. Жайма шуақ жылы көктем келді ме? — Келді. — Балалар ойнап, шоқ гүлдерді терді ме? — Терді. — Көктем саған ұнады ма? — Ұнады. — Неге? — Жапырақтар күнде жайнап тұрады.

Қорытынды: үздіксіз ізденіс және жаңа технология

Қорытындылай келгенде, теорияны оқушыға жеңіл жеткізу — тек түсіндіру емес, оны ойландыру, іздендіру, әрекетке тарту, жеңілден күрделіге жүйелі көшіру. Мұғалімдерге қойылатын негізгі талаптың бірі — үздіксіз ізденіс.

Мұғалімнің шеберлігі — озық тәжірибені, ғылыми жаңалықтарды және түрлі технологияларды сабақта орынды қолдана білуінде. Қазіргі жағдайда мұғалімнің рөлі хабарлаушыдан ұйымдастырушыға өзгеріп, оқушыға бағытталған технологияларды сауатты пайдалануы тиіс.