Психолог сөзі
Уақытты тиімді пайдаланудың адам өміріндегі маңызы
Бұл мәтіннің мақсаты — оқушыларға уақыттың құндылығын ұғындырып, оны тиімді пайдаланудың жолдарын таныстыру. Күтілетін нәтиже: күнделікті өмірде уақытты жоспарлай білу, уақытты мақсатқа сай жұмсау, босқа өткізуді азайту.
Ойға түрткі
«Егер есті кісілердің қатарында болғың келсе, күнінде бір мәртебе, болмаса жұмасында бір, ең болмаса айында бір, өзіңнен өзің есеп ал! Сол алдыңғы есеп алғаннан бергі өмірді қалай өткіздің екен — не білімге, не ахиретке, не дүниеге жарамды, күнінде өзің өкінбестей қылықпен өткізбепсің? Жоқ, болмаса, не қылып өткізгеніңді өзің де білмей қалыппысың?»
Дөңгелек үстелдің құрылымы
-
1
Кіріспе сөз. Психологтың пікірі, «Өз-өзіңмен бол» қағидасы.
-
2
Сұрақ–жауап. Уақыт ұғымы, кедергілер, тайм-менеджмент қағидалары.
-
3
«Ауа, Жер, От» тренингі. Бой сергіту, қимыл-қозғалыс.
-
4
Қорытынды. Түйін сөз және рефлексия.
Жүргізуші: бағдарлы оқыту жөніндегі орынбасары — С. Ержанова.
Кіріспе: «Өз-өзіңмен бол» қағидасы
Уақытты тиімді пайдалану — көп жұмыс істеу емес. Бұл — өз уақытыңды саналы түрде дұрыс және өзіңе сай ұйымдастыру. Мұндағы «дұрыс» ұғымы әр адам үшін әртүрлі: біреу үшін оқу бірінші орында, біреу үшін денсаулық, біреу үшін отбасы мен қарым-қатынас маңызды.
Адамға еңбектен бөлек демалыс та, серуен де қажет. Сонымен бірге әркімнің жеке мәні бар істері болады. Сондықтан мақсат — «көбірек үлгеру» емес, өз өмір ырғағыңды табу және соған адал болу.
Негізгі ой
Біз көп немесе аз жұмыс істеуге, көп немесе аз көңіл көтеруге «тиісті» емеспіз. Ең маңыздысы — өзіңді тыңдау, өзіңмен келісімде болу және уақытты соған сай жоспарлау.
Сұрақ–жауап: уақытты не «ұрлайды»?
Уақыт — біздің өміріміз. Олай болса, оны қалай пайдаланып жүрміз? Көп жағдайда істердің қордалануы уақытты жоспарлай алмаудан басталады. Бүгінде мұны тайм-менеджмент деп атаймыз: уақытты басқару тәсілдері мен әдістерін қолдану.
Өзіңізге қоятын басты сұрақ
«Маған өз қалауыммен өмір сүруге не кедергі жасап жүр?»
1) Техникалық қателіктер
Уақытты қалай құруды білмеу. Шешімі: күн сайын таңертең алдағы күннің жоспарын қағазға түсіру, нақты тапсырмаларға бөлу.
2) Сыртқы факторлар
Біздің өміріміз тек өзімізге тәуелді емес: орта, міндет, күтпеген жағдайлар жоспарды өзгерте алады. Мұнда икемділік қажет.
3) Психологиялық кедергілер
Істі мағынасыз, жалықтырарлық деп қабылдау, кейінге қалдыру, қорқу. Бұл жағдайда өз себептеріңді анықтап, шағын қадамнан бастау маңызды.
Уақытты дұрыс жоспарлаудың қағидалары
1) Мақсат пен бағдарды айқындау
Ең басты талап — жоспардан мақсатсыз ауытқымау. Жоспарды кезең-кезеңімен құру тиімді:
- 15–20 жылға арналған кең ауқымды жоспар.
- Соны 3–5 жылдық кезеңдерге бөлу.
- 3 айдан 1 жылға дейінгі қысқа жоспар жасау.
- Қысқа жоспарды жеке тапсырмаларға бөлу.
- Тапсырмаларды нақтылап, жіліктеп жазу.
2) Ақпарат жинау және сараптау
- Осы саладағы тәжірибелі адамдардың еңбектерін, кеңестерін жинау.
- Материалдарға сараптама жасау.
- Қажетті деректерді жоспарға енгізудің жолдарын анықтау.
3) Күнделікті есеп жүргізу: 4 баған тәсілі
Ақ қағазға төрт баған сызып, әр істі бақылауға алыңыз:
| Маңызды істер (тізім) | Іс атауы | Орындалуы | Ескертпе / барысы |
|---|---|---|---|
| Ең маңыздысы | Тапсырма | +/− | Қысқа белгі |
Ескерту: таяу уақытта атқарылатын істердің есебін жеке күнделікте жүргізу — оларды ұмытпай күндік жоспарға енгізуге көмектеседі.
4) Істерді басымдыққа бөлу (4 принцип)
Маңызды әрі шұғыл
Бірден орындау қажет.
Маңызды, бірақ шұғыл емес
Жоспарға бекітіп, жүйелі орындау.
Шұғыл, бірақ маңызды емес
Мүмкін болса қысқарту немесе басқаға тапсыру.
Шұғыл да, маңызды да емес
Уақыт ұрлайтын әрекеттер; шектеу қажет.
5) Нәтиже: Парето қағидасы
Вильфредо Парето ережесіне сай, кейде жұмыстың 20% бөлігі нәтижесінің 80% береді. Сондықтан аз уақыт жұмсап, көп нәтиже беретін істерді табуға тырысу керек.
Ең басты қағида — жоспардан шамадан тыс ауытқымау. Істі өз уақытында орындау зорығу емес, керісінше жеңілдету: уақытында бітпеген жұмыс беймазалық туғызып, кейінгі істердің уақытын «жеп» қояды.
Бір уақытта бірнеше істі қатар алып жүру көбіне аяқсыз қалуға әкеледі. Асығыс істен қате көбейіп, түзетуге тағы уақыт кетеді. Сондықтан бос әңгіме, шексіз интернет, пайдасыз әдеттер — уақытқа ең үлкен шығын. Қарым-қатынасты да істің сапасына нұқсан келтірмей ықшамдауға болады.
6) Демалысты ұйымдастыру
- Ұйқы тәртібі: күніне кемінде 8 сағат. Дұрыс ұйқы — өнімділіктің негізі.
- Дұрыс әрі уақытылы тамақтану дағдысы.
- Жұмыс арасында 10–15 минут бой жазып, қимылдау.
- Демалыс күндері үйде қамалмай, табиғатқа шығу.
- Еңбек демалысында жұмыстан ажырап, саяхат жоспарлау.
Уақытты тиімді пайдалануға үндеу
Адам өмірде ащының да, тұщының да дәмін татады. Бірақ көп жағдайда барлығына бірден үлгергіміз келеді. Уақытты бейберекет өткізу — кейін «қап» дегізетін әдет. Кейде «әлі жассың, әлі уақыт бар» деген ой да адамды маңызды қадамнан алыстатады.
Уақыт қолда тұрмайды: оны қалай өткізсек, солай қайтады. Уақытты үнемдеп, үлкен мақсатқа жұмсаған еңбек еш кетпейді. «Таңғажайыпты күтпе, таңғажайыпты жаса» деген нақыл осы жерде мәнді.
Уақытты үнемдеу үшін «бәріне бірдей үлгеруім керек» деген қағидадан бас тарту маңызды. Сапасыз жасалған іс — қайта істеуге мәжбүрлейді, яғни бір жұмысты екі жұмысқа айналдырады.
Уақыт үнемдеудің 5 нақты тәсілі
- 1 Жұмыс үстеліңізді ретсіздікке толтырмаңыз: артық зат назарды бөледі.
- 2 Мерзімді өз күшіңіз бен мүмкіндігіңізге сай белгілеңіз.
- 3 Өзіңізге ғана арналған уақыт бөліңіз — бұл сіздің құқығыңыз.
- 4 Адамдарға мейірімді болыңыз, ал уақытқа келгенде сараңдық танытыңыз.
- 5 Бір жұмысты аяқтап, содан кейін ғана келесісіне көшіңіз.
Күнделікті шағын әдеттер
Күніңіздің бір бөлігін кітап оқуға, бір бөлігін спортқа арнаңыз. Ниет болса, мүмкіндік табылады. Ал ұзын-сонар сериалдар мен мағынасыз контентке кететін уақытты саналы түрде қысқартыңыз.
«Ауа, Жер, От» тренингі
Мақсаты — оқушылардың бойын сергітіп, қимыл-қозғалыс жасауына көмектесу. Психолог «Ауа», «Жер», «От» сөздерін кезекпен айтады. Егер екеуін қатар айтса, қатысушылар екі әрекетті де жылдам орындайды.
Ауа
- «Құс ұшты» — екі қолды жайып, құсша қимылдау.
- «Құс қонды» — бір-бірінің қолын уқалау.
Жер
- «Жүріп келеміз» — аяқтарды жай қозғалту.
- «Жүгіріп келеміз» — аяқтарды тез қозғалту.
От
- «От жағамыз» — бір-бірінің арқасын үйкелеу.
- «Отты өшіреміз» — бір-бірінің арқасын жеңіл ұрғылау.
Нұсқау үлгісі: психолог «Ауа — құс ұшты» дегенде, оқушылар екі қолын екі жаққа жайып, ұшқан құстың бейнесін жасайды. Осылайша әрекеттер алма-кезек қайталанады.
Қорытынды
«Түн маған ұйықтау үшін берілмеген,
Ұйқы тең шала жансар өлімменен.
Қанша менің өлді екен уақытым,
Ақ жастық, ала жастық кебіндеген...»
Осымен «Уақытты тиімді пайдаланудың адам өмірінде маңызы бар ма?» тақырыбындағы дөңгелек үстел өз мәресіне жетті. Уақытқа жауапкершілікпен қарау — өз өміріңе жауапкершілікпен қарау.