Ғаламтордың пайдасы және зияны
Зерттеу тақырыбы: Ғаламтордың пайдасы мен зияны
Бүгінгі таңда ғаламторды қолданбайтын адам өте сирек. Әлем халқының басым бөлігі күнделікті өмірінде интернетке сүйенеді, сондықтан оның қоғамдағы маңызы орасан. Дегенмен уақыт өткен сайын тәуелділік, ақпараттық артық жүктеме, жалған мазмұн және психологиялық әсер секілді қауіптер де қатар күшейіп келеді.
Мақсаты
Ғаламтордың пайдалы мүмкіндіктері мен ықтимал зияндарын зерделеп, оны өзімізге және келешек ұрпаққа дұрыс қолдану мәдениеті ретінде түсіндіру.
Міндеттері
- Мәселені айқындауға арналған зерттеу жүйесін құру.
- Зерттеу жұмысы бойынша тұжырымдар мен қорытындылар ұсыну.
- Жинақталған материалдарды саралап, талдау және қорыту.
Нысаны мен кезеңі
Зерттеу нысаны: күнделікті өмірдегі ақпараттық орта, желілік ресурстар, білім беру және ғылыми контент.
Жалпылау кезеңі: аудандық және мектеп деңгейінде тұрақты желілік байланыс орнатып, құнды деректер қорын қалыптастыру, тезис дайындау.
Ғаламтор ұғымы және маңызы
Интернет — бүкіл әлемдегі миллиондаған компьютерлік желілерді біріктіретін алып ақпараттық инфрақұрылым. Ол ХХ ғасырдың соңында кең тарай бастағанымен, бүгінге дейін ерекше жылдамдықпен дамып, қоғам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды.
Ертегідегі Ер Төстіктің «күн санап өсуі» секілді, интернет те қысқа уақыт ішінде қарқынды дамып, мүмкіндіктер ауқымын кеңейте берді.
Ғаламтордың ақпараттық қуаты зор: білім алу, байланыс орнату, кәсіби даму, жаңалықтан хабардар болу мүмкіндігін береді. Сонымен қатар, оны бейберекет қолдану адамның уақытын, зейінін және психологиялық саулығын әлсіретуі мүмкін. Сондықтан негізгі мәселе — интернетті толық жоққа шығару емес, оны саналы әрі орнымен пайдалану.
- Пайдасы: білім, ақпарат, байланыс, цифрлық қызметтер.
- Қатері: тәуелділік, жалған ақпарат, киберқауіп, әлеуметтік оқшаулану.
Интернеттің қалыптасу тарихы: негізгі кезеңдер
Интернеттің негізі ғылыми және қорғаныстық қажеттіліктерден бастау алды. Төмендегі хронология оның қалай пайда болып, қалайша бүкіләлемдік жүйеге айналғанын қысқаша көрсетеді.
-
1957
Ғылыми-бәсекелік серпін және ARPA бастамасы
Кеңес Одағының жасанды серік ұшыруы АҚШ-та алаңдаушылық туғызып, Қорғаныс министрлігі ақпарат тасымалдаудың сенімді жүйесін жасау туралы шешім қабылдады. Осы мақсатпен ARPA агенттігі желілік жоба ұсынды.
-
1969
ARPANET және алғашқы сервер
ARPANET төрт ғылыми орталықты біріктірді: Лос-Анджелестегі Калифорния университеті, Стэнфорд зерттеу орталығы, Юта университеті және Санта-Барбарадағы Калифорния университеті. Алғашқы сервер 1969 жылдың 1 қыркүйегінде орнатылды (Honeywell 516, 12 КБ жедел жады).
-
1971–1973
Электронды пошта және халықаралық кеңею
1971 жылы электронды хат жіберуге арналған алғашқы бағдарлама кең тарады. 1973 жылы Ұлыбритания мен Норвегия ұйымдарының қосылуы арқылы желі халықаралық сипатқа ие болды.
-
1982–1984
Стандарттандыру: TCP/IP, «Интернет» термині және DNS
1983 жылдың 1 қыркүйегінде ARPANET NCP протоколынан TCP/IP-ке көшті. Сол кезеңде «Интернет» термині орнығып, 1984 жылы домендік аттар жүйесі (DNS) жасалды.
-
1984–1988
NSFNet және нақты уақыттағы чат
Ұлттық ғылыми қор (NSF) университетаралық NSFNet желісін құрды; ол көптеген шағын желілерді біріктіріп, бір жыл ішінде шамамен 10 мың компьютер қосылды. 1988 жылы IRC протоколы пайда болып, интернетте чат арқылы тікелей сөйлесу мүмкін болды.
-
1989–1991
Бүкіләлемдік тор (WWW) тұжырымдамасы
CERN қабырғасында Тим Бернерс-Ли Бүкіләлемдік тор идеясын ұсынып, HTTP протоколын, HTML тілін және URI идентификаторларын жасап шығарды. Бұл интернетті көпшілікке түсінікті әрі қолжетімді ортаға айналдыруға жол ашты.
Қазіргі интернет: мүмкіндіктер мен қайшылықтар
Ақпарат тасқыны және таңдаудың жауапкершілігі
Бүгін жаңалық әп-сәтте ескіріп үлгереді: әлемнің кез келген нүктесіндегі оқиғаларды дер кезінде көріп, оқи аласыз. Бірақ дәл осы жылдамдық адамды үнемі «келесі ақпаратты» іздеуге итермелеп, мазмұнның сапасынан гөрі санын қуалауға әкелуі мүмкін. Көп жағдайда жақсы жаңалықтан гөрі, төтенше жағдай, апат немесе жанжал туралы мәліметке елеңдеу басым болады.
Маңызды дағды — ақпаратты тұтынуды басқару: дереккөзді тексеру, уақытты шектеу, пайдалы мақсатқа бағыттау.
Виртуалды қарым-қатынас және тәуелділік қаупі
Ғаламтор адамдарды жақындастырғанымен, кей жағдайда шынайы аралас-құраластықтың орнын виртуалды байланыс алмастырып жатады. Танысыңыздан алыстап, танымасыңызды жақын тұтатын құбылыс жиілей түсті. Кейбір адамдар интернеттің «иіріміне» кіріп, оның тұтқынына айналып, жалғыздық пен күйзелісті терең сезінуі мүмкін.
- Зейіннің шашырауы және уақытты бақылаудың әлсіреуі.
- Психологиялық шаршау, салыстыру, күйзеліс.
- Әлеуметтік дағдылардың бәсеңдеуі.
Интернет мәдениеті: білім мен адамдық қалпын сақтайтын өлшем
Академиялық кітапханалардың орнын интернет толық баса алмайды. Алайда оның ғылыми әлеуеті де шексіз: ашық курстар, мақалалар, дерекқорлар, білім беру платформалары, мамандар қауымдастықтары — барлығы қолжетімді. Ең маңыздысы — мәдениетті пайдалану: іздеу дағдысы, әдепті пікір айту, дереккөзді тексеру және цифрлық қауіпсіздік қағидаларын сақтау.
Саналы тұтыну
Мақсат қою, уақытты жоспарлау, қажетсіз контентті шектеу.
Сын тұрғысынан ойлау
Фейк пен манипуляцияны ажырату, дереккөзді салыстыру.
Цифрлық әдеп
Пікір мәдениеті, жауапкершілік, киберқауіпсіздік.
Қорытынды ой
Ғаламтор — ескі мен жаңаның, мүмкіндік пен тәуекелдің, мейірім мен қатігездіктің араласқан кеңістігі. Оны қолдану мәдениетін ерте қалыптастырмау — өзімізге сын. Егер интернеттің ықпалын ақылмен басқармасақ, ақпараттың көптігі ойды тұмшалап, ұрпақтың зейіні мен талғамын әлсіретуі мүмкін. Ал егер мүмкіндігін орнымен пайдалансақ, ол білімді арттырып, көкжиегімізді кеңейтетін қуатты құралға айналады.