Абай санасына қатысты бар шуақты қасиеттер мен ақындыққа деген ұмтылыс сезімі әжесі мен анасының әсерінен сіңген
Абай Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылық мұрасы
Абай Құнанбайұлы (1845—1904) — қазақ әдебиетіндегі қайталанбас ойшыл, философ әрі ақын. Ол қазіргі Шығыс Қазақстан облысы аумағындағы Шыңғыс тауының баурайында дүниеге келген. Абайдың рухани қалыптасуына ең алдымен әжесі мен анасының ықпалы ерекше болды: мейірім, парасат, сөз қадірін ұғыну сияқты асыл қасиеттер оның санасына сол орта арқылы сіңді.
Абайдың дүниетанымы отбасы тәрбиесі, дәстүрлі білім және кейінгі ізденістердің тоғысында қалыптасты.
Білім жолы және ақындыққа бет бұруы
Алғашында ауыл молдасынан сауат ашқан Абай кейін білімін тереңдету мақсатымен Семейге аттанады. Медреседе оқыған жылдары ол Шығыс поэзиясына қызығып, шығыс ақындарының үлгісімен өлең жазуға талпынады. Уақыт өте келе, 1880-жылдардың ортасында Абай өз шығармашылық бағытын айқындай түсіп, ақындық жолға нық бет бұрады.
Абай өлеңді үздіксіз жазуға ұмтылғанымен, сол дәуірдегі ел ішіндегі тартыстар мен әлеуметтік қайшылықтар шығармашылыққа кедергі келтірді. Соған қарамастан, ақын поэзиясының өзегіне білім, өнер, мәдениет, адамгершілік сияқты іргелі құндылықтарды арқау етті.
Негізгі бағдар
Білім, ғылым, мәдениет, адам тәрбиесі
Шығармашылық ұстаным
Ойды көркемдікпен ұштастыру, қоғамды ояту
1885 жылы Абай «Жасымда ғылым бар деп ескермедім» атты өлеңін жазды. Бұл туынды оның ақындық жолындағы ізденісін айқындап, ғылым-білімнің қадірін терең пайымдаған жаңа кезеңнің белгісін танытты.
«Қарасөздер»: ой мен жауапкершілік мектебі
Абайдың «қарасөздері» — адам болмысы, мінез, еңбек, ғылым, ар-ождан, ниет тазалығы туралы терең толғаныстарға құрылған прозалық мұра. Бұл еңбектердің өзегінде бір үлкен ой бар: адам мұратына құр қалау арқылы емес, қайрат пен жігер, табанды еңбектің нәтижесінде жетеді. Ғылым мен білімге ұмтылу, өз бетінше іздену — жауапкершілік пен қайратты талап ететін жол.
Кілтті тұжырым
Мұратқа жеткізетін күш — талап, еңбек, қайрат және үздіксіз ізденіс.
Қарасөздерде көркем тіл ғана емес, ойдың салмағы мен тәрбиелік мәні қатар өріледі.
Абайдың қарасөздерінің жалпы саны — 45. Олар бір ғана тақырыпқа бағынбай, мазмұны мен бағыты жағынан әр алуан болып келеді. Кейбірі қысқа да нұсқа ойға құрылған болса, енді бірқатары тақырыбы мен мағынасы жағынан кең құлашты, терең пайымға негізделген. Абай бұл еңбектерінде тек тіл көркемдігіне емес, ойдың ауқымы мен мағынасына да айрықша мән берген.
1918 жылы Семейде жарық көрген «Абай» журналында ақынның бірнеше қарасөзі жарияланып, оның даналыққа толы прозалық мұрасын көпшілікке кеңірек танытуға жол ашты.