Қазақша рефераттар

Абайдың ақын інісі кім

Сабақ тақырыбы

Қазақтың әнші-сазгер ақындары. Сегіз сері (Мұхамедқанапия) Баһрамұлы Шақшақов

Бұл сабақта серілер поэзиясының ерекшелігі ашылып, Сегіз серінің өмірі мен шығармашылығы жүйелі түрде қарастырылады.

Сабақтың мақсаты

1) Білімділік

  • Серілер поэзиясы туралы ой-пікірді тереңдету.
  • Серілерге тән ортақ қасиеттерді танып-білу.
  • Сегіз серінің өзіне ғана тән қырларын айқындау, ажырату.
  • Өмірі мен шығармашылығы туралы мәліметтерді меңгерту.

2) Дамытушылық

  • Өз бетінше ойлануға және ой қорытындысын жасауға үйрету.
  • Дәлелді пікір айтуға, тұжырымды ой білдіруге баулу.

3) Тәрбиелік

  • Эстетикалық тәрбиені күшейту.
  • Өнерді сүюге және бағалауға баулу.

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Сынып оқушыларының назарын сабаққа аударып, жұмыс ырғағына бейімдеу.

2) Жаңа сабақ

Әнші-сазгер ақындар туралы түсінікті кеңейту, серілік құбылыстың мәнін талдау, Сегіз сері тұлғасына тоқталу.

Қызығушылықты ояту: деңгейлік тапсырмалар

I деңгей

Сөзжұмбақ

Өткен тақырыпты бекітуге арналған сұрақтар.

II деңгей

Шығармашылық жұмыс

Өлеңдерін оқып, ой толғау жазу.

III деңгей

Ән тыңдау, “тест-интервью”

Тыңдалым бойынша сұрақ-жауап жүргізу.

IV деңгей

Зерттеу, салыстыру

Тұлғалық қырларын талдап, салыстырмалы тұжырым жасау.

I деңгей: сөзжұмбаққа арналған қайталау сұрақтары

  1. 1. Ш. Уәлиханов Абылай ханның кімі? (Шөбересі)
  2. 2. Қашаған Күржіманұлының тарихи жыр-дастаны? (Атамекен)
  3. 3. Дулат Бабатайұлының табиғат туралы жазған өлеңі. (Аягөз)
  4. 4. Абайдың ақын інісі кім? (Шәкәрім)
  5. 5. Абайдың жылдың төрт мезгіліне арнаған бір өлеңі? (Жаз)
  6. 6. Жамбылдың ұстазы кім? (Сүйінбай)
  7. 7. Абайдың поэмасы. (Ескендір)
  8. 8. Жамбылдың ғашық қызы, құрбысы кім? (Бұрым)
  9. 9. Шәкәрім қай тілді жақсы меңгерген? (Түрік)

Мағынаны тану

Сегіз сері: өмірі мен шығармашылығы

1818–1854

Сегіз сері — серілік дәстүрдің көрнекті өкілі. Халық оның өнерін ерекше бағалап, “Сегіз сері” деп атаған. Бұл атау бірнеше адамға қатысты емес: ол — бір тұлға, яғни Мұхамедқанапия Баһрамұлы Шақшақов. “Сегіз” атауы халық ұғынған сегіз қырлы өнерімен байланысты.

Оның арғы тегі жыраулық дәстүрмен сабақтас. Атасы Қожаберген жырау, ал Толыбай сыншыұлы туралы деректер де тарихи жадта сақталған. Эпостық мұрамен байланысы ретінде “Қобыланды”, “Алпамыс”, “Едіге” жырларының көп нұсқаларының бір-бір нұсқасын шығарғаны айтылады.

Сегіз сері мұсылманша да, орысша да білім алған. Омбыдағы Сібір әскери училищесін бітірген. Алайда отаршыл әскерге қызмет етуге (басшы не тілмаш болуға) келіспей, бас тартқан.

Осы ұстанымы үшін патша шенеуніктері тарапынан “бұзақы” деген жала жабылып, қудалауға ұшыраған: түрмеге қамап, жер аудармақ болған. Мұны сезген ақын Еділ–Жайық бойына бет алады. Бұл өңірмен туыстық байланысы да бар: атасы Шақшақтың анасы — Сырым Датұлының туған апасы делінеді.

Ол жақта Исатай–Махамбет көтерілісіне қатысып, қозғалыстың жалынды жыршысына айналады. Төрт жыл паналап, кейін еліне қайта оралады. Махамбеттің қастандықпен өлтірілгенін естіген соң, Баймағамбет сұлтанға қарсы әрекетке қатысқандардың қатарында болғаны да баяндалады.

Елге оралғаннан кейін Сегіз сері Ырысбике есімді қызға үйленіп, отбасын құрады. Мұсайын мен Мұстафа атты ұлдары дүниеге келеді. Олар да әкесі секілді әнші, ақын болып өседі.

1854 жылы, 36 жасында Сегіз сері науқастанып, өз жерінде қайтыс болады. Бейіті — Досқұл өңірінде.

Шәкірттері және мұрасының ықпалы

Сегіз серінің ықпалы кейінгі әнші-ақындар мектебіне зор әсер еткен. Деректерде оның шәкірттері ретінде Біржан сал, Жаяу Мұса, Нұржан Наушабаев, Кемпірбай, Құлтума аталады. Олар ұстаздарына арнап жоқтау өлеңдер де шығарғаны айтылады.

Түйін

Тұлға

Мұхамедқанапия Баһрамұлы Шақшақов

Лақап аты

Сегіз сері

Өмір сүрген жылдары

1818–1854

Маңызы

Серілік дәстүрдің ірі өкілі, әншілік-ақындық мектепке ықпал еткен тұлға

Сегіз серіні “ән атасы” деп ардақтау идеясы да осы сабақ мазмұны арқылы зерделенеді.