Қош келдің бидай, төрлет
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті (ІІ кіші топ)
Білім беру саласы
«Әлеуметтік орта»
Тақырып
Қоршаған орта: Күз, дән түрлері және нан
Әдіс-тәсілдер
Әңгімелесу, сұрақ-жауап, ойын-жаттығу
Пәнаралық байланыс
Тіл дамыту, ән сабағы
Мақсаты
- Күз туралы білімдерін бекіту, тақырып мазмұнын меңгерту.
- Дән түрлерімен таныстыру және олардың қандай өнімге айналатынын түсіндіру.
- Нан туралы түсініктерін кеңейту, қызығушылығын арттыру, тіл байлығын, ой-өрісін дамыту.
- Шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру; табиғатты аялауға, нанды қадірлеуге және үлкендердің еңбегін бағалауға тәрбиелеу.
Көңіл күйден басталған жылулық
Тәрбиеші балалармен көңіл күй туралы қысқа диалог жүргізеді: «Мен бүгін көңілдімін, сендер ше?» Балалар да өздерінің көңілді екенін айтады. Осы сәттен бастап сабақтың атмосферасы ашық әрі сенімді қалыптасады: алда ғажайып сыйлық күткендей әсер туады.
Себеттегі жұлдызшалар
Себеттен түрлі-түсті жұлдызшалар шығады. Тәрбиеші олардың сүйіспеншіліктің белгісі екенін айтып, әр адамның жүрегінде жылы сезім сақталатынын түсіндіреді.
Ырым-тілек
Жұлдызды жерім қабылда, Ұшырып аспан көгіне. Жұлдызым менің қабылда, Нұр төгілсін еліме!
«Алақай!»
Күзгі ағаш және «сиқырлы» жапырақтар
Балалар ағашқа қарап, оның күз мезгіліне тән екенін байқайды: жапырақтары сиреп қалған. 1–2 бала қалған жапырақтарды жинауға көмектеседі. Жапырақтар «сиқырлы» болып шығып, балаларға сұрақ қояды. Дұрыс жауап берсе, жапырақ «сыйға» беріледі.
Сұрақ-жауап
- 1 Қай кезде қызыл, сары жапырақтар көп болады?
- 2 Жеміс, көкөніс және егін қай кезде жиналады?
- 3 Неліктен күзді «алтын күз» деп атаймыз?
- 4 Күзден кейін қай мезгіл келеді?
Қапшықтың құпиясы: бидаймен танысу
Осы кезде оқиға желісі ойын түрінде жалғасады: қапшық толы арбаны сүйретіп, тышқан пайда болады. Балалар шулаған соң ол қашып кетеді. Қапшықтарды ашқанда, ішінен бидай кейпіндегі қыз бала шығады.
Бидайдың таныстыруы
Сәлем, достар! Нан анасы — бидаймын, Елге астық сыйлаймын. Дәнім толып піскенде, Қауызыма сыймаймын.
Бидай балаларға алғысын білдіреді: олар өзін және «достарын» тышқаннан құтқарып қалған. Осыдан кейін қапшық ішіндегі дәндермен танысу басталады.
Дән түрлері: күріш, тары, бидай
Тәрбиеші дәндердің күзде жиналатынын айтып, атауларын нақтылайды: күріш, тары (сөк), бидай. Сонымен бірге күріштің масақтағы күйін көрсетіп, «дән — өсімдіктің жемісі» екенін балалардың түсінуіне көмектеседі.
Күріш
Күнделікті тағамда жиі қолданылатын дән.
Тары (сөк)
Ұлттық тағамдарда кең тараған пайдалы дақыл.
Бидай
Ұнның негізгі көзі; нан өнімдерінің бастауы.
Бидайдан — ұн, ұннан — нан
Сұрақ
Бидайдан не алынады?
Жауап: ұн.
Түсіндіру
Бидай диірменде тартылып, ұнға айналады.
Сұрақ
Ұннан не пісіріледі?
Жауап: нан, тоқаш және басқа да өнімдер.
Нан дастарханға қалай келеді?
Көрнекілік ретінде компьютер мен суреттер қолданылады. Тәрбиеші балаларға нанның жолын кезең-кезеңімен түсіндіреді: көктемгі егіс, жазғы күтім, күзгі орақ, тасымал, ұн тарту, наубайхана, дүкен сөресі. Бұл — көптеген адамның еңбегі екенін балалар нақты сезінеді.
Еңбек жолы (қысқаша тізбек)
1) Көктем
Диқандар жерді жыртып, тұқым себеді.
2) Жаз
Егін суарылып, күтіп-бапталады.
3) Күз
Комбайн орып, астық машинаға тиеледі.
4) Тасымал
Астық қабылдау орындарына жеткізіледі.
5) Ұн
Бидайдан ұн дайындалады.
6) Наубайхана
Ұннан түрлі нан пісіріліп, дүкенге жеткізіледі.
Негізгі ой
Нан — маңдай термен келетін береке. Сондықтан оны шашпай, баспай, қадірлеу керек.
Балалардың шығармашылық бөлігі: тақпақ, мақал, тыйым сөз, жұмбақ
Балалар бидай мен нан туралы білетіндерін өлең, мақал-мәтел және тыйым сөздер арқылы жеткізеді. Бұл бөлім тіл байлығын арттырып, құндылықтарды жүрекке жақын етіп түсіндіруге көмектеседі.
Тақпақтар
Данияр
Астық — дала сәулеті, Астық — Отан дәулеті. Біздің дала — бай дала, Алтын астық айнала!
Венера
Дәм патшасы — аппақ нан, Дастарханның басында. Үмітіндей ақталған, Мен де отырам қасыңда.
Дияс
Нан қиқымын шашпаңдар, Жерде жатса баспаңдар. Теріп алып, қастерлеп, Торғайларға тастаңдар!
Мақал-мәтелдер және тыйым сөздер
-
Теңел
Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті.
-
Жазықбай
Күз дәнімен көрікті, қыс қарымен көрікті.
-
Ақбаян
Нанды бір қолыңмен үзбе!
-
Ержан
Нан — тамақтың атасы.
Жұмбақтар
Айдана
Егістікте сары алтын, дастарханда наны алтын. (Жауабы: бидай)
Марғұлан
Үсті тас, асты тас, ортасында піскен ас. (Жауабы: таба нан)
Тәрбиеші
Тамшыдай көлемі, ал таудай беделі. (Жауабы: дән)
Сергіту сәті: «Қайдан келдің, бауырсақ?»
Ойын-жаттығу ретінде Ө. Тұрманжановтың «Қайдан келдің, бауырсақ?» өлеңі қолданылады. Балалар қимыл-қозғалыспен сергіп, сабақтың келесі бөлігіне белсенді күйде өтеді.
Қорытынды: нанды қадірлеу — еңбекті құрметтеу
Балалар «тамшыдай ғана» дәннің қасиеті «таудай» екенін түсінеді: ол адамға нәр береді, дастарханға береке әкеледі. Сондықтан нанды шашпау, баспау, қастерлеу — әр баланың дағдысына айналуы тиіс. Егіншінің жер жыртып, егіп, күтіп, жинап, қамбаға құятын еңбегі зор екені ерекше аталып өтеді.
Бидайдың сыйы
Бидай балаларға риза екенін айтып, өз дәнін сыйға тартады. Сабақ соңында балалар орындарынан тұрып «Ақ бидай» әнін орындайды.