Ұлдар тобы
Кіріспе: Жер — Ана
Үндеу
«О, менің перзенттерім! Менің қойыным кең. Сендерді әр уақытта мейірімді құшағыма аламын. Менің саялы бағымды, мөлдіреген таза кіршіксіз өзен-көлдерімді, сиқырлы сазды үнді құстарымды, жалпы табиғат атаулыны аялап, сүйіңдер. Бұл — кейінгі ұрпаққа, сендерге аманат».
Өлеңмен ашылған ой
1-бастаушы:
Кең далам менің, кеңдігіммен керілген,
Тау-тасымен табанды етіп өсірген.
Шөптері мен гүлдері, жұпар иісі аңқыған,
Өзендері мен көлдері анау — Сарыарқаның сазынан жаратылған.
Осы бөлімде «Сарыарқа» әні хормен орындалады.
Неге «Жерді аялайық»?
Жер, жалпы табиғат — күллі тіршілік атаулының құтты қонысы, алтын ұясы, тал бесігі. Барша адамзатқа ауа, су, жер ортақ. Сондықтан жердің қадірін, байлығын бағалау және табиғатты қорғау — әрқайсымыздың ортақ міндетіміз.
Білім сайысы: сұрақтар мен жауаптар
Сайыс ережесі
- Қатысушылар 2 топқа бөлінеді: ұлдар және қыздар.
- Сұрақтар екі топқа да бірдей қойылады.
- Қай топ дайын болса, сол топ жауап береді.
1-сұрақ
Жауап берген топ: ҰлдарХалқымыздың тұңғыш ғалымы кім және ол табиғат туралы не айтқан?
Шоқан Уәлиханов — халқымыздың мақтанышы саналатын ғалым, этнограф, зерттеуші. Ол: «Табиғат пен адам! Өзіңіз айтыңызшы, тіршілікте одан ғажап, олардан құпия не бар?» деп, қазақтың табиғаттағы кейбір жануарлар мен құстарды, сондай-ақ көшпелі тұрмысқа қажетті кейбір заттарды киелі деп қастерлегенін атап өтеді. Осындай құрмет пен қамқорлық байлық пен береке әкеледі деген ой айтады.
2-сұрақ
Жауап берген топ: ҚыздарОсы ойды пысықтау үшін қандай жыр жолдарын мысал етуге болады?
Қасиетті сөз береді — «кие» деген,
Киеліге жоламас күйе деген.
Ең алдымен бұл сөзді сүйеді екен,
Тірі нәрсе — шөп деген, көгал деген.
Көкті жұлса, болады обал деген.
Ата-анамыз жылан үйге кіргенде,
Ақ сүт құйып басына, «Жоғал» деген.
3-сұрақ
Жауап берген топ: ҰлдарХалық табиғаттағы өздері қастерлейтін жерлерді қалай атаған?
Халық қастерлі орындарды «Әулие бұлақ», «Әулие ағаш» деп атаған. Сондай-ақ қарлығаш, аққу, ұлар секілді құстар мен кейбір жануарларды жақсылықтың жаршысы, бақыттың нышаны, тіршіліктің иесі деп бағалап, олардың ұясын бұзуға, балапандарын жәбірлеуге, өздерін өлтіруге қатаң тыйым салған. Балапандайтын, төлдейтін кезеңде құстар мен жабайы аңдарды аулауға да шектеу қойған.
4-сұрақ
Жауап берген топ: ҚыздарҚорқыт атаның қандай өсиет сөздерін білесіздер?
Қорқыт ата өсиеттеріндегі «Қара тауларың құламасын, саялы ағаш сынбасын» деген тіркестердің астарында табиғатты, айналаңды аялай біл деген терең мағына жатыр.
Сондай-ақ «Қарағайдың түбінен үйіріп алған қобызым» деген өлең жолдары табиғат пен руханияттың байланысын айқындайды.
5-сұрақ
Жауап берген топ: ҰлдарҚашаған ақын адам өмірінде орманның маңызын қалай толғаған?
Жаның сая табатын орман болған бұл — ағаш,
Қорыққанда жалғызға қорған болған бұл — ағаш,
Найзасына батырдың сап та болған бұл — ағаш,
Кәріп пенен қастерге қуат болған бұл — ағаш.
Түйін
Табиғатты қастерлеу — салт-дәстүрдің өзегі, ұрпаққа қалатын аманат. Осы сайыс арқылы оқушылар жердің байлығын бағалау, киелі ұғымдарды құрметтеу, жан-жануар мен өсімдік әлеміне жанашырлықпен қарау сияқты құндылықтарды нақты мысалдармен бекітеді.
Негізгі ой:
Жер — ортақ мекен. Оны аялау — бүгінгі міндет, ертеңгі ұрпақ алдындағы жауапкершілік.