Аммиактың молекулалық және құрылымдық формуласын жазыңдар
Сабақ тақырыбы: аммиак және оның қосылыстары
Төменде «Аммиак және оның қосылыстары» тақырыбы бойынша құрастырылған сабақ жоспары берілген. Сабақ оқушылардың аммиак пен оның қосылыстары туралы білімін жүйелеуге, молекулалық құрылысы мен алынуын түсіндіруге, негізгі қасиеттерін талдауға және өндірістегі синтез ерекшеліктерін байланыстыра қарастыруға бағытталған.
Сабақтың мақсаты
- Аммиак пен оның қосылыстарының молекулалық құрылысы, алынуы және негізгі қасиеттері туралы білімді тереңдету.
- Жеке-дара және топтық жұмыста өз бетінше әрекет ету дағдыларын дамыту.
- Экологиялық және экономикалық тұрғыдан жауапкершілік қалыптастыру, белсенділік пен іскерлік икем-дағдыны жетілдіру.
Қолданылатын әдістер
- Деңгейлеп-саралау
- Ақпаратты кешенді меңгерту
- Сұрақ-жауап
- Топтық жұмыс
Көрнекілік және құралдар
- Интерактивті тақта
- Аммиак синтезі бойынша тірек-сызба
- Химиялық реактивтер мен ыдыстар
- Танымдық тапсырмалар
Сабақтың құрылымы (кезеңдер бойынша)
I кезең: жаңа білімді меңгертуге даярлық (3 минут)
Жаңа тақырыпқа негіз болатын сұрақтар қойылады. Оқушылар интерактивті тақтада берілген сұрақтарға жауап беріп, азотқа сипаттама береді және алдыңғы білімдерін толықтырады.
- 1) Азот топшасының валенттік электрондарының электрондық формуласы қандай?
- 2) Азоттың қандай қосылыстарын білесіңдер?
- 3) Азот не себепті инертті болады?
- 4) Азот оттекпен және сутекпен қандай жағдайда әрекеттеседі?
II кезең: жаңа білімді меңгерту (өздік жұмыс және талдау)
Оқушылар оқулықпен өз бетімен жұмыс істейді, тапсырмалар орындайды. Интерактивті тақтаның мүмкіндіктері арқылы жаттығулар орындалып, сызбанұсқа және тірек-сызба бойынша аммиактың қасиеттері ретімен талданады. Бұл кезең өзара кеңесуге, сенім артуға, сөйлеу мәдениетін дамытуға және өздігінен жұмыс істеуге үйретеді.
Тапсырмалар
а) Аммиактың молекулалық және құрылымдық формуласын жазыңдар.
ә) Аммиактың физикалық қасиеттерін тірек-сызба белгілері арқылы сипаттаңдар.
б) Берілген формулалардағы азоттың тотығу дәрежесін анықтап, бірдей тотығу дәрежесі барларын белгілеңдер:
Ескерту: бастапқы мәтінде кейбір формулалар қайталанып/үзік берілген, сондықтан жазылуы оқу бағдарламасына сай ықшамдалып түзетілді.
в) Аммиактың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін жазыңдар:
г) Аммоний тұздарының қолданылуын тірек-сызба түрінде көрсетіңдер.
10 минуттан кейін сұрақтар оқушылармен бірге талқыланады (7 минут).
Тереңдету: аммоний гидроксиді және донорлы-акцепторлы механизм
Осыдан кейін аммоний гидроксидінің молекулалық құрылысы және донорлы-акцепторлы байланыс түзілу механизмі қарастырылады. Сонымен қатар аммиактың галогенсутектермен әрекеттесуі мен зертханада алынуы тәжірибе арқылы көрсетіледі.
Көрсетілім тәжірибе: «отсыз түтін»
Екі шыны таяқша алынады: біріншісі аммиак суына, екіншісі тұз қышқылының концентрлі ерітіндісіне батырылып, кейін екеуі бір-біріне жақындатылады. Нәтижесінде ақ түсті түтін пайда болады — бұл аммоний хлоридінің (NH₄Cl) ұсақ кристалдары. Тәжірибе «отсыз түтін» деп аталады.
Оқушылар реакция теңдеуін өз бетімен жазады.
Өндірістік байланыс: аммиак синтезі, ресурс және экология
Аммиак өндірісінің даму тарихы мен технологиясы талқыланады. Қазіргі технологиялық әдістерде бөлінетін жылудың артық бөлігі су буын алуға жұмсалып, су шығынын азайтуға мүмкіндік береді. Бұл сондай-ақ азот оксидтерінің атмосфераға таралуын едәуір төмендетеді.
Атмосфераға тараған азот, көміртек және күкірт оксидтері адам ағзасына зиян келтіріп, өсімдіктерге кері әсер етеді. Қоршаған ортаның ластануы көбіне шикізатты дұрыс сақтамаудан, технологиялық үрдістердің жетілдірілмеуінен және өндірістік тәртіптің сақталмауынан туындайды. Сондықтан өндірісте қалдықсыз немесе қалдығы аз, экологиялық қауіпсіз технологияларды енгізу маңызды (8 минут).
III кезең: деңгейлік тапсырмалар (12 минут)
Оқушылар тапсырмаларды күрделілік деңгейіне қарай орындайды. Бағалау ұпай арқылы жүргізіледі.
1-деңгей
5 ұпай- Аммиактың құрылымдық және электрондық формуласын жазыңдар.
- Аммоний тұздарына мысал келтіріңдер.
- Аммиактың физикалық қасиеттеріне сипаттама беріңдер.
2-деңгей (алгоритмдік)
10 ұпай- Аммиакты зертханада және өндірісте алу реакцияларының теңдеулерін жазыңдар.
- Азоттың оттекпен, хлормен және сутекпен салыстырмалы тығыздығын анықтаңдар.
-
Төмендегі заттардың қайсысы аммиакпен әрекеттесетінін анықтап, реакция теңдеулерін жазыңдар:
O₂ Cl₂ CuO H₂SO₄ F₂
3-деңгей (эвристикалық)
15 ұпай-
Іс жүзінде жүретін реакцияларды молекулалық, толық иондық және қысқартылған иондық түрде жазыңдар:
- NH₄Cl + AgNO₃
- (NH₄)₂CO₃ + BaCl₂
- NH₃ + HNO₃
- N₂ + H₂
-
Төмендегі заттардың қайсысында азоттың массалық үлесі көп екенін есептеңдер:
Ca(NO₃)₂ NaNO₃ NH₃
4-деңгей (шығармашылық)
20 ұпай-
Зертханалық жұмыс
Аммоний тұзына сілті қосып, NH₃-тің сапалық реакциясын тәжірибе арқылы бақылаңдар. Нәтижені кестеге түсіріңдер:
Не істелді? Не байқалды? Қорытынды ... ... ... - Күкірт қышқылы өндірісінде қолданылатын ғылыми принциптерді еске түсіріп, оларды аммиак өндірісімен салыстырыңдар.
IV кезең: қорытынды (5 минут)
Деңгейлік тапсырмалар аяқталғаннан кейін оқушылардың жұмысы бағаланады. Соңында жаңа тақырып бойынша негізгі ұғымдар мен қорытындылар қайталанып, сабақ жинақталады.