Ана тілімізді құрметтеу, шексіз сүйе білу
М. Жұмабаев «Қазақ тілі»: сабақтың мақсаты мен мазмұны
Бұл сабақ Мағжан Жұмабаевтың өмірі мен шығармашылығына шолу жасап, «Қазақ тілі» өлеңінің тақырыбы мен идеясын ашуға бағытталған. Негізгі өзек — тіл тазалығы, тіл байлығы және ана тіліне деген жауапкершілік.
Білімділік
Ақын өмірі мен шығармашылығы туралы мәлімет беру; өлеңнің тақырыбы мен идеясын таныту; тіл мәдениетін түсіндіру.
Дамытушылық
Ойлау дағдыларын дамыту, өзіндік пікір қалыптастыру, көркем сөйлеуге баулу, ізденімпаздықты күшейту.
Тәрбиелік
Елін сүйетін, тілін құрметтейтін, ұлы тұлғадан үлгі алатын, отаншыл азамат тәрбиелеу.
Сабақ форматы
- Түрі
- Аралас сабақ
- Әдіс-тәсілдері
- Сұрақ-жауап, ізденіс, талдау, баяндау
- Көрнекілігі
- Суреттер, тірек-сызбалар, слайдтар, интерактивті тақта, бұрыш көрмесі
- Пәнаралық байланыс
- Тарих, география, сурет, қазақ тілі
Көркемдік үн
Сабақ барысында Мағжан поэзиясының жігерлі, отты табиғаты ерекше аталады.
«Жалынмын мен, келме жақын — жанарсың…»
Бұл жолдар арқылы оқушылар поэтикалық қуатты сезініп, тілдің қадірін тереңірек пайымдайды.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру және үй тапсырмасын тексеру
Оқушылардың қатысуын түгендеу. Үй тапсырмасы: С. Торайғыровтың «Шығамын тірі болсам, адам болып» өлеңі бойынша сұрақтар арқылы қорытындылау:
- Ақын өлеңді кімге арнаған?
- Өлеңде қандай ой айтылады?
- Тақырыпқа байланысты қосымша сұрақтар.
2) Жаңа сабақ: М. Жұмабаев «Қазақ тілі»
Мағжанның өмірі мен шығармашылығы (қысқаша дерек)
- Өмір сүрген жылдары
- 1893 — 1938
- Туған жері
- Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев ауданы
- Қызметі
- Ақын, аудармашы, ұстаз, ғалым, қоғам қайраткері
- Туындылары
- «Мен кім», «Сүйемін», «Қазақ тілі», т.б.
- Поэмалары
- «Жүсіпхан», «Қорқыт», «Батыр Баян», «Тоқсанның тобы»
«Қазақ тілі» өлеңі 1913 жылы, ақын 20 жасында жазылған. Өлең толық мәнерлеп оқылып, мазмұны түсіндіріледі.
Оқулықпен жұмыс
- Өлеңді кезекпен мәнерлеп оқу.
- «Еркін ой»: Қазақ тілі — қазақ халқының ана тілі.
- Топтастыру кестесі арқылы тіл туралы ой толғау.
Түсініктеме күнделігі (сөздікпен жұмыс)
«Кім көп біледі?»
«Қазақ тілі — бабам тілі, ғажап тіл» тақырыбында тіл туралы мақал-мәтелдер, дәйексөздер айту және көркемсөз оқу.
«Талдау — табыс кілті» (өлеңге талдау)
Тақырыбы
Қазақ тілі
Идеясы
Тіл құдіретін ұғындыру
Жанр
Поэзия (өлең)
Құрылымы
4 шумақ, 16 тармақ
Өлшем
3 бунақ, 11–13 буын
Ұйқас
а-а-б-а (қара өлең ұйқасы)
Әдеби-теориялық ұғымдар
Теңеу, эпитет, түсіндірме сөздікпен жұмыс, т.б.
Негізгі түйін
Ана тілімізді құрметтеу және шексіз сүю.
3) Эвристикалық кезең
Сурет арқылы ой қозғау: «Кеше — Бүгін — Ертең»
Тақтаға «Кеше», «Бүгін», «Ертең» сөздеріне қатысты әртүрлі көлемдегі терек суреттері ілінеді. Оқушылар әр бөлім бойынша өз ойларын ортаға салады:
- Кеше — тіл тағдыры мен тарихы.
- Бүгін — қазіргі тіл ахуалы, тіл мәселесі.
- Ертең — болашаққа көзқарас, тілдің ертеңі.
«Сұрақ бізден, жауап сізден» (сөйлем құрастыру)
Интерактивті тақта арқылы берілген тіректермен сөйлем құрап, бүгінгі сабақтың басты ойын анықтау.
Нәтиже
Ақын тіл туралы толғанып, тебіреніп, жырлайды.
4) Шығармашылық кезең
Шығармашылық жұмыс
Ана тілі туралы ойды өзіңіз таңдаған суреттер мен сөздер арқылы жеткізіңіз. Мысалы:
- Ана тілі — аспандағы жұлдыздай, мәртебесі әрдайым биік болсын!
- Аяулы тілім — көктегі күндей жарқыра!
- Ана тілім — жүрек үні!
«Кім жылдам?» (жұмбақтар)
- 1. От емес — өртейді, мұз емес — тоңдырады. (Сөз)
- 2. Көзге көрінбейді, бірақ сезесің: жақсы айтса — майдай еріп, жаман айтса — безінесің. (Тіл)
- 3. Жұбататын да, жылататын да не? (Сөз)
- 4. Бірінші сөз — құс аты, екіншісі — бояу түсі. Екеуін біріктіріп оқысаңыз, оңынан да, солынан да ұлт болып шығады. (Қаз-ақ)
«Кім тапқыр?» (жасырынған ой)
Сұрақтарға жауап беру арқылы жасырынған тұжырымды анықтаңыз:
Жасырынған ой: Мағжан — қазақ халқының ұлы ақыны.
- Мағжанның туған жері мен туған жылын атаңыз.
- Ақынның ата-анасының есімі және сүйікті жары кім?
- Ақынның өлеңдері мен поэмалары қалай аталады?
- «Қазақ тілі» өлеңін қай жылы, неше жасында жазды?
- Мағжан кім?
5) Сабақты қорытындылау
Үй тапсырмасы
- Өлеңді мәнерлеп жатқа оқу.
- Мағжан туралы деректер жинақтау.
Бағалау
Оқушылардың белсенділігі, мәнерлеп оқуы, талдауы, шығармашылық жұмысы және жауаптарының нақтылығы бойынша бағаланады.
Мәлімет
Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Қаракөл орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиет пәні мұғалімі — Сарбасова Мәншүк Қожекенқызы.