Махамбет Өтемісұлы кім
Кіріспе: XIX ғасырдың жалынды жыршысы
Бұған дейін біз Ислам дәуіріндегі әдебиет пен сол кезеңнің әдеби өкілдері және олардың туындыларын талдап, білімімізді бекіттік. Бүгінгі сабақта XIX ғасыр әдебиетінің ірі өкілі, дауылды жылдардың жалынды жыршысы Махамбет Өтемісұлының өмірі мен шығармашылығына назар аударамыз.
Сабақтың негізгі өзегі — азаттық идеясы мен азаматтық үнге толы, нағыз ерлік рухын танытатын «Ереуіл атқа ер салмай» өлеңі.
Эпиграф
«Махамбет – ұлттық тұлға. Оның батырлығын, ақындығын, күйшілігін, азаматтық жолындағы күрескерлігін болашақ ұрпақтың санасына сіңетіндей етіп кеңірек дәріптеу керек». — Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
Сабақ барысы
Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, түгендеу.
- Зейінді шоғырландыру, сабаққа бағыттау.
- Мұғалімнің кіріспе сөзі арқылы тақырыпты ашу.
I тапсырма: «Топтастыру» стратегиясы
Әр топқа кестелер таратылып, толтырғаннан кейін топ спикері қорғайды. Негізгі бағыттар:
-
1) Махамбет Өтемісұлы кім?
Тұлғалық қыры, қызметі, тарихи орны.
-
2) Махамбет жырлары
Тақырыптары, идеясы, көркемдік ерекшелігі.
-
3) Айналасындағы адамдар
Замандастары мен тарихи орта.
II тапсырма: «Миға шабуыл»
Қызығушылықты ояту мақсатында интерактивті тақтадан 5–7-сыныптарда өткен өлеңдерден үзінділер көрсетіледі. Оқушылар үзінділерді еске түсіріп, жатқа және мәнерлеп оқиды.
Үзінділер ұсынылатын шығармалар
- «Жалғыздық»
- «Қызғыш құс»
- «Мұңайма»
- «Ай астында...»
III бөлім: Көрініс — хан сарайындағы тартыс
Сахналық көріністе Жәңгір хан сарайында отыр. Айналасында Баймағамбет сұлтан, билер, уәзірлер болады. Хан Махамбетті шақырып, өзін мадақтап жырлауды талап етеді. Ал Махамбет халықтың ақысын жеген зұлымдықты бетке айтып, шындықты тайсалмай жеткізеді.
Махамбеттің уәжі (үзінді)
«Айтсам айтармын, хан Жәңгір, жұртқа жасаған ісіңді. Қарапайым халықтың ақысын жеп, мына жұртты табаныңа таптамадың ба?» «Хан емессің — қасқырсың,
Қас албасты басқырсың.
Достарың келіп табалап,
Дұшпаның сені басқа ұрсын.
Хан емессің — аянсың,
Айыр құйрық шаянсың...»
Осы сәтте Жәңгір хан: «Тоқтат! Жетеді енді!» — деп сөзін бөледі.
Талқылау сұрағы
Көрініс арқылы Махамбеттің бойынан қандай қасиеттерді байқаймыз?
Қорытынды ой: өлеңнің рухы мен дәуірдің үні
Махамбет — халқын шын сүйген, халықтың мұңын жырлаған, ел деп еңіреген ақын. Оның поэзиясы — өз дәуіріндегі қанауға қарсы көтерілген шаруалар қозғалысының айқын үні.
Отанын сүйген патриот ретінде ол өлеңін көпшіліктің мүддесіне қызмет еткізді, еңбекші халықтың жыршысына айналды. Бүгін қарастырылатын «Ереуіл атқа ер салмай» өлеңі — осының жарқын дәлелі.