Жұпқа бөлу

Сайф Сарайи (1321–1396) және «Түрікше Гүлстан»: Тәуелсіздік күніне арналған үздік сабақ үлгісі

Бұл материал 16 желтоқсан — Тәуелсіздік күніне арналған «Біз тәуелсіз елдің ұрпағымыз» атты үздік сабақтар бәйгесі аясында ұсынылатын 8-сынып әдебиет сабағының құрылымын ұсынады. Сабақ мазмұны Сайф Сарайидың «Түрікше Гүлстан» еңбегіндегі қысқа әңгімелердің идеясы мен тәлім-тағылымын талдауға, сондай-ақ «Мәңгілік ел» ұлттық идеясымен сабақтастыруға бағытталған.

Пән / сынып

Әдебиет, 8-сынып

Тақырып өзегі

Сайф Сарайи шығармашылығы, 9 әңгіме, даналық түйін, «Мәңгілік ел» идеясы

Құрал-жабдықтар

Ақылды тақта, бейнематериал, слайдтар, флипчарт, суреттер

Сабақтың мақсаттары

Білімділік мақсаты

Оқушының білімге құштарлығын арттыра отырып, Сайф Сарайи шығармашылығының мәнін ашу; әңгімелердің идеясы мен тәлім-тағылымын талдату; қысқа әңгіме жанрындағы шеберлігін таныту.

Дамытушылық мақсаты

Оқушылардың алған білімін жинақтау, жүйелеу, салыстыру және дәлелді пікір айту дағдыларын дамыту; шығармашылық және интеллектуалдық қабілеттерін арттыру; мәтін идеясын өмірмен байланыстыра білуге жетелеу; функционалдық сауаттылықты күшейту.

Тәрбиелік мақсаты

Әңгімелердегі адамгершілік құндылықтарды оқушы бойына сіңіру; шығармашылық іскерлікке баулу; елін сүйетін, парасатты әрі заман талабына сай тұлға қалыптастыру.

Түйінді идеялар және қолданылатын стратегиялар

Негізгі стратегиялар

  • Миға шабуыл
  • Ребус шешу арқылы тақырыпты анықтау
  • Жұптық және бірлескен жұмыс
  • Сыни тұрғыдан ойлау (ашық, жетекші, проблемалық сұрақтар)
  • Ой толғау (сурет, дәйексөз, сұрақтарға сүйене отырып)

Бағалау

Сабақ барысында критериалды бағалау парақшасы қолданылады. Жұптық тапсырмалар орындалғаннан кейін оқушылар жұмыстарын талдап, қорғайды; сабақ соңында парақшалар жиналады.

Сабақтың барысы (қадамдық құрылым)

  1. 1) Сәлемдесу және дайындық

    Оқушылармен амандасу, сабаққа дайындықты жан-жақты тексеру.

  2. 2) Жұпқа бөлу («шашу» әдісі)

    Мұғалім кәмпитке оралған қағаздар таратады: 1-ден 9-ға дейінгі сандар екі рет жазылған. Бірдей сан алған оқушылар жұптасады.

    Бұл бөлу тәсілі сабақ логикасымен байланысты: Сайф Сарайи 9 әңгіме жазған, талдау жұмыстары осы құрылымға сай ұйымдастырылады.

  3. 3) Тақырыпты ребус арқылы ашу

    Оқушылар ребус шешу арқылы сабақтың тақырыбын өздері анықтайды. Мұғалім «Неліктен 9 жұпқа бөлдік?» сұрағы арқылы мағынаны тану кезеңіне жетелейді.

  4. 4) Мағынаны тану: бірлескен жұмыс

    Оқушылардың міндеттері нақты айқындалады. Сабаққа дейін үй тапсырмасы ретінде Сайф Сарайи әңгімелерінің мазмұнымен танысып келу ұсынылған. Бүгін — сол мәтіндер бойынша шығармашылық талдау тапсырмалары орындалады.

  5. 5) Жұптық жұмыс: талдау тапсырмасы

    Слайдта талдау жұмысының талаптары көрсетіледі. Мұғалім критериалды бағалау парақшаларын таратады. Тапсырмалар ашық, жетекші және проблемалық сұрақтар арқылы орындалады.

  6. 6) Қорғау және талқылау

    Жұптар өз жұмыстарын жүйелі түрде ұсынып, дәлелдеп қорғайды. Қалған оқушылар сұрақ қойып, толықтыру енгізеді.

  7. 7) «Даналық түйіні»: негізгі ойды табу

    Әр жұп өз әңгімесінің даналық түйінін слайдқа сүйене отырып атап шығады. Талқылау барысында төмендегідей құндылықтар алға шығады:

    еңбек ақыл зұлымдықпен күрес ақ ниет ой тазалығы тәрбие адалдық әдептілік қабілет дәулет сөз құдіреті
  8. 8) «Мәңгілік ел» ұлттық идеясы: сабақтастыру

    Өткен тақырып пен жаңа сабақты байланыстыратын ой шақыру сұрақтары қойылады:

    • Неліктен жазушы даналық қасиеттерді іріктеп ұсынады?
    • Сайф Сарайи қандай тұлға болған?
    • Осындай кемеңгерлік ой айтқан тағы қандай ойшылдарды білесіңдер?

    Түркі мұрасын ұлықтаған тұлғалар: Махмұд Қашқари, Жүсіп Баласағұни, Қожа Ахмет Йасауи, Ахмет Йүгінеки, Рабғузи. Олардың еңбектері — ұлттық сананы күшейтіп, «Мәңгілік ел» мұратына жетелейтін рухани көпір.

  9. 9) Бейнесюжет және талқылау

    «Мәңгілік ел» туралы бейнесюжет көрсетіледі. Оқушылар ұлылардың астарлы ойын ұлттық идеямен байланыстырып, өз пікірлерін ортаға салады.

  10. 10) Суретпен ой толғау

    Әр жұпқа 9 суреттен тұратын топтама үлестіріледі. Экраннан Елбасының Жолдауынан үзінді көрсетіледі. Оқушылар сабақтағы ойларына, сұрақтарға және суреттерге сүйене отырып ой толғау жазады. Тақырыпты өздері қояды.

    Ойтолғауға бағыттайтын сұрақтар

    • Сайф Сарайи әңгімелерінің кейіпкерлері сендерді қандай қасиеттерімен баурап алды?
    • Кейіпкерлерді, тұлғаларды, қаһармандарды неліктен дәріптейміз және неге үлгі тұтамыз?
  11. 11) Бекіту: «Тәуелсіздік шамшырағы»

    «Тәуелсіздігіміз мәңгілік болуы үшін адам бойында қандай асыл қасиеттер болуы керек?» деген сұраққа әр оқушы дайын қима қағазға жауап жазып, тақтаға іледі. Жауаптар Тәуелсіздіктің 25 жылдық символикасының «шашыраған шуақтарына» жапсырылады.

    Қосымша тапсырма: берілген сөздерге байланысты мақал-мәтел құрастыру және сабақ басында таратылған парақшалардың беріліс мақсатын түсіндіру.

  12. 12) Үй тапсырмасы

    • «Сайф Сарайи ізімен» — «Мәңгілік ел» мұратының ең басты қасиетін айқындайтын 10-әңгіме жазып келу.
    • Әңгімелердің тақырыбы мен идеясына сай мақал-мәтелдер, афоризмдер, даналық сөздер жинақтап жазу.
  13. 13) Қорытынды бағалау

    Критериалды бағалау парақшалары жиналып, сабақ нәтижесі қорытылады.

Автор туралы мәлімет

Қарағанды облысы, Қарағанды қаласы, №1 Қазақ-түрік лицей-интернатының қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі — Игенова Айгүл Ахмашқызы.