Абайдың атасы
Сабақтың мақсаты
Бұл сабақ Абай Құнанбайұлының ұлылығы мен өнегесін танытып, оқушылардың ой қорыту, пікір айту, дәлелдеу және бірлесіп жұмыс істеу дағдыларын дамытуға бағытталған.
1) Түсіну және ой түю
Абайдың ұлы кемеңгер ақын екенін түсіндіру; XIX ғасырдың екінші жартысындағы қазақ даласындағы дара тұлға болғанын тану; өлең жолдарынан өзіндік қорытынды жасауға баулу.
2) Сын тұрғысынан ажырату
Жаман қасиеттерді таныту: өсек, өтірік, мақтаншақтық, еріншектік, бекер мал шашпақ. Оқушыны өз ойын ашық айтуға, өзгені тыңдауға, пікірін дәлелдеуге үйрету.
3) Тәрбиелік бағыт
Адам бойындағы жақсы қасиеттерді қалыптастырып, жаман мінездерден аулақ болуға тәрбиелеу.
Сабақтың түрі
Модульдік (қайталау) сабақ.
Әдістері мен көрнекілігі
- «Семинарлық сабақ» (оқыта үйрету ойыны)
- Сұрақ-жауап, топтастыру
- Интерактивті тақта, кітаптар, шығармалар көрмесі, суреттер, презентация
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі: психологиялық дайындық
Ұлы Абайдай кең жүрек
Ақын болғым келеді.
Жетпіс өнер меңгерген
Дарын болғым келеді.
Бүгінгі келген қонақтарға
Иіліп сәлем бергім келеді.
2) Топтастыру әдісі
Интерактивті тақта арқылы ойды жүйелеу, негізгі ұғымдарды топтастыру.
3) Кіріспе сөз: «Абай — дана, Абай — дара»
Слайдтар арқылы Абайдың даналығының мәні ашылады: ол ел-жұрттың болашағын ойлап, халықты ауыр тұрмыстан арылтудың жолын меңзеді, оқу-білімге шақырды. Сол кезеңдегі қоғамның кері тартқан мінездерін атап көрсетіп, одан арылуға үндеді.
Абай сынаған кеселдер
- Өсек
- Өтірік
- Мақтаншақтық
- Еріншектік
- Бекер мал шашпақ
Неге «дара»?
Заманының ішінде көзі ашық, көкірегі ояу, бірнеше тілді меңгерген, білімге ұмтылған тұлға ретінде Абайдың орны бөлек болды. Ол жалған бедел қуғандарды, дін мен білімді теріс түсінгендерді өткір сынға алды, ал жастарды оқуға, ізденіске шақырды.
Осы бөлімнен кейін ақынның өмірі туралы семинарлық хабарлама дайындаған оқушыларға сөз беріледі.
4) Семинарлық сабақ: оқыта үйрету ойыны
Модульдік технология негізінде сұрақтар топтамасы бойынша талдау жүргізіледі.
Сұрақтар тізбегі
- Абайдың өміріне шолу
- Абайдың атасы
- Абайдың әкесі
- Абайдың шешесі
- Хат тануы
- Қай кезде өмір сүрсе, атақты би атанар еді?
- Қандай тілдерді білді?
- Абайдың біліктілігі
- Сықақ өлеңдері
- Өнерге бет бұруына себепкерлер кім?
- Абай — аудармашы
- Оқуға бөлген қаржысы
- Абайдың қайғысы, соңғы күндері
- Абайдың елі
- Елінің әсері
- Абайды тану
- Абайдың үгіттері
- Абай — өз заманының айнасы
- Абай — өшпейтін жарық жұлдыз
Ескерту: Абайдың тұңғыш өлеңдер жинағы 1909 жылы жарық көрген.
5) Қорытынды және кері байланыс
Алғыс айту, ұпай санау
Топтардың жұмысы бағаланып, нәтижелер қорытындыланады.
Жатқа оқу
Абайдың бір өлеңін жатқа оқу, сондай-ақ Мағжан Жұмабаевтың «Қарағым» өлеңінен үзінді оқу арқылы білімге үндеу идеясы салыстырылады.
Әдеби байланыс
«Жүрген жанның артында ізі қалар,
Етікші өлсе, балға мен бізі қалар.
Бір бай өлсе, төрт түлік малы қалар,
Шешен өлсе, артында сөзі қалар!»
Бұдан кейін Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» романынан Абайдың білімге құштарлығын ашатын сахналық көрініс ұсынылады.
6) Сергіту сәті
Қысқа сергіту жаттығулары арқылы назар қайта шоғырландырылады.
7) Орталықтармен жұмыс
Сынып үш орталыққа бөлінеді: Оқу орталығы, Жазу орталығы, Шығармашылық орталық.
I орталық — Оқу
Өлеңді мәнерлеп оқу және Абайдың қара сөзінен үзінді бойынша талдау (оқулықтағы тиісті бет).
II орталық — Жазу
«Бес асыл іс» пен «бес дұшпанды» санамалап жазу, түсіндіру; мақал-мәтел жазып, қорғау.
Рақым — өзге адамға жасалатын жақсылық.
Қанағат — барға риза болу.
Бекер мал шашпақ — бар дүниені, ақшаны, мал-мүлікті орынсыз жұмсау.
Ғалым — оқымысты, ғұлама.
III орталық — Шығармашылық
«Мен қалай жақсы адам боламын?» тақырыбына шағын шығарма жазу. Тапсырманы бірінші аяқтағандар «авторлық орындыққа» отырып, жұмысын сынып алдында оқиды.
Абай айтқан адам қасиеті
«Үш-ақ нәрсе адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек».
- Ыстық қайрат — еңбекке құштарлық, табандылық.
- Нұрлы ақыл — айналаға шуағын түсіретін парасат.
- Жылы жүрек — мейірім мен қайырымдылық.
8) Сұрақтарға жауап: нақылдар мен таным
Қысқа жауаптар
- Бала тәрбиесін қадағалайтын мейірімді жан — ана.
- «Атаның баласы болма…» — адамның баласы бол.
- Үш қуаныш: алғыс алу, көптің іздеуі, ісінің өшпеуі.
- «Әдепті бала — арлы бала, …» — әдепсіз бала — сорлы бала.
Ұғымдарды толықтыру
- Жеті қазына: ер жігіт, сұлу әйел, берен мылтық, ақыл-білім, жүйрік ат, қыран бүркіт, жүйрік тазы.
- «Балапан ұяда не көрсе…» — ұшқанда соны іледі.
- Бес анық: тіл, дін, дәстүр, тарих, атамекен.
- Үш парыз: ата-ана алдындағы, ұстаз алдындағы, көрші алдындағы.
9) «Мен қандай адам болуым керек?» (интерактивті тақта)
10) Қорытындылау: Абай мұрасының тәрбиелік қуаты
Абай Құнанбайұлы өлеңдері мен қара сөздері арқылы жас ұрпақты жамандықтан жирендіріп, жақсылыққа баулыды. Оның шығармаларының тәрбиелік әлеуеті бүгінге дейін маңызын жойған жоқ: балалардың әсемдікке, сұлулыққа көзқарасын қалыптастыруда Абай поэзиясының орны ерекше.
Ақынның туындылары туған жер табиғатының көркем бейнесін, қазақ ауылының тынысын, адам көңіл-күйінің сан алуан иірімдерін шебер ұштастырып, музыка үніндей әсер қалдырады. Шығармаларының өзегі — адамгершілік пен имандылыққа тәрбиелеу.
Негізгі ой
Абайдың түсінігінде біреуге көмектесу — ішкі зор қуаттың, терең ақылдың және ыстық сезімнің ісі. Адам бойында осы қасиеттер орныққанда ғана ол өзгеге шынайы жанашыр бола алады. Ақын әділдіктің мәнін де айрықша атап, «дұшпаныңа да әділ бол» деген ұстанымды ұсынады.
«Жүректен — жүрекке»
Оқушылар бір-біріне тілек айтып, сыныптастарының қандай адам болуы керектігін жүрекжарды сөзбен білдіреді.
11) Бағалау және үй тапсырмасы
Бағалау
Интерактивті тақтада қорытынды бағалар шығарылып, оқушылардың жұмысы сараланады.
Үйге тапсырма
- Ұнаған өлең шумақтарын жаттау
- Мақал-мәтел жазу
- Абайдың қара сөздерін оқу
12) Сабақты әнмен аяқтау
«Құлақтан кіріп бойды алар, әсем ән мен тәтті күй, көңілге түрлі ой салар. Әнді сүйсең, менше сүй», — деген Абай сөзімен сабақ қорытындыланып, оқушылар «Желсіз түнде жарық ай» әнін бірге орындайды.
Назарларыңызға рақмет!