Қазақша рефераттар

Төртінші қателік

Жамбыл облысы, Қордай ауданы, №6 негізгі мектеп

Дайындаған: Бахытжанова Д.

Тақырып өзегі

Ас — адамның арқауы

Көрнекілігі

Слайдтар, ұлттық тағам үлгілері

Негізгі ой

Дұрыс тамақтану, дастархан әдебі, дәстүр мен тағам құндылығы

Мақсаты мен тәрбиелік бағыты

Мақсаты

  • Оқушыларды дастархан басында сақталатын салт-дәстүрлермен, ырым-тыйымдармен таныстыру.
  • Ұлттық тағамдардың қасиеті мен маңызын түсіндіру.

Тәрбиелік міндеті

  • Салт-дәстүрді сақтауға баулу.
  • Ұлттық тағамды қастерлеуге тәрбиелеу.
  • Ас ішу мәдениеті мен тәртібін есте сақтауға үйрету.

Денсаулық — адамның ең қасиетті, құнды, қайталанбас қазынасы. Оны жоғалтса, қайта қалпына келтіру қиын. Дұрыс тамақтану — осы қазынаны сақтаудың негізгі жолдарының бірі.

Қазақстанның ұзақ мерзімді даму бағыттарында да азаматтардың денсаулығы мен әл-ауқатына ерекше мән берілгені — болашақ бүгіннен басталатынын көрсетеді.

Сабақ барысының құрылымы

  1. 1. Психологиялық сәт
  2. 2. Кіріспе
  3. 3. Дастархан басындағы дәстүрлер
  4. 4. Ырым-тыйымдар
  5. 5. Ас ішудегі 10 қателік
  6. 6. Түрлі-түрлі тағамдар
  7. 7. Сергіту сәті
  8. 8. Дәрумендер
  9. 9. Қорытындылау

Дұрыс тамақтануға кіріспе

Тамақтанар алдындағы қарапайым әдет

Дұрыс тамақтанудың алғашқы қадамы — тазалық: тамақтанар алдында қолды сабындап жуып, орамалмен сүртіп, содан кейін ғана дастарханға отыру.

Тағамның әсері

Тағам адам ағзасына әрі пайдалы, әрі зиянды әсер етуі мүмкін. Сондықтан таңдауды саналы жасап, мөлшер мен тәртіпті сақтаған маңызды.

Дастархан басындағы салт-дәстүрлер

«Халық қуанышын да, қайғысын да дастархан басында бөліскен. Өсиет айту, бата беру, достасу — бәрі де дастархан басында шешілген. Сондықтан дастарханды береке мен құттың белгісі деп қасиет тұтқан.»
Тоғжан
«Дастарханнан дәм татқан адамдар татуласу, келісу сияқты игі рәсімдерді орындайды.»
Айбар
«Таспен атқанды аспен ат» деген сөз бекер емес. Дастархан дәмі киелі. Дәм татып тұрып уәдені бұзу — астың киесіне қалу деп ұғынылған.»
Құралай
«Дастархан күнделікті отбасыға да, үйге келген қонаққа да, той-томалақ пен ас беру дәстүріне де ортақ құндылық ретінде жайылады.»
Ұлжан

Ырым-тыйымдар: дастархан әдебі

  • 1. Дастарханға алдымен нан әкеліп қойылады.

    Ғалымжан

  • 2. Нанды бір қолмен сындыруға болмайды.

    Наргиза

  • 3. Қонаққа сынық ыдыспен ас бермейді: бұл — қонақты сыйламау әрі жаман ырым. «Жүзің сынып, көңілің жарым болсын» дегенге саяды.

    Аида

  • 4. Тамақты жатып ішуге болмайды. Дені сау адам тамақты дұрыс отырып ішеді. Отыра алмайтын жан ғана амалсыздан жатып ішеді. Денсаулыққа немқұрайлы қарама.

    Елдияр

  • 5. Ас ішіп болған соң «тойдым» демей, «қанағат» деу керек.

    Айдын

  • 6. Дастарханнан аттауға болмайды.

    Айдос

  • 7. Ас үстінен аттама: астан үлкен емессің.

    Мұхамедали

  • 8. «Ертеңгі асты тастама, кешкі асқа қарама»: адам тамақсыз өмір сүре алмайды.

    Сымбат

Тамақтанудағы 10 қателік

Адамзат ғасырлар бойы ризық табу үшін күресіп келеді. Ал бүгінгі міндет — қолда бар тағамды дұрыс таңдап, тиімді пайдалану. Баланың да, ересектің де дені сау болуы үшін тамақтану тәртібі мен тағамның қасиетін білу қажет.

  1. 1) Артық жеу

    Тамақты шамадан тыс көп тұтыну.

  2. 2) Майлы тағамға әуестік

    Күнделікті тым майлы асты таңдау.

  3. 3) Таңдай білмеу

    Дастарханға не келсе, соның бәрін талғамай жеу.

  4. 4) Сұйық асты шамадан тыс ішу

    Әртүрлі сұйық тағамды мөлшерсіз тұтыну.

  5. 5) Уақытында тамақтанбау

    Асты асығыс жеу, режимді сақтамау. Күніне 3 рет тамақтану — қолайлы тәртіп.

  6. 6) Тәттіні көп жеу

    Қант, кәмпит, торт секілді тәттілерді шамадан тыс қолдану.

  7. 7) Дұрыс әзірлемеу және сақтамау

    Қуырылған, тұзы көп тағамды жиі дайындау және сақтауда салғырттық.

  8. 8) Экран алдында тамақ ішу

    Теледидар көріп отырып тамақтануға әуестік.

  9. 9) Құрамын ескермеу

    Тағамдағы ақуыз, май, дәрумен мөлшерін білуге мән бермеу.

  10. 10) Жас ерекшелігін елемеу

    Баланы (6–10 жас) шамадан тыс тамақтандыру; егде жаста мөлшерді азайтып, жиірек әрі жеңіл жеу қажет.

Тиімді тамақтану дегеніміз не?

Құрамы теңгерімді ас

Ағзаның дамуы мен қызметі үшін қажет қоректік заттар толық қамтылған, сапалы дайындалған тағам.

Тәртіп пен уақыт

Тамақтанудың белгілі режимін сақтау: күн бойына бөліп ішу, уақытылы тамақтану.

Температура мен жайлылық

Тағамның қолайлы температурада болуы және асықпай, мәдениетті түрде ішу.

Тиімді тамақтану ағзаның физиологиялық қажеттілігін уақытылы әрі толық қамтамасыз етіп, адамның жұмыс қабілетін арттыруға және ұзақ жылдар бойы белсенді өмір сүруіне көмектеседі.

Түрлі-түрлі тағамдар

Тағам түрлері шартты түрде үшке бөлінеді:

Ет тағамдары

Қуат беретін, ақуызға бай ұлттық ас түрлері.

Сүт тағамдары

Сүттен жасалатын дәстүрлі өнімдер: сусын, ірімшік, құрт және т.б.

Ұн тағамдары

Нан және ұннан жасалатын тағамдар — дастарханның берекесі.

Тәжірибелік бөлім

Кестемен жұмыс және сергіту сәті арқылы білімді бекіту ұсынылады.

Дәрумендер

A дәрумені

Көру қабілеті мен иммундық жүйеге маңызды.

B дәрумендері

Жүйке жүйесі мен зат алмасуды қолдайды.

C дәрумені

Қорғаныс қабілетін күшейтуге әсер етеді.

D дәрумені

Сүйек саулығы үшін қажет.

Жұмбақтар: ұлттық тағамдар әлемі

1) Күбіге құйып піскен не?

Жауабы: қымыз

2) Ұйытып қойып ішкенім не?

Жауабы: айран

3) Табаға салып жапқаным не?

Жауабы: таба нан

4) Үйітіп қазанға асқаным не?

Жауабы: бас, сирақ

5) Кілегейді шайқап алғаным не?

Жауабы: май

6) Сөреге кептіріп жайғаным не?

Жауабы: құрт

7) Тұзын көріп татқаным не?

Жауабы: сорпа

8) Келіге түйіп ақтағаным не?

Жауабы: тары

Қорытынды: ақ дастархан — ортақ тәрбие

Ән

«Қазақы дастарқаным» әні орындалады.

Орындайтын: Тоғжан

Бата

Дастархан басында бата беру дәстүрі жалғасады.

Бата беретін: Ғалымжан

Дастархан әдебі — тек ереже емес, ұлттың рухани мәдениеті. Тазалық, тәртіп, қанағат және құрмет — күнделікті өмірде денсаулықты нығайтып, адамгершілікті арттыратын құндылықтар.