Қазақша рефераттар

Қазақ хандары мен билері

Жаңа сабақ: §13. Қазақ хандары мен билері

Бұл сабақта қазақ қоғамындағы билік жүйесінің негізгі тіректері — хан мен би ұғымдары, сондай-ақ қазақ хандары мен билерінің тарихи рөлі қарастырылады.

Хан

Хан — бастапқыда тайпа көсемінің, кейін мемлекет билеушісінің лауазымы. Қазақ хандары мемлекетті басқару, ел бірлігін сақтау, сыртқы саясат пен әскер ісін ұйымдастыруда шешуші рөл атқарды.

Би

Би — әділдігімен, шешендігімен және тапқырлығымен танылып, дау-дамайға төрелік айту беделіне ие болған тұлға. Билер қоғамдағы құқықтық тәртіп пен келісім мәдениетін сақтауға ықпал етті.

Тарихи тұлғалар мен негізгі ұғымдар

Жошы

Шыңғыс ханның үлкен ұлы. XIII ғасырдың басында қазақ жеріне басып кірген моңғол әскерін басқарғаны тарихта айтылады.

Әз-Тәуке

Ақыл-парасатымен елге танылған хан. Оның билігі тұсында құқықтық тәртіпті жүйелеу жұмыстары күшейді.

Қазақтың дәстүрлі заңдары

  • Қасым ханның қасқа жолы — әдет-ғұрып заңдарының жүйеленген үлгілерінің бірі.
  • Есім ханның ескі жолы — құқықтық нормаларды реттеудің келесі кезеңі.
  • Жеті жарғы — Тәуке хан тұсында бір ізге түсірілген әдеттік-құқықтық ережелер жинағы.

Топтық тапсырмалар

Сыныпты төрт топқа бөліп, әр топқа төмендегі бағыттардың бірі ұсынылады. Тапсырманың мақсаты — тарихи деректермен жұмыс істеу, маңызды тұстарын іріктеп айту және дәлелді пікір қалыптастыру.

1-топ

Қазақ хандары

2-топ

Төле би ауылы

3-топ

Қазыбек би ауылы

4-топ

Әйтеке би ауылы

Тарихи сынақ хат (білімді бекіту)

Төмендегі тапсырмаларда бос орындарды тиісті сөздермен толықтырыңыз. Жауаптар мәтін, оқулық және талқылау барысында қарастырылған деректерге сүйеніп беріледі.

1-топ

  1. 1. Тәуке ханның аты тәуелсіз билеуші ретінде   аталады.
  2. 2. Тәуке хан билігі тұсында қазақтардың әдеттік-құқықтық жүйесі   деген атпен бір жүйеге келтірілді.

2-топ

  1. 1. Төле бидің   айтқандары халық аузында сақталған.
  2. 2. Төле би   жасында қайтыс болып,   жерленген.

3-топ

  1. 1. 21 жасынан бастап ол бүкіл  ,   төңірегіндегі  ,  ,   құрама жұртының бас биі болды.
  2. 2. Әйтеке би   әдет-ғұрып заңдар жинағын құруға қатысқан.

4-топ

  1. 1. 1740 жылдары Малайсарымен және басқаларымен бірге   бастап Жоңғар хандығына барып,   босатып әкеледі.
  2. 2. Қазыбек би   арасындағы бейбіт келісімді ұзақ уақытқа бекітуге қол жеткізді.

Қорытынды

Қазақ хандары мен билері — мемлекетті басқару, қоғамдағы тәртіпті орнықтыру және ел бірлігін сақтау ісінде айрықша орын алған тұлғалар. Дәстүрлі құқықтық жүйелер (Қасқа жол, Ескі жол, Жеті жарғы) қазақ қоғамының тарихи құқықтық санасын қалыптастырды.

Ескерту: «Слайдты жүктеу» сілтемесі бұл үзіндіде берілмеген. Қажет болса, слайд файлының URL мекенжайын қосып, бөлек түйме ретінде рәсімдеуге болады.