Қазақша рефераттар

Соль мажор

Сырнай аспабын үйретуші мұғалімнің негізгі мақсаты — музыка маманын тәрбиелеу. Сондықтан сырнайға үйрету барысында оқушыға эстетикалық тәрбие беріледі: олар көркем шығармадағы әсемдікті сезінуге, өз музыкалық қабілетін дамытуға, сырнайда орындаушылық шеберлігін жетілдіруге бағытталады.

Сырнайдың орындаушылық мүмкіндігі

Сырнай фольклорлық-этнографиялық ансамбльдер мен оркестрлерде қолданылады, сондай-ақ жеке орындаушылықта сүйемелдеуші қызмет атқарады.

Аспапқа тән ерекшелік — адам даусына өте жақын, әуенді, әндетпелі тембрі және дұрыс тыныс алуға ыңғайлы құрылымы.

Сол жақ клавиатураның маңызы

Сырнайды сол жақ клавиатурасынсыз елестету қиын. Тек оң жақ клавиатурада орындалған шығарманың көркемдігі көбіне солғын сезіледі. Ал сол жақ клавиатура әсем аккордтар арқылы тыңдаушыға әсерлі музыкалық тірек береді.

Оқытудағы рет

  1. Оқушы алдымен бірнеше сабақ бойы оң қолдың клавиатурасын меңгереді.
  2. Содан кейін мұғалім сол қолды үйретуді бастайды.
  3. Әуелі оң және сол қолды жеке-жеке ойнатып, кейін оларды бір мезгілде қосып орындатады.

Сол жақ клавиатураның құрылысы

Сырнайдың сол жақ клавиатурасы 5 қатардан тұрады:

  • Қосымша қатар

    қ

  • Негізгі қатар

    н

  • Мажор

    Б

  • Минор

    М

  • Септаккорд

    7

Негізгі принцип

Сол жақ клавиатураның маңызды ерекшелігі — оның толықтай таза квинта интервалы бойынша, яғни квинта айналымы негізінде құрылғаны.

Квинта айналымын клавиатурадан табу

Негізгі қатардың ортаңғы бөлігінде 4 ақ түймелер қатары орналасады. Төменнен санағанда 2-ші ақ түйменің атауы — До.

До нотасынан квинта бойынша жылжу

До дыбысынан 5 басқыш жоғары санасақ Соль нотасы шығады.

Сольден 5 басқыш жоғары санасақ Ре, ал Реден 5 басқыш жоғары Ля нотасы шығады — осылайша таза квинта бойынша ноталар тізбегі қалыптасады.

Диезді мажор тональдіктерді анықтау

До нотасынан 5 басқыш жоғары көтерілгенде диезді тональдіктер басталады. Бірінші тональность — Соль мажор, онда 1 диез бар; диез Фа нотасынан басталады. Екі диезі бар тональдікті табу үшін Сольден тағы 5 басқыш жоғары санаймыз — Ре мажор шығады. Осы тәртіппен басқа тональдіктер де анықталады.

Мажор тональдіктер (кесте)

№ Тональность Кілттік белгі
1 C-dur 0 белгі
2 G-dur 1#
3 D-dur 2#
4 A-dur 3#
5 E-dur 4#
6 H-dur 5#
7 Fis-dur 7#

Бемольді мажор тональдіктерді анықтау

Бемольді тональдіктерді табу үшін негізгі қатардағы До дыбысынан төмен қарай 5 басқыш санаймыз — Фа мажор тональдігі шығады. Фадан төмен қарай 5 басқыш санасақ Си бемоль мажор шығады. Осы тәртіппен қалған тональдіктер де табылады.

Минордағы параллельдік және квинта айналымы

C-dur мен a-moll тональдіктерінің кілттік белгілері жоқ, сондықтан олар бір-біріне параллель. Ля нотасы негізгі қатарда орналасқан.

Диезді минор тональдіктер

a-moll тональдігінен кейінгі диезді минорды табу үшін Лядан жоғары 5 басқыш санаймыз. Бірінші тональность — Ми минор (1 диез). Келесі — Си минор (2 диез), әрі қарай да осы тәртіп сақталады.

Бемольді минор тональдіктер

Бемольді минор тональдіктерді табу үшін Лядан төмен қарай 5 басқыш санаймыз. Бірінші — Ре минор (1 бемоль). Екіншісі — Соль минор (2 бемоль), әрі қарай да осы тәртіппен жалғасады.

Минор тональдіктер (кесте)

№ Тональность Кілттік белгі
1 a-moll 0
2 e-moll 1#
3 H-moll 2#
4 fis-moll 3#
5 cis-moll 4#
6 gis-moll 5#
7 dis-moll 6#
8 ais-moll 7#

Ескерту: Берілген атаулар оқу материалындағы дәстүрлі жазылымды сақтайды.

Қорытынды: тәжірибе мен теорияның бірлігі

Осылайша сырнайды меңгеру барысында оқушы сол жақ клавиатураны үйреніп қана қоймай, теориялық білімін тәжірибемен ұштастырады және квинта айналымының мәнін түсінеді.

Бір нотаны басып тұрып, келесі нотаның қай дыбыс екенін тез анықтау үшін квинта айналымын негізге алу жеткілікті. Осы тәсіл арқылы оқушы іздеген нотасын оңай табады.