Қазақша рефераттар

Шығармашылық талдау жасау

Әбіш Кекілбаев: «Шыңырау» әңгімесінің композициялық құрылымы

Бұл материал «Шыңырау» әңгімесінің мазмұнын терең меңгертіп, композициялық құрылымын талдауға бағытталған. Сабақ барысында оқушылар мәтінмен жұмыс жасап, сұрақ-жауап арқылы ой қорытады, ал шығармашылық бөлімде әңгіме кестесін құрып, құрылымдық талдау жасайды.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

  • Әңгіменің мазмұнын меңгеру.
  • Композициялық құрылымына талдау жасау.
  • Әңгіме кестесін құрастыру.

Тәрбиелік

Әңгіме мазмұны арқылы оқушыларды еңбексүйгіштікке, табандылыққа және қиындыққа төзуге тәрбиелеу.

Дамытушылық

Оқушыларға шығармашылық талдау жасату; өз ойы мен пікірін жүйелі жеткізіп, дәлелдей білуін дамыту; әдеби тілін және ойлау қабілетін жетілдіру.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу, түгендеу.
  • Сынып тазалығына назар аудару.
  • Оқушылардың көңіл-күйін бақылау, сабаққа бейімдеу.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Үйге Ә. Кекілбаевтың «Шыңырау» әңгімесін оқып келу тапсырылған. Оқушылар әңгіме мазмұнын қысқаша баяндайды.

Қосымша сұрақтар

  • Байсал бай Еңсепке қай жерден құдық қазуды өтінді?

    Ала қырдың үстінде, тастақ жүлгенің теріскей жағынан.

  • Олар шеген тастарды қайдан әкелетін еді?

    Үш күндік жердегі құлама өрден.

  • Тастарды кесуге Еңсепке кім көмектесті?

    Інісі Теңсел.

  • Шыңырау түбінде Еңсеп қандай жағдайға тап болды?

    Жағдайын мәтінге сүйеніп, дәлелмен талқылау.

  • Ол неге қуанды?

    Себебін оқиға желісімен байланыстырып түсіндіру.

  • Ата кәсібі құдық қазу болған қараш руы адамдарының ауыр еңбегі елге қандай пайда әкеледі?

    Құдық — тіршіліктің өзегі: су көзін ашу арқылы елдің қонысын кеңейтеді, шаруашылықты өркендетеді.

  • Еңсептің ерен еңбегі елге қандай пайда тигізді?

    Жауапты мәтін мазмұнына сүйеніп дәлелдеу.

Сергіту сәті

Оң қолымда бес саусақ,
Сол қолымда бес саусақ,
Екеуін қоссақ — он саусақ.

III. Шығармашылық талдау

1) Әңгіме кестесін құру

Тақырыбы Идеясы Қорытынды Кейіпкерлері
Мәтінге сүйеніп анықтау Негізгі ойды тұжырымдау Оқиғаның түйінін шығару Еңсеп, Байсал бай, Теңсел және т.б.

2) Композициялық құрылымға талдау

  1. Басталуы: Еңсепке Байсал байдың құдық қазу туралы өтініші.
  2. Байланысуы: Еңсептің іске кірісуі, құдық қазудың басталуы.
  3. Шарықтау шегі: Құдықтың барған сайын тереңдеуі, еңбектің күшеюі.
  4. Шиеленісуі: Еңсептің басы тасқа соғылып, үнінің тек өзіне естілуі.
  5. Қорытынды: «Шыңырау» атанған құдық түбіндегі Еңсеп тағдыры.

IV. Мәтінмен жұмыс

Мәтінде аталған тас түрлерін анықтап, мағынасына назар аудару:

шеген тас сұр тас қылауытқан тас тастақ тал сандық тас сар кемік тас тоқаш тас көк тас қиыршық тас шығар тас

V. Бағалау

Мадақтау әдісі бойынша бағалау: белсенділік, дәлелді жауап, мәтінмен жұмыс сапасы және шығармашылық талдау деңгейі ескеріледі.

VI. Үй тапсырмасы

Әңгіменің композициялық құрылымы бойынша қысқаша жоспар құрып келу және негізгі кейіпкер әрекеттеріне қатысты 5 дәлелді тұжырым жазу.