Тіл ұлт пен ұлтты жақындастыратын өзгеше қатынас құралы
Бұл өмірде аз күн қонақ болармыз, мүмкін елу, мүмкін жүз жыл салармыз. Ана тілін ардақ тұтып, қастерлеп, шамамыз келгенше құрметтейік.
Тіл — тек сөз алмасу құралы емес. Ол — ұлттың жаны, халықтың қазынасы, ойлау мен дүниетанымның, рухани мәдениеттің, тәрбие мен білімнің тірегі.
Мемлекеттік тіл — мемлекеттіліктің тірегі
Тәуелсіз елдің негізгі рәміздері қатарында Туы, Елтаңбасы, Әнұраны, шекарасы болса, мемлекеттік тілі де бар. Демек, мемлекеттік тіл — мемлекеттігіміздің негізгі атрибуттарының бірі.
Қазақстан Республикасының Конституциясында мемлекеттік тіл — қазақ тілі деп көрсетілген. Орыс тілі ресми түрде мемлекеттік тілмен қатар қолданылады. Конституция талаптарын мүлтіксіз орындау — әр азаматтың міндеті.
Тілге көзқарас — елге көзқарас
Қазақстан–2050 стратегиясында айтылған ойдың өзегі айқын: тілге деген көзқарас — шын мәнінде елге деген көзқарас. Қазақ тілі жаппай қолданыс тіліне айналып, толық мемлекеттік мәртебесіне көтерілгенде, елдің бірлігі де, елдік санасы да нығая түседі.
Тіл — ұлттың сақталу кепілі
Ахмет Байтұрсынұлының «Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын нәрсенің ең қуаттысы — тіл» деген қағидасы бүгін де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Тілдің мәселесі — ұлттың мәселесі. Мерейін асыратын да, құтын қашыратын да өзіміз.
Тіл байлығы нені көрсетеді?
Бауыржан Момышұлы тіл байлығы елдің ғылымын, мәдениетін, қоғамдық құрылысын, салт-санасын, жауынгерлік дәстүрі мен мұрасының деңгейін айқын көрсететін өлшем екенін нақты айтқан. Тіл — ұлттың айнасы.
Отбасы — тілдің алғашқы мектебі
Тіл меңгеруде ата-ананың рөлі ерекше. Әр отбасы баланың уыз шағынан бастап қазақ тілін күнделікті қарым-қатынастың табиғи тіліне айналдырса, бұл істің «қиындығы» азаяды — тіл өмірдің өзіне сіңеді.
«Ана тілін білмеген, анасын да сыйламас» деген сөз — тәрбиелік мәні терең ескерту. Өкінішке қарай, өз тілін өгейсіп, ана тілінен алшақтап жүргендер де бар. Қазақ пен қазақтың, әке мен баланың, әріптестердің өзара қазақша сөйлеспеуі көңілге қонбайды.
Мемлекеттік тіл — ортақ тіл
Қазақ тілі — тек қазақ халқының ғана тілі емес. Ол — Қазақстанды Отаным деп білетін, өзін осы елдің патриоты санайтын әр азаматтың ортақ мемлекеттік тілі. Қазақстанның болашағы — қазақ тілінде.
Білім, тәрбие және қоғамдық өмір — тіл арқылы
Тіл — адамдар арасындағы қарым-қатынастың аса маңызды құралы ғана емес, ойлаудың, дүниетанымның, рухани мәдениеттің және ұлттық тәрбиенің жинақтаушысы әрі сақтаушысы. Жас ұрпақты тәрбиелеу, оларға ғылым мен білім үйрету тіл арқылы жүзеге асады.
Мемлекеттік тілді оқыту арқылы жастардың бойына елдік сана сіңіріліп, мемлекеттік рәміздер, ұлттық діл, ұлттық болмыс туралы түсінік тереңдейді. Қазақ тілі — бай, көркем, айтылуға орамды тіл.
Азаматтық борыш
Ана тілін жақсы білу — әркімнің азаматтық борышы, қоғамдағы қызметінің тірегі.
Тіл мәдениеті
Тіл байлығын игеру — тіл мәдениетін көтеруге бағытталған саналы әрекет.
Тілді дамыту: заң, мектеп, маман жауапкершілігі
Бүгінде мемлекеттік тілді қоғам өмірінің барлық саласына тереңдете енгізу ерекше мәнге ие. Соңғы жылдары тіл өрісін кеңейтуге ықпал ететін қадамдар жасалып келеді: тіл туралы заңнама, бағдарламалар, мемлекеттік қолдау бағыттары қалыптасты.
Бұл жұмыстың бастауы — мектепте қазақ тілін тиімді оқытып-үйретуді дұрыс жолға қою. Сондықтан жауапкершіліктің салмағы тіл мамандарына да түседі.
Өзге тілді мектептердегі қазақ тілі
Өзге тілді ұлт мектептерінде қазақ тілін негізгі пәндердің бірі ретінде күшейту — тілді дамытуға жасалған маңызды қадам. Өйткені өзін Қазақстан азаматы санайтын әрбір адам мемлекеттік тілді білуі тиіс.
Авторлық ұстаным да осыған саяды: қазақ тілі мен әдебиеті бағыты бойынша білім алып, болашақта мемлекеттік тілді дамытуға үлес қосу — нақты мақсат.
Көпұлтты қоғам және ортақ жауап
Қазақстанның көпұлтты болуы — жасанды құбылыс емес, тарихи дамудың нәтижесі. Бұл кемшілік емес, артықшылық: көптүрлі мәдениет, дін, дәстүр, білім арасындағы игі құндылықтарды бойға сіңіруге мүмкіндік береді.
Бұрынғы даналардың «Қанша тіл білсең, сонша мәдениеттісің» дегені орынды. Дегенмен өзге тілдерді меңгеремін деп жүріп, өз тілімізден көз жазып қалмау — ең маңызды шарт.
Тіл тағдыры — баршамыздың қолымызда
Тәуелсіздіктің негізгі тірегі — ұлттың тілі, діні, ділі. Тіл — қасиетті аманат. Оны оқып-үйренуді жоғары деңгейге көтеру қажет, ал «Қазақ қазақпен қазақша сөйлессін» деген талап — әр қазақстандықтың парызы.
Тілді дамыту мемлекеттік саясаттың маңызды бағыты болғанымен, ол тек бұқаралық іске айналғанда ғана көздеген мақсатқа жетеді. «Тіліміз әлсіреп барады» деп налудан гөрі, тілдің мүмкіндігін ашып, жұрттың сенімін күшейтуге күш салған дұрыс.
Бұл ретте отбасы, жеке тұлға, мектеп, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарының насихат пен үйретудегі рөлі зор. Қуантатыны — бүгінгі таңда көптеген ата-ана балаларын қазақ тілінде білім беретін мектептерге беріп, ана тілін терең меңгертуге ұмтылып отыр. Тамшыдан дария құралатыны сияқты, осындай жанашырлық көбейсе, тілдің тұғыры да беки түседі.
Қорытынды ой
Тілге деген құрмет — халыққа деген құрмет. Тіл мәртебесі — ел мерейі. Тілсіз халықтың өмір сүруі мүмкін емес. Әлем таныған ел болу үшін тіліміздің жұлдызын биіктетуіміз керек.
Ана тілінің құдіреті
Дауға салса алмастай қиған, сезімге салса қырандай қалқыған, ойға салса қорғасындай балқыған, өмірдің кез келген орайында әрі қару, әрі қалқан болған, әрі жас отты да ойнақы Ана тілінен артық қазақ үшін бұл дүниеде қымбат не бар?!
Ғасырлар бойы қазақтың ұлт ретіндегі мәдени тұтастығын сақтаған ең негізгі ұйтқы — оның ғажайып тілі.