Немере - қызы
Наурыз мейрамы — қош келдің!
Бұл көрініс Наурыздың жылуы мен берекесін, ұрпақ сабақтастығын және қазақтың салт-дәстүрге бай рухын сахна тілімен жеткізеді. Залға немересін ерткен Әже кірген сәттен бастап мерекенің мәні ашылып, ән мен би, ойын мен дәстүр бір арнаға тоғысады.
Сахнадағы бейнелер
- •Әже — дәстүр мен бата-тілектің иесі.
- •Немере қыз — сұрақ қоятын, қызығушылық пен тазалықтың бейнесі.
- •Жүргізуші — мерекенің арнасын үйлестіріп, көрерменді жетелейтін тұлға.
Кездесу: Әже мен балалардың мерекелік амандасуы
Әже: Сәлеметсіңдер ме, балалар! Құрметті қонақтар!
Жүргізуші: Қош келдіңіз, Әже! Төрлетіңіз, мерекемізде сыйлы қонақ болыңыз!
Әже: Рахмет, қарағым.
Немере қыз: Әже, қараңызшы, мұнда қандай мереке болып жатыр?
Әже: Ботақаным, бұл жерде Наурыз мерекесін қарсы алып жатыр.
Жүргізуші: Кәне, төрлетіңіздер! Балалардың өнерін тамашалаңыздар!
Бағдарлама үзіндісі
- •«Саржайлау» биі
Наурыздың мәні: «ұзынсары» деген не?
Немеренің сұрағы
Немере қыз: Әже, осы мерекеге ұзынсары келе ме?
Әже: Қарағым-ай, «ұзынсарының» не екенін әлі түсінбеген сияқтысың. Ұзынсары — Наурыздағы ұзақ та шуақты күннің атауы.
Наурыз — жаңа күн, жыл басы.
Наурыз тойының мақсаты — халыққа молшылық пен тоқшылық тілеу.
Сол үшін қазан-қазан наурыз көже дайындалып, жұрт әдемі киініп, бір-бірін құттықтап, сый-сияпат алмасады.
Жүргізуші: Әже, балалар сіздің әңгімеңізді тыңдап, ойын-сауық ұйымдастырмақ.
Әже: Әрине! «Қазан» ойынын ойнап, наурыз көже жасайық.
Ойын
- •«Қазан» ойыны
Салт-дәстүр: Тұсау кесудің тағылымы
Әже қазақ халқының өмір кезеңдерімен бірге өрілетін салттарын еске салады: ат қою, шілдехана, сүндет той, тұсау кесу, тілашар — бәрі де балаға ақ жол тілеп, елдік құндылықты ұрпаққа жеткізудің белгісі.
Көрініс: дайындық
- •Ортаға ақ мата төселеді.
- •Сәби ортаға шығарылады.
- •Бала аяғына байланатын тұсау дайындалады.
Тұсаудың түрлері және мағынасы
Ала жіп — «ешкімнің ала жібін аттамай», адал жүрсін деген ниет.
Майлы ішек — жұртпен етене аралассын, елгезек, бауырмал болсын деген тілек.
Көк шөп — көктей қаулап, тез жетілсін, өсіп-өркендесін деген сенім.
Дәстүр бойынша, ұл баланың тұсауын пышақпен, ал қыз баланың тұсауын қайшымен кеседі.
Әженің ақ тілегі
Әже баланың аяғын байлай отырып, ақ жол тілейді:
«Қаз-қаз, балам, қаз, балам,
Тақымыңды жаз, балам!»
Балаға екі жағынан сүйеу көрсетіліп, ол ақ матамен жүріп өтеді. Соңында Әже бата беріп, шашу шашады: жақсылықта асып-таспасын, жамандық көрсе жасымасын, қуанышты күнде асылық жасамасын, қиындықта еңсесі түспесін — екі жолдан да тең өтсін деген ниет айтылады.
Сый-сияпат, ән мен би: мереке жалғасады
Жүргізуші: Әже, бізде де сізге арналған сыйлығымыз бар.
(Әжеге сыйлық табысталады.)
Әже: Рахмет!
Жүргізуші: Төрлетіңіз, тойымыз жалғасуда!
Музыкалық нөмір
- •«Наурыз — көктем» әні (әнші мен бишілердің орындауында)
Әже: Балалар, менімен қоштасатын уақыт та келді. Наурыз құтты болсын! Ақ мол болсын!
(Әже қоштасып, сахнадан шығады.)
Ойын-сауық: «Шаңырақ» және «Қара жорға»
Жүргізушінің үндеуі
Ал, балалар, тұрмайық, ойын-сауық құрайық. Наурыз тойын тойлап, «Шаңырақ» ойынын ойнайық!
Ойын
- •«Шаңырақ» ойыны
Би
Жүргізуші: Керемет! Ендеше, бүгін Наурыз мерекесінің құрметіне бәріміз «Қара жорға» биін билейік.
- •«Қара жорға» биі
Қорытынды тілек
Жүргізуші: Наурыз мерекесі құтты болсын! Ақ мол болсын! Елімізде тыныштық орнасын, балаларымыз ер жетіп, амандық пен жақсылықта жүздесе берейік, құрметті қонақтар! Қош сау болыңыздар!
(Наурыз мерекесі аяқталып, балалар топқа тарайды.)