Қазақша рефераттар

Люминесценттік шамдар

Сабақтың барысы

Сабақ құрылымы үш негізгі кезеңге бөлінеді: ұйымдастыру, үй тапсырмасын пысықтау және жаңа тақырыпты түсіндіру. Әр кезеңде оқушының белсенді қатысуын қамтамасыз ету үшін сұрақ-жауап пен демонстрация әдістері қолданылады.

1-кезең

Ұйымдастыру

Сабаққа дайындық, қатысушыларды жинақтау, мақсатты айқындау.

2-кезең

Үй тапсырмасын сұрау

Өткен тақырып бойынша білімді тексеру, түсінікті нақтылау.

3-кезең

Жаңа сабақты түсіндіру

Люминесценттік шамның анықтамасы, құрылысы, жұмысы, артықшылықтары.

Өткен тақырыпты пысықтау: қыздыру шамы

Сұрақ-жауап

Мақсат — үй тапсырмасына дайындық деңгейін анықтау және негізгі ұғымдарды еске түсіру.

  1. 1-сұрақ: Жарық шамын кім ойлап тапқан?

    Жауабы: орыс электротехнигі А. Н. Лодыгин.

  2. 2-сұрақ: Қыздыру шамы дегеніміз не, оны қандай мақсатта қолданады?

    Жауабы: қыздыру шамы — жасанды жарық көзі; ол негізінен бөлмені жарықтандыру үшін қолданылады.

  3. 3-сұрақ: Қыздыру шамындағы вольфрам қылсымның балқу температурасы қанша?

    Жауабы: шамамен 3370 °C.

Демонстрация және құрылымы

Мұғалім қыздыру шамын арнайы құрылғы арқылы айнымалы ток көзіне қосып көрсетеді. Содан кейін плакат арқылы шамның негізгі бөлшектері талданады.

1) Вольфрам қылсым

Жарық шығаратын негізгі қыздырғыш элемент.

2) Металл өткізгіш

Қоректендіру тізбегін жалғайды.

3) Дәнекерлеу шынысы

Қылсымды бекітіп, тұтастықты сақтайды.

4) Ауаны айдап шығару түтігі

Шам ішіндегі ортаны қалыптастыруға арналған.

5) Шам мойыны

Патронға бекітілетін бөлік.

6) Түйіспе

Электрлік байланыс жасайды.

Жаңа тақырып: люминесценттік шамдар

Негізгі ұғым

Қыздыру шамдарынан кейін тұрмыста және өндірісте люминесценттік шамдар кеңінен қолданыла бастады. «Люминесценция» термині латын тіліндегі «жарық» және «әлсіз жарқырау әсері» ұғымдарымен байланыстырылады.

Анықтама

Люминесценттік шам — жарық ағыны негізінен ультракүлгін сәулеленудің әсерінен люминофор қабатының жарқырауы арқылы пайда болатын газразрядты жарық көзі.

Қолданылуы

Негізгі мақсаты — жарық беру. Үйде де, өндірісте де кеңінен қолданылады.

Артықшылығы

Қыздыру шамымен салыстырғанда электр энергиясын үнемді жұмсайды (тоқты аз тұтынады).

Қызмет ету мерзімі

Орташа есеппен 10 000 сағатқа дейін қызмет етеді.

Құрылысы және кең тараған түрі

Люминесценттік шамдардың кең тараған түрі — сынапты люминесценттік шам. Ол ішкі беті люминоформен қапталған, әртүрлі пішіндегі шыны түтік түрінде жасалады.

  • Түтіктің екі ұшына спираль тәрізді электродтар орнатылады.
  • Қызмет ету мерзімін ұзарту үшін түтік ішіне сынап тамшысы және белгілі мөлшерде инертті газ енгізіледі (аргон — Ar, неон — Ne).
  • Ішкі бетінде люминофор қабаты болады.

Жұмыс істеу принципі

Люминесценттік шамды айнымалы ток көзіне қосқанда түтік ішіндегі разряд пайда болып, сынап атомдары электр өрісінің әсерінен қозғалады. Нәтижесінде ультракүлгін сәуле түзіліп, ол люминофор қабатын қоздырады да, көрінетін жарық пайда болады.

Ескерту

Сабақта шамды іске қосу сұлбасы тақтаға түсіндіріледі (мысалы: ЛБ-80 шамдарын БЛ-2-80 трансформаторымен қосу).

Ой сергіту: жұмбақтар

Онсыз жерде жылу жоқ, тіршілікті көру жоқ.

Жауабы:

Күн

Аспанда жарық әрі жылу беретін күн бар. Бөлмеде жарық әрі жылу беретін не?

Жауабы:

Қыздыру шамы

Түнде көп, күндіз жоқ.

Жауабы:

Жұлдыздар

Табиғатта жарық пен жылудың негізгі көзі — күн. Ал тұрмыста бұл қызметті әртүрлі шамдар атқарады: қыздыру шамы да, люминесценттік шам да жарық береді, бірақ люминесценттік шамдардың қызмет ету мерзімі ұзақ әрі энергияны үнемдірек жұмсайды.

Бекіту сұрақтары

  1. 1) Люминесценттік шамның қарапайым шамдардан айырмашылығы неде?

    Жауабы: қызмет ету мерзімі ұзақ және жарық беруі тиімді.

  2. 2) Түтік ішіне қандай заттар енгізіледі?

    Жауабы: сынап және инертті газдар (аргон, неон).

  3. 3) Түтіктің ұштары арқылы не енгізіледі?

    Жауабы: спираль тәрізді электродтар.

  4. 4) Шыны түтіктің ішкі бетінде не орналасады?

    Жауабы: люминофор қабаты.

  5. 5) Люминесценттік шам не үшін қолданылады?

    Жауабы: жарық беру үшін.

  6. 6) Дроссельдің қызметі қандай?

    Жауабы: шам арқылы өтетін токты шектейді.

Бағалау және үй тапсырмасы

Оқушылар білімін бағалау

Сабақ соңында сұрақтарға жауап беру белсенділігі, түсіндіру дәлдігі және демонстрация барысындағы қатысуы бойынша бағаланады.

Үй тапсырмасы

Оқулықтан «Люминесценттік шамдар» тақырыбын оқу.