Қайғыру кезеңі
Құрбыңыздың, досыңыздың, тіпті сізге бөтен адамның да басына қайғы бұлты төнуі мүмкін. Сіз демеу білдіріп, жұбатқыңыз келеді, бірақ қалай дұрыс жұбатуды білмейсіз. Қандай сөздер айту керек, ал қандай сөздерден аулақ болған жөн? Рухани қолдау дегеніміз не?
Қайғы деген не?
Қайғы — жақын адамның қазасына берілетін табиғи психологиялық реакция. Адам қайғыға душар болғанда көбіне уайымның бірнеше кезеңінен өтеді.
Уайымның 4 кезеңі
1) Есеңгіреу кезеңі
Бірнеше секундтан бірнеше аптаға дейін созылуы мүмкін. Бұл кезеңде адам болып жатқан жағдайға сенбеуі, сіресіп қалуы, қимылы азаюы, тәбетінің жоғалуы, ұйқысының бұзылуы байқалады.
2) Қайғыру кезеңі
Әдетте алты-жеті аптаға созылады. Зейіннің төмендеуі, ойды жинақтай алмау, әлсіздік, ұйқысыздық, үрейдің басым болуы байқалады. Адам жиі жалғыз қалғысы келеді, кейде асқазан ауырып, тамағына «тас тұрып қалғандай» сезінуі мүмкін.
Осы кезеңде адам қайтыс болған жанды мінсіз етіп қабылдауы немесе керісінше, оған қатысты ашу-ыза, реніш, өкініш сезімдерін өткізуі мүмкін. Бұл — қалыпты құбылыс.
3) Қабылдау кезеңі
Көбіне жақын адамынан айырылғаннан кейін шамамен бір жыл өткен соң айқын көріне бастайды. Ұйқы мен тәбет біртіндеп қалпына келеді, адам қазаны ескере отырып алға жоспар құра бастайды. Кейде көңіл қайта құлазуы мүмкін, бірақ мұндай сәттер сирей береді.
4) Қайта қалпына келу кезеңі
Әдетте бір-бір жарым жылдан кейін басталады. Қайғының өткірлігі бәсеңдеп, мұңға айналады. Адам болған оқиғаға байсалдырақ қарай бастайды.
Адамды жұбату қажет пе?
Иә, қажет. Егер қайғыға душар болған адамға қолдау көрсетілмесе, бұл күйзеліске, денсаулықтың әлсіреуіне, зиянды әдеттерге тәуелділікке және басқа да ауыр салдарға әкелуі мүмкін.
Рухани көмек аса маңызды: жақыныңызды барынша қолдаңыз, қасында болыңыз, сөйлесіңіз. Адам дәл қазір сізді «тыңдамайтын» немесе «назар аудармайтын» сияқты көрінсе де, уайымдамаңыз — уақыт өте ол сіздің жанына жақын болғаныңызды ризашылықпен еске алуы ықтимал.
Аса таныс емес адамды жұбату керек пе?
Егер бойыңызда көмектесуге деген ниет пен рухани күш бар болса — иә. Егер адам сізден қашпаса, айқайламаса, демек сіздің әрекетіңіз оған зиян емес.
Ал егер өз көмегіңіздің жеткілікті боларына сенімсіз болсаңыз да, қолдаудан бас тартпаңыз: кейде ең құндысы — қасында үнсіз бірге болу.
Таныс адам мен бейтаныс адамды жұбатудың айырмасы бар ма?
Айырмашылық өте үлкен емес. Негізгі айырма — бір адамды жақсы танисыз, екіншісін онша танымайсыз. Қасында болып, сөйлесіп, ортақ іске араластыруға көмектесіңіз. Көмекті аямаңыз: ол ешқашан артық болмайды.
Ең қиын екі кезеңде қалай қолдау көрсетуге болады?
Есеңгіреу кезеңі: сіздің әрекетіңіз
- Адамды жалғыз қалдырмаңыз.
- Жақындап, қолынан ұстауға, қолыңызды иығына қоюға, құшақтауға болады. Реакциясын бақылаңыз: ұнамаса — қинамаңыз, бірақ қасынан кетпеңіз.
- Көбірек демалуын, су ішіп, тамақтануды ұмытпауын қадағалаңыз.
- Қолынан келетін нақты істерге араластырыңыз: мысалы, жерлеу шараларын ұйымдастырудағы шағын жұмыстар.
- Тыңдаушы болыңыз. Адам бір сөзді қайталауы, тақырыптан ауытқуы, эмоцияға қайта оралуы мүмкін — бұл қалыпты. Кеңес беруге немесе ақыл айтуға асықпаңыз. Мұқият тыңдап, нақтылап сұрап, түсінетініңізді білдіріңіз. Жай ғана ішіндегісін айтуға мүмкіндік беру — оның жеңілдеуіне көмектеседі.
Айтуға болатын сөздер
- Қаза болған адам туралы өткен шақта сабырлы түрде әңгімелеу.
- Егер ол кісіні танысаңыз, жылы әрі шынайы естеліктермен бөлісу.
Айтуға болмайтын сөздер
«Бұл орны толмас қаза», «Уақыт — емші», «Сен мықтысың, бекем бол»
Мұндай тіркестер адамға қосымша ауыртпалық жүктеп, жалғыздық сезімін күшейтуі мүмкін.
«Азаптан арылды», «Оған осылай жеңіл», «Тезірек ұмыт»
Бұл сөздер «сезіміңді білдірме» немесе «қайғыңды тез өшір» дегендей естіліп, жәбірленушіні одан әрі тұйықтауы мүмкін.
«Сен әлі жассың, әдемісің, әлі тұрмыс құрасың, бала табасың»
Адам дәл қазір қазаға күйзеліп отыр, ал мұндай сөздер оның сезімін жоққа шығарғандай әсер беруі ықтимал.
«Жедел жәрдем уақытында келгенде…», «Дәрігерлер тезірек қимылдағанда…», «Салғырттық танытпағанда…»
Мұндай «егер» деген өкінішке құрылған пікірлер пайда әкелмейді және күйініш сезімін күшейтеді: жағдайды өзгерту мүмкін емес, ал кінә сезімі ауырлай түседі.
Дереккөз: mazhab