Қазақша рефераттар

Үлгермеушіліктің негізгі себептері

Кіріспе

Еліміздің білім беру жүйесінде соңғы жылдары ірі реформалар мен өзгерістер жүріп жатыр. Білім сапасына қойылатын талап күшейіп, оқытудың жаңа технологиялары енгізілген сайын, оқушының оқу үлгерімін жақсарту және оқуға қызығушылығын арттыру мәселесі өзекті бола түседі.

Көптеген ғалымдар сабақ үлгермеушіліктің себептерін әр қырынан талдап келеді. Қазіргі педагогикадағы жетекші бағыттардың бірі — білім беруді ізгілендіру (гуманизация). Бұл ұстанымның рухы Ы. Алтынсарин еңбектерінде де айқын көрінеді: шәкіртке мейіріммен қарау, мұғалім мен оқушы арасындағы ынтымақты қарым-қатынас орнату, жасөспірімнің жан дүниесі мен ақыл-ойын дамытуға тұрақты көңіл бөлу — мектеп пен ата-ананың ортақ міндеті.

Дегенмен, сабақ үлгермеушілік проблемасы әлі де толық зерттеліп бітті деуге келмейді. Оны жүйелі зерттеу себептерін нақтылауға әрі үлгерімі төмен оқушылардың әртүрлі типтерін анықтауға мүмкіндік береді.

Үлгермеушіліктің негізгі себептері

Мәселе сабақ барысында қалыптасуы да, алдын алуға келуі де мүмкін

Үлгермеушіліктің 3 категориясы

  1. Жалпы және ұзақ мерзімді артта қалу: барлық пәндерден бірдей ұзақ уақыт бойы үлгермеу.
  2. Ішінара үлгермеу: негізінен негізгі пәндер бойынша тұрақты қиындықтар.
  3. Кездейсоқ үлгермеу: кей кезеңдерде ғана, анда-санда қиындыққа ұшырау.

Психологиялық тұрғыдан 5 топ

  • Оқуға деген көзқарасы қалыптаспаған немесе дұрыс емес оқушылар.
  • Оқу материалын қиналып ұғатын, қабылдауы баяу балалар.
  • Сабаққа дайындалу әдеті қалыптаспаған оқушылар.
  • Еңбектене білмейтін, табандылығы төмен балалар.
  • Білуге және оқуға құштарлығы әлсіз оқушылар.

Мектептегі себептер

  • Сабақ сапасының төмендігі: жаңа материалды толық түсіндіре алмау, бекітудің әлсіздігі.
  • Оқушы білімін жүйелі есепке алудың және жеткілікті талап қоюдың болмауы.
  • Үй тапсырмасын ойластыру мен тексерудің жеткіліксіздігі, жеке жұмыстың аздығы.
  • Танымдық қызығушылықты дамытудың жүйесіздігі.
  • Үлгермеушіліктің алдын алу бойынша мектепішілік жүйелі жұмыстың болмауы.
  • Тәрбие жұмысындағы олқылықтар, тәртіптің төмендігі, жауапкершілікті толық түсінбеу.
  • Мектеп әкімшілігі тарапынан тәртіп бұзушылыққа уақтылы әрі тиісті шара қолданбау.
  • Бағалаудағы біржақтылық.
  • Оқыту мен тәрбие үдерісіндегі сабақтастықтың әлсіздігі.
  • Сабақ босату, жиі ауыру және басқа да себептер.

Отбасы жағдайындағы себептер

  • Ата-ананың педагогикалық мәдениетінің төмендігі, мектеппен байланыстың әлсіздігі.
  • Отбасындағы тұрақсыздық немесе қолайсыз психологиялық ахуал.
  • Талап қоюдағы бірізділіктің болмауы.
  • Бала тәрбиесінің жүйелі жолға қойылмауы.
  • Баламен дұрыс қарым-қатынас орнатпау.
  • Білім алуға дайындықтың жеткіліксіздігі.
  • Жалпы дамудың кешеуілдеуі, денсаулықтың әлсіздігі, аурушаңдық.

Маңызды тұжырым

Үлгермеушілік көбіне сабақ барысында біртіндеп қалыптасады. Демек, оны ерте кезеңде байқап, жүйелі алдын алу шараларын ұйымдастыру — нәтижеге жеткізетін ең қысқа жол.

Үлгермеушілікті болдырмаудың әдістері мен түрлері

Үлгерімді жақсарту бағытындағы жұмыс тек оқушымен шектелмейді. Ол мектеп, отбасы және мамандар командасы арасындағы келісілген әрекеттер арқылы нәтижелі болады.

Жүйелі қадамдар

  1. Отбасындағы тәрбиелік жағдайды жақсартуға бағытталған нақты өзгерістер енгізу.
  2. Ата-ананың психологиялық-педагогикалық сауаттылығын арттыру.
  3. Ата-аналарды оқу-тәрбие үдерісіне белсенді тарту.
  4. Баланың күн тәртібін дұрыс ұйымдастыруын бақылау.
  5. Жағымды және жағымсыз қасиеттерді түзету бойынша ата-анаға жеке кеңес пен көмек беру.
  6. Сыныптағы оқу-тәрбие жұмысын сапалық тұрғыдан көтеру.

Оқушыға бағытталған қолдау

  1. Ізгі қарым-қатынасты басшылыққа алып, шағын топтарда қолайлы орта құру.
  2. Оқушының тұлға ретінде қалыптасуына көмектесу.
  3. Психологиялық зерттеу жүргізіп, қажетті көмек көрсету.
  4. Жеке жұмыс барысында интеллектуалдық, адамгершілік, ерік-жігер, көңіл күй тұрақтылығын дамыту.
  5. Оқуға жағымсыз уәждердің туындау себептерін анықтау.
  6. Қызығушылық пен бейімділікті негізге алып дамыту.

Тең көзқарас қағидасы

Оқушыларды «жақсы, орта, төмен» деп бөле салмай, әрқайсысын тұлға ретінде дамыту маңызды. Бұл үшін психолог, әлеуметтік педагог, сынып жетекшісі және мектеп медбикесімен бірлескен жұмыс ұйымдастырылғаны жөн.

Оқушының оқу үлгеріміне әсер етуші жағдайлар

Әлеуметтік педагог ұсынатын тәсілдер

Үлгерімі жақсы оқушының да әлеуметтік жағдайын бақылап, үлгерімінің төмендеп кетуінің алдын алу маңызды. Ол үшін:

  • жеке әңгімелесу;
  • ата-анамен сұхбаттасу;
  • мадақтау арқылы ынтаны арттыру.

Командалық назар аударатын тұстар

Үлгерімі және әлеуметтік жағдайы төмен оқушылармен жұмыс барысында психолог, әлеуметтік педагог және сынып жетекші мына бағыттарды басшылыққа алғаны дұрыс:

  • оқушының жеке басын қолдау және мадақтау;
  • сыныпта өзін еркін сезінетін орта қалыптастыру;
  • оқушының әлеуетін ашатын нақты мақсаттар қою;
  • оқушы-ата-ана-мектеп байланысын тұрақтандыру.

Ата-ананың жауапкершілігі

Мұғалім мамандығының күрделілігін түсіне отырып, ата-ана баланың білімі мен тәрбиесіне қатысты негізгі жауапкершіліктің өз мойнында екенін сезінуі қажет. Ең бастысы — баласының үлгерімін жақсарту үшін мектеппен тұрақты әрі тығыз байланыс орнату.

Оқушылармен жұмысты ұйымдастырудың технологиялық картасы

Кезең Мақсат Нақты әрекеттер Нәтиже көрсеткіші
1) Диагностика Себепті нақтылау, топ/категориясын айқындау Үлгерім динамикасын талдау; пән мұғалімдерімен пікір алмасу; оқушымен әңгіме; ата-анамен сұхбат; қажет болса психологиялық зерттеу Себептер картасы, мақсатты қолдау жоспары
2) Жоспарлау Орындалатын қадамдарды жүйелеу Жеке оқу жоспары; үй тапсырмасының көлемі мен тексеру тәртібін нақтылау; шағын топтағы қолдау; мотивациялық мақсат қою Апталық/айлық жоспар, жауаптылар бекітіледі
3) Іске асыру Тұрақты оқу дағдысын қалыптастыру Қателермен жұмыс; қысқа қайталау; түсіндіруді даралау; жиі кері байланыс; мадақтау; күн тәртібін бақылау; ата-анамен келісілген қолдау Қатысу, тапсырма орындау, түсіну деңгейі өседі
4) Мониторинг Нәтижені бақылау және түзету Апталық тексеру; қысқа диагностикалық жұмыстар; пән мұғалімдерімен талқылау; ата-анамен байланыс; қажет болса жоспарды жаңарту Динамика айқындалып, түзету енгізіледі
5) Қорытындылау Тұрақты нәтижені бекіту Жетістікті атап өту; өздігінен оқу дағдысын бекіту; келесі кезеңге мақсат қою; қолдау деңгейін кезең-кезеңімен азайту Оқушының дербестігі артып, үлгерім тұрақтанады

Қорытынды ой

Үлгерімі төмен оқушымен жұмыс — жекелеген шаралардың жиынтығы емес, жүйелі диагностикаға, адамгершілікке негізделген қолдауға және мектеп пен отбасының тұрақты серіктестігіне сүйенетін үдеріс.

Материал негізінде: Әйтеке би атындағы орта мектептің бастауыш сынып мұғалімі А. Б. Теңсоветва ұсынған жұмыс бағыттары.