Сәлеметсіздер оқушылар

Іс-шара туралы

ШҚО, Катонқарағай ауданы, Катон ауылы. Математика пәнінің мұғалімі — Жанузакова Аяулым Жанатовна. Бұл материал “Тапқырлар сайысы” атты математикалық сайыстың сценарийі мен мазмұнын ұсынады.

Формат: 5–7-сынып оқушылары • Командалық/жеке тапсырмалар • Логика, есептеу, жылдамдық және тапқырлыққа негізделген кезеңдер

Мақсаты

1) Қызығушылық пен математикалық ойлау

Оқушылардың математикаға қызығушылығын арттыру, математикалық ойлау қабілетін дамыту, алған білімдерін тереңдетіп, кеңейту, есептеу дағдыларын жетілдіру.

2) Танымдық белсенділік

Дидактикалық, логикалық және басқа да ойындар арқылы ақыл-ой белсенділігін тәрбиелеу; ойын мен нақыл сөздер арқылы ой-өрісті кеңейту.

3) Зейін, зерде және шығармашылық

Зейінді, ойлау мен зерде үдерістерін дамыту; қиялды ұштау, қабілеттерді шыңдау және шығармашылық әлеуетті арттыру.

Сайыстың ашылуы (жүргізушілер сөзі)

1-жүргізуші

Хош келдіңіздер, қадірлі ұстаздар, әділқазылар және оқушылар!

Уа, халайық, халайық,
Бәріңе жар салайық!
Бүгін сайыс төріне,
Математика тілінде,
Есеп шешіп таласып,
Жұмбақ айтып жарысып,
Шабыт тасып шалқысып,
Кең пейілді жігермен,
Келді міне көп білген.

Ендеше, жеңіс менікі деп сенген, күш-жігері тасып тұрған оқушыларымызды ортаға шақырайық.

2-жүргізуші

Сәлеметсіздер ме, оқушылар!

Нақты ғылымдарға қызығушылар,
Естігенін естіп тұрып,
Оқығанын миға тоқушылар.

Бүгінгі “Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар” сайысымызға қош келдіңіздер!

Қатысушылар және “жеті” санының мәні

Сайысқа 5–7-сыныптар арасынан 7 оқушы қатысады. Қазақ танымында жеті — киелі сан. “Жеті күн”, “жеті амал”, “жеті қазына”, “жеті ата” секілді ұлағатты ұғымдар соның айғағы.

Әділқазы туралы

Шын жүйрік шабысынан танылады, нақты білім мен терең ой сыналады. Баға берер әділқазылар алқасына құрмет көрсетейік.

Әділқазылар алқасы: аты-жөні бұл жерге енгізіледі

Негізгі ұстаным

М. Ломоносов: “Ақыл-ойды тәртіпке келтіретін — математика, сондықтан да оны оқу керек”, — деген. Бүгін математика әлемінің жұмбақты да тартымды қырларымен танысып, шапшаң ойлау мен дәл жауаптың құнын сезінеміз.

Сайыста жеңу үшін белсенділік, жылдам ойлау, дұрыс жауап және тәртіп қажет. Математикалық сайыс — еңбек: ұқыптылық пен жинақылық басты талап.

Сайыс жоспары

1 Білім сайысы
2 Мақал — сөз мәйегі
3 Есепке кім жүйрік?
4 Кім көп біледі?
5 Математикалық жұмбақтар
6 Қас-қағым сәт
7 Қорытынды

1-кезең: “Білім сайысы” (логикалық есептер)

Әр оқушы экрандағы өз нөміріне сәйкес есепті шығарады. Мақсат — дәлдік пен жылдамдық.

№	Тапсырма	Жауабы
1	7 жұмыртқа 7 теңге болса, 100 жұмыртқа неше теңге?	100
2	1 т темір ауыр ма, әлде 1000 кг мақта ауыр ма?	Бірдей
3	4 827 105 санындағы үш цифрды ең кіші сан шығатындай етіп сыз. Қандай сан қалады?	2 105
4	Қатардағы келесі санды тап: 20, 21, 23, 24, 26, 27, …	29
5	Квадрат үстелдің әр жағына бір-бірден отырып, 4 адам сыяды. Осындай 7 үстелді жалғап, бір қатарға қойды. Айналасына қанша адам отырады?	16
6	Түйе, бота маң басқан, төрт аяғын тең басқан. Шұнақ құлақ бес ешкі, қос лақпен қос ешкі. Төрт қозылы екі қой — бәрін бірге санап қой.	17
7	Көл-тоғанды қырға барып, тырналар келіп қонды. Жұптасып қонып, он жерде отыр екен. Барлығы неше тырна?	20

2-кезең: “Мақал — сөз мәйегі”

Берілген мақал-мәтелдердің жалғасын табу. Әр қатысушы өз нөміріне сәйкес мақалдың жалғасын айтады.

1. Бір тал кессең — он тал ек.

2. Жеті рет өлшеп — бір рет кес.

3. Білгенің бір тоғыз — білмегенің тоқсан тоғыз.

4. Отыз тістен шыққан сөз — отыз рулы елге тарайды.

5. Екі құзғын таласса — бір қарғаға жем болар.

6. Бір кісі қазған құдықтан — мың кісі су ішеді.

7. Алтау ала болса — ауыздағы кетеді.

3-кезең: “Есепке кім жүйрік?”

“Өмірде ойлап тұрсаң, бәрі де — есеп. Ауырсаң, ішетін дәрі де — есеп”. Бұл кезеңде әр қатысушыға жеке есептер беріледі. Бағалау өлшемі: дұрыстық және орындау уақыты.

Көрермендерге арналған блиц-сұрақтар

Сайыс көрерменмен қыза түседі: төмендегі сұрақтарға залдан жауап беріледі.

Сұрақтар

1 Жаңылмастан жетеуі, кезек қызмет етеді. (Жауабы: апта күндері)
2 Нәрселерді санағанда керек ол бізге ауадай. Бұл қандай сан? (Жауабы: натурал сандар)
3 Алматыдан Астанаға 1 сағ 30 мин ұшты, қайтарда 90 мин ұшты. Бұл қалай? (Жауабы: 1 сағ 30 мин = 90 мин)
4 Үш ат жегілген күйме 1 сағатта 15 км жүрді. Әр аттың жылдамдығы қандай? (Жауабы: 15 км/сағ)
5 Тоғайда 10 қырғауыл отыр. Аңшы екеуін атып алды. Нешеуі қалды? (Жауабы: екеуі)
6 Барлық араб цифрларының көбейтіндісі нешеге тең? (Жауабы: 0)
7 10 центнер темір ауыр ма, 1 тонна мақта ауыр ма? (Жауабы: тең)
8 7-мен аяқталатын сан 300-ден үлкен, 310-нан кіші. Ол қандай сан? (Жауабы: 307)

4-кезең: “Кім көп біледі?” (жылдам сұрақ-жауап)

Әр оқушыға 7 сұрақ қойылады. Жауаптың дұрыстығы және жауап беру уақыты есепке алынады.

5-сынып (I топ сұрақтары)

Санауда қолданылатын сандар? (Натурал)
Санның ең үлкен бөлгіші неге тең? (Санның өзіне)
2-ге бөлінбейтін сандар қалай аталады? (Тақ сандар)
Қандай сандар 5-ке бөлінеді? (0 мен 5-ке аяқталатын)
Жай сандар кестесін жасаған грек ғалымы кім? (Эратосфен)
1/2-ге кері сан? (2)
Ғасырдың жартысы неше жыл? (50 жыл)

5-сынып (II топ сұрақтары)

Неше цифр бар? (10)
Кез келген натурал санның бөлгіші? (1)
2-ге бөлінетін сандар қалай аталады? (Жұп сандар)
Қандай сандар 10-ға бөлінеді? (0-ге аяқталатын)
Ең кіші натурал сан? (1)
Санды қандай санға бөлуге болмайды? (0-ге)
3-ке кері сан? (1/3)

6-сынып (I топ сұрақтары)

Шеңбердің екі нүктесін центр арқылы қосатын кесінді? (Диаметр)
Өзара кері сандардың көбейтіндісі неге тең? (1)
Оң санға да, теріс санға да жатпайтын сан? (0)
9-ға қарама-қарсы сан? (-9)
-99, 9 және 1 сандарының ішінде қайсысы үлкен? (1)
0-ден үлкен сандар қалай аталады? (Оң сандар)
Таңбалары әр түрлі сандардың көбейтіндісі? (Теріс сан)

6-сынып (II топ сұрақтары)

Қандай сан барлық сандарға қалдықсыз бөлінеді? (0)
Қарама-қарсы сандардың қосындысы неге тең? (0)
Шеңбердің нүктесін центрімен қосатын кесінді? (Радиус)
|-10| мен 1-дің қайсысы үлкен? (|-10|)
Екі санның қатынасы қалай аталады? (Пропорция)
0-ден кіші сандар? (Теріс сандар)
Ең үлкен уақыт өлшемі? (Ғасыр)

7-сынып (I топ сұрақтары)

Кеңістіктегі фигураларды зерттейтін геометрия бөлімі? (Планиметрия)
Координаталар жүйесін енгізген ғалым? (Р. Декарт)
Вертикаль бұрыштар қандай болады? (Тең)
Үшбұрыштың ішкі бұрыштарының қосындысы? (180°)
Жазықтықта бір-бірімен қиылыспайтын түзулер? (Параллель)
Санның 1-дәрежесі неге тең? (Санның өзіне)
Тікбұрышты үшбұрыштағы сүйір бұрышқа қарсы жатқан қабырға? (Катет)

7-сынып (II топ сұрақтары)

Кез келген санның 0-дәрежесі неге тең? (1)
Дәлелдеуді қажет ететін тұжырым? (Теорема)
Бұрышты қақ бөлетін сәуле? (Биссектриса)
Тұстас бұрыштардың қосындысы? (180°)
Екі қабырғасы тең үшбұрыш? (Теңбүйірлі үшбұрыш)
π санының жуық мәні? (3,14)
Тік бұрыш жасап қиылысатын түзулер? (Перпендикуляр)

7-сынып (III топ сұрақтары)

“Геометрия” терминінің мағынасы? (Грек сөзі, “жер өлшеу”)
Сыбайлас бұрыштардың қосындысы? (180°)
Теңқабырғалы үшбұрыштың әр бұрышы неше градус? (60°)
Квадрат функцияның графигі? (Парабола)
Дәлелдеуді қажет етпейтін тұжырым? (Аксиома)
Тікбұрышты үшбұрышта тік бұрышқа қарсы жатқан қабырға? (Гипотенуза)
Барлық қабырғалары тең үшбұрыш? (Теңқабырғалы үшбұрыш)

5-кезең: “Математикалық жұмбақтар”

Кім бірінші қол көтерсе — сол жауап береді. Жауаптар қысқа әрі нақты болуы тиіс.

1) Бес ін, бес іннің аузы бір ін. (Қолғап)

2) Жүз төрт түйме, он бір ине. (Есепшот)

3) Жүз мүйізі бар, үстінде киізі бар. (Киіз үй)

4) Шекер жейтін аққұтан бір қазыққа байланды... (Циркуль)

5) Атадан он баламыз... көбейіп те аламыз. (Цифр)

6) Айқасқан екі таяқ, тұрады жоқты сұрап. (x)

7) Нәрселерді санағанда керек ол бізге ауадай... (Натурал сан)

6-кезең: “Қас-қағым сәт”

Бұл — соңғы кезең: ерекше тапқырлық пен тез ойлауды қажет ететін сұрақтар.

1) Кім барлық тілде сөйлейді? (Жауабы: жаңғырық)
2) Үш атасы, екі әкесі және екі баласы серуенге шықты. Олар 42 алма сатып алды, әрқайсысына 6 алмадан тиді. Бұл қалай? (Жауабы: барлығы 7 адам — 2 ата, 2 әке, 2 бала)
3) Қатар тұрған үш санның қосындысы да, көбейтіндісі де 6-ға тең. Ол қандай сандар? (Жауабы: 1, 2, 3)
4) 86 санын ештеңе жазбай-ақ 12-ге арттыр. (Жауабы: 98)
5) Сағаттың төрттен бір бөлігінде неше минут бар? (Жауабы: 15 минут)
6) Түйе, бота маң басқан... бәрін санап қой. (Жауабы: 17)
7) Үй иесі: “Сапырып-сапырып Сарманға бер, құйып-құйып Құрманға бер, есіктегі екеуге бер, төрдегі төртеуге бер, өзің іш те маған бер” дейді. Ұрылар: “Үй толы кісі екен, бізден екі есе көп” деп кетеді. Сонда үйде неше адам, ұры қанша? (Жауабы: есеп шарты бойынша талқылауға беріледі)

Қорытынды

Ғылым жолы бірде жеңіл, бірде қиын. Ақыл-ой әлемді таңғалдырады. Математика — ғылымдар патшасы: адамзатты талай жаңалыққа жетелеген, ойды ұштайтын ұлы өріс.

Келер ұрпақ Омар Хайям мен әл-Фараби секілді ғұламалардың жолын қуып, білім шамшырағын сөндірмесе — елдің болашағы кемелдене түседі.

Әділқазылар шешімі

Енді әділқазылар алқасы сайыстың қорытындысын шығарып, бүгінгі сайысымыздың ең тапқыр оқушысын жариялайды.