Балалар мен сендерге Айсұлу деген қыздың басынан өткен хикаялары туралы айтып берейін
«Дыбыстар еліне саяхат»: көктем, табиғат және дыбыс мәдениеті
Бұл оқу іс-әрекеті балаларды табиғат құбылыстарын байқап, әсемдікке мән беріп бақылауға үйретуге бағытталған. Сонымен бірге сөздік қорын байытып, дыбыстарды дұрыс айтуға дағдыландырып, дауысты және дауыссыз дыбыстарды ажырату арқылы ойлау қабілетін дамыту көзделеді.
Мақсаты
- Табиғат құбылыстарын бақылау мәдениетін қалыптастыру.
- Сөздік қорды молайтып, дыбыстарды дұрыс айтуға үйрету.
- Жұмбақтар мен ойындар арқылы логикалық ойлауды дамыту.
Міндеттері
- Білімділік: жыл мезгілдерін ажырату.
- Дамытушылық: ойлау мен есте сақтауды жетілдіру.
- Тәрбиелік: табиғатты аялауға, ұқыптылыққа тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
Көктем суреттері, орман көрінісі, қуыршақ Айнара, Айсұлу кейіпкері.
Билингвизм
- Көктем
- весна
- Бақа
- лягушка
- Қуыршақ
- кукла
Әдіс-тәсілдер
Түсіндіру, көрсету, сұрақ-жауап, ойын, сергіту сәті.
Кіріспе: музыка, жұмбақ және көктемнің белгілері
Тәрбиеші балаларға алдымен музыка тыңдатып, алған әсері мен әуеннің мазмұнын әңгімелетеді. Одан кейін көктемді сипаттайтын жұмбақ өлең оқылады:
Ақ қар еріп, су көбейіп,
Сай-салаға толады.
Ағаш басы бүршік шашып,
Гүл бәйшешек толады.
Бөбектерім, айтыңдаршы,
Бұл қай кезде болады?
Сұрақ-жауап арқылы бекіту
Неге бұл — көктем?
Көктемде қар ериді, күн жылынады, табиғат оянады.
Көктемнің айлары
Наурыз, сәуір, мамыр. Көктем наурыздан басталады.
Көктемдегі мерекелер
8 наурыз — Халықаралық әйелдер күні, 22 наурыз — Наурыз мерекесі.
Көктемнің ерекшелігі
Ағаштар бүршік жарады, жәндіктер тіріледі.
Ғажайып сәт: Айнарамен дыбыстарды түзету
Балаларға қонаққа қуыршақ келеді: «Сәлеметсіңдер ме, балалар. Менің атым — Айнала». Осы сәтті пайдаланып, тәрбиеші дұрыс дыбыстауға назар аударады.
Негізгі тілдік түйін
Балалар қуыршақтың «Айнара» деген есімді дұрыс айтпағанын байқайды: ол «р» дыбысының орнына «л» дыбысын қолданған. Осы арқылы балалар дыбыстардың анық айтылуы маңызды екенін түсінеді.
Дыбыстар дауысты және дауыссыз болып бөлінеді.
Тәрбиеші балаларды «Дыбыстар еліне» саяхатқа шақырады. Саяхат желісі Айсұлу есімді қыздың оқиғасы арқылы өрбиді.
Оқиға желісі: Айсұлудың ормандағы дыбыстары
Ертеде Айсұлу деген қыз болыпты. Бір күні ол анасынан рұқсат сұрамай серуенге шығып кетеді де, ну орманға тап болады. Күн ашық, көктемнің шуақты күні. Орманда жабайы аңдар, құстар және жәндіктер өмір сүретінін балалар еске түсіреді.
Жұмбақ: қарға
«Қонып алып талға, қарқылдайды қарға»
Жауабы: Қарға
Дыбысы: «қар-қар-қар»
Қауіп: жылан
Айсұлу қалың шөп арасынан ысылдаған үн естиді. Жыланды көріп, шегінеді.
Дыбысы: ысылдайды
Тапсырма: суретке қарап әңгіме құрастыру
Табиғат үні: ара мен бақа
Әдемі гүлдердің шырынын жинап жүрген аралардың гуілін естиді. Жақын маңда бақаның да үні шығады.
Ара: «ж-ж-ж-ж»
Бақа: «бақ-бақ»
Сергіту сәті
Аспанды бұлт торлайды,
Жаңбыр жауды себелеп.
Кішкене ағаш түбіне
Жасырынып қалды сұр көжек.
Жел келіп билейді: «гу-гу»,
Дауыл келіп билейді: «у-у».
Қатты-қатты жел соқты,
Жапырақтар қол соқты.
Қоянның тапсырмасы: «Сиқырлы сәбіз»
Орманда Айсұлу қоянға кездеседі. Ол адасып қалғанын айтып, көмек сұрайды. Қоян: «Тапсырмамды орындасаң, саған жол көрсетемін», — дейді.
Ойынның мазмұны
«Сиқырлы сәбіздердің» ішіндегі дыбыстарды дауысты және дауыссыз деп ажыратып, себетке жинау.
Балалар тапсырманы қызығушылықпен орындайды. Нәтижесінде қоян Айсұлудың үйіне қайтатын жолын тауып береді.
Тіл ұстарту: жаңылтпаштар
Жаңылтпаш 1
Жоғалды бес шыбыш,
Жоқ әлі еш сыбыс.
Жоғалды бес шыбыш,
Жоқ әлі еш сыбыс.
Жаңылтпаш 2
Жағажай, жағажай,
Жағажайда Қамажай.
Жағажайды жағалай
Жүгіреді Қамажай.
Жаңылтпаш 3
Зауза ұшады зыңылдап,
Зымыранша зырылдап.
Зәлім зәу зыңғырлар,
Зәру ме зәу зыңғырлар?
Дидактикалық ойын: «Өз түсіңді тап»
Ойын шарты бойынша балалар берілген суреттегі заттың атын атап, оның қандай дыбыстан басталатынын айтады және өзіне қажетті түсті таңдайды. Бұл тапсырма дыбыстық талдауды күшейтіп, назар мен жылдам жауап беруді дамытады.
Нені бекітеді?
- Зат атауын дұрыс айту.
- Сөздің алғашқы дыбысын анықтау.
- Топпен ұйымшыл әрекет ету.
Қорытынды: сұрақ-жауап және күтілетін нәтиже
Қайталау сұрақтары
- Бүгін біз қайда бардық?
- Саяхатқа (орманға, «Дыбыстар еліне»).
- Орманда қандай дыбыстарды тыңдадық?
- Жылан, ара, бақа, қарға.
- Қонаққа кім келді?
- Қуыршақ Айнара.
- Қандай дыбыстарды үйрендік?
- Дауысты және дауыссыз дыбыстар.
Баланың білуі
Көктем мезгілінің ерекшеліктерін біледі.
Баланың меңгеруі
Дауысты және дауыссыз дыбыстарды ажыратады.
Баланың жасай алуы
Сурет бойынша әңгіме құрайды, ойынға ұйымшыл қатысады, жаңылтпаштарды жатқа айтады.
Оқу іс-әрекеті сұрақ-жауап арқылы қорытындыланып, балалар мадақталады.