Қазақша рефераттар

Бүгін сабағымызды қай композитордың шығармасымен аштық

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Импрессионизм ағымының ерекшеліктерін талдау; оның көркемсурет пен музыкадағы көріністерін салыстыру; М. Равельдің шығармашылығын импрессионизм контекстінде қарастыру.

Тәрбиелік

Еуропа композиторларының мұрасы арқылы музыкаға баулу, импрессионизмге қызығушылықты арттыру.

Дамытушылық

Сөздік қорды байыту, талдау дағдыларын және қисынды ойлауды дамыту.

Сабақ құрылымы

Төмендегі жоспар сабақтың логикасын сақтай отырып, білімді бекітуге және тыңдалым мен талдау арқылы ұғымдарды нақтылауға бағытталған.

  1. 1) Ұйымдастыру кезеңі

    Оқушылардың назарын сабаққа аудару, дайындығын анықтау, тізім бойынша түгендеу.

  2. 2) Үй тапсырмасын тексеру және өткенді бекіту

    СТО: «Миға шабуыл», «Болжау», «Топтастыру» стратегиялары. Ф. Шопеннің Ноктюрн №4 (F-dur), Op. 15 №1 шығармасын тыңдау арқылы талқылауға кіріспе жасау.

  3. 3) Жаңа білімді меңгерту

    Импрессионизмнің көркемсуреттен музыкаға өту жолын түсіндіру; К. Дебюсси мен М. Равельдің рөлі. «Киностудия» тәсілі арқылы бейнематериалмен жұмыс: Равельдің өмір жолы мен шығармашылығына шолу.

  4. 4) Жаңа білімді бекіту

    «Ауыстырмақ» ойыны, музыкалық викторина және тыңдалған үзінділерді жылдам анықтау арқылы түсінікті нақтылау.

  5. 5) Бағалау

    Оқушылардың жеке және топтық жұмыстары бойынша нәтижені тексеру, критерийлерге сай бағалау.

  6. 6) Үй тапсырмасы

    Презентацияны жүктеу және қайталау сұрақтарына дайындалу.

  7. 7) Рефлексия

    Сабақтағы әсер, қиындық, жаңалық бойынша қысқа кері байланыс.

Өткенді белсендіру: Франция және импрессионизмге кіріспе

Диалог арқылы бағыттау

Сабақ Ф. Шопеннің шығармасымен ашылады. Мұғалім сұрақтары арқылы оқушылар композитордың дәуірін, шығармашылық бағытын және өмірімен байланысты қалаларды еске түсіреді.

Негізгі ой

Шопен Польшада туғанымен, өмірінің екінші жартысын Францияда өткізіп, сол жерде өмірден өткен. Бұл дерек сабақтың назарын Франция мәдени кеңістігіне бұруға мүмкіндік береді.

Көркемсуреттегі өзгеріс және жаңа эстетика

XIX ғасырдың ортасында фотоаппараттың пайда болуы және сықпалы майлы бояулардың кең таралуы суретшілердің жұмыс тәсілін өзгертті: олар шеберханадан шығып, пленэрде (ашық ауада) жұмыс істеуді таңдады.

Жарық пен ауа құбылысын зерттеу жаңа эстетикалық бағдарға айналды. 1874 жылғы көрмеде Клод Моненің «Әсер. Күннің шығуы» картинасы «impression» ұғымын қоғамдық кеңістікке енгізіп, бағыттың атауын айқындады.

Жедел тапсырма: «Импрессионизм» vs «Классика»

Оқушыларға екі баған беріліп, слайдтағы жұмыстарды қарап, қай бағытқа жататынын белгілеу ұсынылады. Талқылау соңында негізгі айырмашылық қорытындыланады: импрессионистер бейнені көбіне бұлдыр, контурсыз беріп, жарықтың құбылуына мән береді.

Музыкалық импрессионизм: негізгі белгілер

Көңіл күй мен бояу

  • Көңіл күйді жеткізу бірінші орынға шығады.
  • Тембрлік және гармониялық «бояулар» кең қолданылады.
  • Ырғақ жиі ауысып, қозғалыс әсерін күшейтеді.

Әдебиет және бейнелеу өнерімен байланыс

Музыкалық импрессионизм ұлттық француз дәстүріне сүйеніп, поэзиямен, көркемсуретпен және бағдарламалы аспаптық музыкамен тығыз байланыста дамыды. Бұл ортада К. Дебюсси мен М. Равельдің ізденістері ерекше байқалды.

Дәйексөз (мазмұндық)

«Музыка — табиғатқа ең жақын өнер: ол түн мен күннің, жер мен аспанның поэзиясын, атмосфераның тынысын жеткізе алады», — деген ой Дебюссидің эстетикалық бағытын айқындайды.

Ырғақтық импровизация (қысқа тәжірибе)

Оқушылар қадам ырғағын салыстыру арқылы музыкалық әсердің қалай пайда болатынын байқайды: ширек — жай серуен, сегіздік — ұсақ жаңбыр, он алтылық — нөсерден жүгіріс. Қорытынды: импрессионизмде әсер мен сезім — ең маңызды өлшем.

Морис Равель: өмірі мен шығармашылық портреті

Негізгі деректер

Аты-жөні
Жозеф Морис Равель
Жылдары
1875–1937
Кәсібі
Француз композиторы, дирижер; XX ғасыр реформаторларының бірі
Бағыты
Импрессионизм (классикалық формаға бейімділікпен)

Отбасы, білім, ықпал

Анасы баск тегімен байланысты мәдени ортадан шыққан. Әкесі — француз инженері, музыка мен әдебиетті жақсы көрген. Равельді 7 жасынан музыкаға баулиды; 12 жасында фортепианода еркін ойнаған.

1889 жылы Париж консерваториясына түседі. Фортепианодан ұстазы Шарль Берио оның Испания музыкалық фольклорына қызығушылығын арттырған. Кейін Равель Г. Форе сыныбында композицияны меңгеріп, контрапунктпен А. Жедальжеде айналысады.

Шығармашылық кезеңдер

I кезең

1895–1917

Ерте туындылар, импрессионизмнің гүлдену дәуірімен сабақтас. Алғаш жарияланған шығармаларының бірі — «Ескі менуэт».

II кезең

1917–1932

Соғыстан кейінгі жаңа тыныс. Кейінгі ірі вокалдық туындысы — «Дон Кихоттың 3 әні».

I кезеңдегі негізгі шығармалар (іріктеме)

Фортепиано

  • «Павана (инфантаның өліміне)»
  • «Су ойыны»
  • «Сонатина»
  • Циклдер: «Шағылыстар», «Түнгі Гаспар», «Менің анам — Қаз»

Вокал

  • «Шехерезада»
  • «Табиғи тарихтар»
  • Символист-ақындар сөзіне жазылған романстар мен поэмалар

Сахна және оркестр

  • Опера: «Испан сағаты»
  • Балет: «Дафнис пен Хлоя»
  • «Испан рапсодиясы»

Бұл кезеңде табиғат пен халық тұрмысы, Испания бейнелері, би ырғағының тартымдылығы айқын көрінеді. Әуендік тілде пентатоника, секунда-кварталық айналымдар, күрделі өлшемдер мен полиритмия жиі ұшырасады.

Соғыс әсері және екінші тыныс

Бірінші дүниежүзілік соғыс Равельдің өміріне ауыр із қалдырды. 1917 жылы жарақаттан кейін әскери қызметтен босатылады. Соғыста қаза тапқан достарына және XVIII ғасыр француз музыкасына тағзым ретінде «Купереннің күмбезі» сюитасын арнайды.

1922 жылы С. Кусевицкийдің тапсырысымен М. Мусоргскийдің «Көрмедегі суреттер» циклін оркестрлейді. 1928 жылы дирижер ретінде гастрольдік сапарларға шығады.

Бекіту: «Болеро» және тыңдалым талдауы

Премьера және идея

1928 жылдың 22 қарашасында Париж Гранд-опера сахнасында «Болеро» премьерасы өтті. Шығарма атақты биші Ида Рубинштейннің тапсырысымен дүниеге келеді. Равель ұсынылған идеяны өзіндік жаңа симфониялық құрылымға айналдырады.

Талдаудың өзегі

Музыкада аспаптар pianissimo дыбыстан бастап біртіндеп қосылады. Екі тақырыптың қайталануы арқылы механикалық қозғалысқа ұқсас, бұқаралық би-салтанат бейнесі ашылады.

Сұрақ

Музыкада не өзгереді, не өзгермейді? Тақырып, ырғақ, темп, динамика, аспап саны, модуляция ұғымдары арқылы дәлелдеңіз.

Аспаптану: дыбыс қабаттарының өсуі

Бастапқыда ағаш үрмелілер (флейта, гобой, кларнет, фагот) жетекші болады. Кейін мыс үрмелілер, саксафон, валторна, челеста, соло тромбон, труба қосылып, финалда ұрмалы аспаптар (үлкен барабан, там-там) мен толық оркестрлік қуатқа жетеді.

II кезеңдегі маңызды шығармалар (іріктеме)

Фортепиано

«Купереннің күмбезі», екі фортепианолық концерт

Вокал

«Мадагаскар әндері», «Дон Кихоттың 3 әні»

Симфониялық

«Вальс», «Болеро»

Камералық/сахналық

Сонаталар; опера-балет «Бала мен сиқыр»

Ойын және интеграция: өнер тілдерінің «ауыстыруы»

«Ауыстырмақ» ойыны: терминдер арқылы сөз тіркесі

Терминдер: бояу, түс, тональдік, гамма, палитра, ырғақ, элегия, симфония, лейтмотив, поэма, нота, ноктюрн, соната, әуен, этюд, эскиз (нұсқа).

Мысалдар

  • «Дыбыстардың палитрасы»
  • «Бояулардың симфониясы»
  • «Дыбысталған түс»
  • «Суреттелген дыбыстар»
  • «Түрлі түсті музыка»

Шығарма атауларын құрастыру

Оқушылар Дебюсси мен Равель шығармаларының атауларын берілген сөздерден құрастырады: «Қуаныш аралы», «Жел мен теңіздің сұхбаты», «Үзілген серенада», «Испан сағаты», «Мадагаскар әндері», «Су ойыны».

Үш тыңдалым: теңіз бейнесін салыстыру

Тыңдалымға ұсынылады: К. Дебюсси — «Жел мен теңіздің сұхбаты», М. Равель — «Теңіздегі қайық», Н. А. Римский-Корсаков — «Садко» операсынан кіріспе. Талқылауда «апат» пен «әсер» ұғымдары арқылы көркемдік айырмашылық айқындалады.

Қорытынды ұғымдар

Тілдік құралдар

Күрделі аккордтар, ырғақтық ауытқулар, ладтық мүмкіндіктерді кең қолдану (пентатоника, біртондық гамма, нонаккордтар).

Жанрлық кеңею

Би жанрына ерекше назар: шығыс, испан, афроамерикалық би элементтері. Дебюсси джаз ырғағын фортепианолық музыкаға ерте енгізгендердің бірі; Равельде де джаз мәнеріндегі беталыс байқалады.

Импрессионизм XX ғасырдың алғашқы онжылдығына дейін белсенді өмір сүріп, кейін басқа ағымдарға жол берді. Дегенмен оның дәстүрін әр ел композиторлары жалғастырды: Испанияда — М. де Фалья, Италияда — А. Казелла мен О. Респиги, Англияда — С. Скотт пен Ф. Дилиус, Польшада — К. Шимановский; Ресейде — А. Н. Скрябин және И. Стравинский.

Музыкалық викторина (тыңдап тану)

Мақсаты: оқу барысында музыкалық тыңдау мәдениетін және шығарманы тану қабілетін анықтау. Нәтижелер тексеріліп, бағаланады.

К. Дебюсси

  1. «Зығыр түсті шашты қыз»
  2. «Қуыршақ кейк-уок»
  3. «Фавнның түстен кейінгі тынығуы»
  4. «Бергамаск сюитасы»: I бөлім, Прелюдия
  5. «Ақ пен қара бойынша» (2 фортепианоға): III бөлім, Скерцо
  6. «Ноктюрндер» (әйелдер хоры мен оркестрге): III бөлім, «Сиреналар»
  7. «Ай сәулесі» (Клер де Люн)

М. Равель

  1. «Болеро»

Бағалау фокусы

Шығарманы дұрыс атау, жанрын ажырату, негізгі белгілерін қысқаша дәлелдеу (тембр, динамика, ырғақ, форма).

Үй тапсырмасы

Презентацияны жүктеп, сабақтағы негізгі ұғымдарды қайталау: импрессионизмнің белгілері, Дебюсси мен Равельдің ерекшелігі, «Болеро» шығармасының құрылымдық өзгерістері.