Сөздерді сөз құрамына дұрыс талдауға, жұрнақ және жалғау қосымшаларын дұрыс ажырата білуге үйрету
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру
Үй тапсырмасын тексеру барысында оқушылардың сөз мағынасы туралы білімі еске түсіріліп, негізгі ұғымдар нақты сұрақтар арқылы бекітіледі.
Қайталау сұрақтары
- Сөз мағынасына қарай неше түрге бөлінеді? Қандай түрлері бар?
- Антоним, синоним, омоним дегеніміз не?
- Төмендегі сөздерге сөйлем құраңыз: жақсы – жаман, алыс – жақын, жуан – жіңішке, әдемі – сұлу, бас.
Бағалау өлшемі
- Дәлдік: ұғымдарды дұрыс анықтау.
- Тілдік сауат: сөйлемнің құрылымы мен емлесі.
- Мысал келтіру: жауапты нақты мысалмен негіздеу.
Тақырыбы: Сөз және оның құрамы
Мақсаты
Оқушыларға сөз және оның құрамы туралы түсінік беру, сөздерді құрамына дұрыс талдауға және қосымшаларды ажырата білуге үйрету.
Білімділігі
- Сөз құрамын (түбір, қосымша) тану.
- Жұрнақ пен жалғауды дұрыс ажырату.
- Сөзді құрамына талдау дағдысын қалыптастыру.
Дамытушылығы және тәрбиелігі
- Сұрақ-жауап арқылы сөйлеу мәдениетін дамыту.
- Есте сақтау, ойлау қабілетін жетілдіру.
- Алғырлыққа, ұқыптылыққа, шапшаңдылыққа, ұлтжандылыққа тәрбиелеу.
Жаңа сабақ
Мәтін арқылы түсіндіру
Дүкендерде кітап көп.
Кітаптың көлемі әртүрлі.
Дәурен дүкеннен өзіне ұнаған кітапты сатып алды.
Кітапты күтіп ұстау керек.
Кітаптан көп мағлұмат алуға болады.
Әр оқушы кітаппен дос болуы керек.
Бір түбірден жасалған сөз түрлері:
Негізгі ұғымдар
Түбір — сөздің өзгермейтін бөлігі.
Мысал: кітаптар сөзінде кітап — түбір.
Қосымша — сөздің өзгеріп отыратын бөлігі.
Сөздің бірінші бөлігі өзгермейді, ал екінші бөлігі қосымша арқылы түрленеді.
Жұрнақ — сөздің мағынасын өзгертіп, жаңа сөз жасайтын қосымша.
Мысал: ұш (қимыл) + -қыш = ұшқыш.
Жалғау — сөз бен сөзді байланыстыратын қосымша.
Мысалдар: еңбектің, бидің, наны.
Оқулықпен жұмыс
6-жаттығу
Берілген сөз тіркестерін талдап, қосымшаларын анықтаңыз:
- Дәріні
- жұмыспен
- өнерім
- оқуға
- кітаптан
- бүркіті
7-жаттығу
Мақалды толықтырып жазыңыз:
- Еңбек... нан... тәтті, жалқау... жан... тәтті.
- Ер... ат... еңбек шығарады.
- Жер... бай... – ел... бай.
- Шеге таға... сақтайды, таға тұлпар... сақтайды.
8-жаттығу
Мәтінді мәнерлеп оқып, сөз құрамын талдаңыз:
Жасыл желек оранған,
Әрбір көшең – көк орман.
Сенде түлеп, сенде өскен
Жас ұрпақта жоқ арман.
Заман жаңа, ел жаңа,
Күлімдейді кең дала.
Өз Астанам – өз Ордам,
Сүйенерім сен ғана.
Ойланайық: кім ойшыл?
Ойын: «Жалғастыр»
Берілген сөздерді жалғастырып, туынды сөз немесе сөз тіркесі жасаңыз:
11-жаттығу: «Неге артық?»
Әр қатардан мағынасы немесе құрылымы бойынша артық сөзді табыңыз, себебін түсіндіріңіз:
- Ойын, бас, өнер, дала, түтінді.
- Көкем, іні, апасы, атаның, қарындасты.
- Білгіш, балық, сазгер, оқулық, мүсінші.
Өз бетімен жұмыс
Тапсырма
Әр сызбаға сәйкес сөз тауып, айтып беріңіз. Сөздің түбірін және қосымшасын белгілеңіз.
Қорытынды сұрақтар
- Түбір дегеніміз не?
- Қосымша дегеніміз не?
- Жұрнақ дегеніміз не?
- Жалғау дегеніміз не?
Үй тапсырмасы
Жаңа тақырып бойынша сөздердің түбірі мен қосымшасын ажыратып, бірнеше мысал келтіріңіз. Жұрнақ пен жалғауды қолданып, 5–6 сөйлем құраңыз.