Менің қозым кім
Көктем – өмір бастауы
Бұл жазба Наурыз мерекесіне арналған мектепішілік іс-шараның мазмұнын жинақтап береді: дәстүр, тағам, ұлттық ойын, ән мен тақпақ, бата — барлығы бір ортақ мақсатқа қызмет етеді.
Мақсат пен тәрбиелік мәні
Негізгі мақсат
- Оқушыларға Наурыз мерекесі туралы мәлімет беру, оның қазақ салт-дәстүріндегі орны мен мән-мағынасын түсіндіру.
- Өнерге баулу: сахнада өз өнерін еркін көрсетуге дағдыландыру.
- Қазақ тіліне, ұлттық құндылықтарға қызығушылықты арттырып, құрметтеуге тәрбиелеу.
Тәрбиелік бағыт
Қазақтың салт-дәстүрлері мен ұлттық ойындары арқылы ұлттық тәрбие беру, ынтымақ пен сыйластыққа баулу.
Түйін: Наурыз — бір күндік мереке емес, ұрпақ санасына құндылық дарытатын тәрбие мектебі.
Көрнекіліктер мен дайындық
Іс-шараның көркемдік әрі танымдық әсерін күшейту үшін мына құралдар мен элементтер қолданылады:
Материалдар
Наурызға арналған слайдтар, қима қағаздар, нақыл және қанатты сөздер.
Дәстүр көріністері
Бата беру, шашу шашу, дастархан мәдениеті.
Тағамдар
Бауырсақ, шелпек, айран және Наурыз көженің құрамдары.
Ойындар
Арқан тарту, тақия тастамақ және басқа ұлттық ойындар.
Музыка
Роза Рымбаеваның «Наурыз» әні және оқушылардың орындаулары.
Кіріспе және құттықтау
Мұғалім іс-шараны құттықтаудан бастайды: ұстаздар, ата-аналар және қонақтарға ізгі тілегін айтып, көптен күткен Наурыз тойының келгенін жариялайды.
Өлең жолдары
Армысыңдар, халайық,
Бармысыңдар, халайық.
Наурыз тойын жұп жазбай,
Жылда қарсы алайық.
Шақыру сөзі
«Тыңдаңыздар, тыңдаңыздар! Той дабылын қағып біз бар. Естімеген естісін, тыңдамаған тыңдасын — Наурыз тойы басталды!»
Қостілді құттықтау
Мұғалім мерекені орыс тілінде де атап өтіп, Наурызды қуаныштың бастауы, елге ортақ той ретінде таныстырады.
Наурыздың мәні мен мазмұны
Жаңа күн
«Наурыз» — «жаңа күн» деген ұғым. Бұл — ата-бабадан жалғасқан жыл басы мерекесі.
Теңдік пен татулық
Ұлыстың ұлы күнінде күн мен түн теңеледі, араз адамдар татуласады.
Шашу дәстүрі
Той бастауында «Шашу!» шашылып, көпшілікке ырыс-несібе, құт-береке тіленеді.
Шашуға арналған жолдар
Көп шашайық шашуды,
Уа, жамағат, теріп ал несібеңді,
Рызығың болсын көл-көсір!
Қашанда құт-береке орнасын деп,
Тойларда шашу шашу — салты елімнің.
Ұлттық тағамдар: Наурыз көже мен дастархан
Көріністе оқушылар Наурыз көженің мәнін түсіндіреді: ол — молшылықтың, берекенің белгісі. Дастарханға ұлттық тағамдар қойылып, олардың атаулары мен мағынасы айтылады.
Наурыз көженің құрамы туралы
Аяжанның айтуынша, көжеде бидай, күріш, тары, сүр ет, шұжық және өзге де дәмдер болады — «көже елдің ырысығы».
Мерекеге орай Наурыз көже дәстүрлі түрде жеті түрлі дәмнен дайындалып, бауырсақ пісіріледі.
Тағам атаулары
- Құрт
- Бауырсақ
- Ірімшік
- Сүзбе және т.б.
Ұлттық ойындар: сергектік пен бірлік
Наурыз тойында ұлттық ойындар ерекше орын алады. Оқушылар ойындардың атауларын атап, кейін көпшілікпен бірге ойнайды.
Ат ойындары
Көкпар, аударыспақ, қыз қуу.
Балалар ойыны
Асық ойыны, тақия тастамақ.
Топтық сайыс
Арқан тарту — ұйымшылдық пен күш сынағы.
Ойын сәті
«Жақсы, онда келіңдер, ойын ойнайық!» — деп, жүргізуші арқан тартысқа ұлдарды ортаға шақырады. Кейін көпшілік «Тақия тастамақ» ойынымен сергіп алады.
Ән, тақпақ, көрініс
Ән
Наурыз тойында ән шырқалады. 3-сынып оқушылары «Ойыншықтар» әнін орындайды.
Біздерде бар қуыршақ,
Бұзау, қозы, құлыншақ.
Ойыншықтар тыңдайды,
Әмір беріп, бұйырсақ.
Тақпақтар
4 «А» сынып оқушылары Наурызға арналған тақпақтарын оқиды. Өлеңдерде көктемнің келуі, әлемнің жаңаруы, елге бақ-береке тілеу айтылады.
Жыл басы — Наурыз мереке,
Ақ нұрға әлем боянды.
Наурыз тойы — береке,
Тіршілік жаңа оянды.
Наурыз келді еліме,
Наурыз келді жеріме.
Байлық, бақыт тілеймін,
Бүкіл қазақ еліне.
Әже мен немере көрінісі
Сахнада әже мен немеренің жылы диалогы көрсетіледі. Әженің мейірімі мен баланың шынайы ықыласы арқылы отбасы құндылығы, үлкенді сыйлау, жақынға адал болу идеясы айқындалады.
— Менің жаным кім?
— Мен.
— Менің күнім кім?
— Мен.
Немере «қарғағым» деген еркелетуді қалжыңмен қабылдап, әжесінің қасында мәңгі қалғысы келетінін айтады.
Қонақ әні
3 «В» сынып оқушылары «Дорога добра» әнін орындайды. Әннен кейін: «Келер күнге бар үмітті табынтып, бар халықты қуантатын бұл қай кез?» деген сұрақ қойылып, көпшілік хормен жауап береді: «Наурыз!»
Қыдыр ата, Наурыз қыз және бата
Мерекенің шарықтау сәтінде ортаға Қыдыр ата мен Наурыз қыз шақырылады. Наурыз қыз қонақтарға сусын ұсынып, ал Қыдыр ата батамен елге береке тілейді.
Наурыз қыздың тілегі
«Менің атым — Наурыз, балдай тәтті сары уыз. Алып келдім, алыңыз», — деп, дәм ұсынады.
Бата
«Жаңбырмен жер көгерер, батамен ел көгерер» деген сөзбен бата сұралады.
Қыдыр атаның батасы
Ұлыс оң болсын,
Ақ мол болсын!
Қайда барсаң жол болсын!
Ұлыс бақытты болсын,
Төрт түлік ақты болсын!
Ұлыс береке берсін,
Бәле-жала жерге енсін!
Әумин!
Қорытынды
Мұғалім қорытынды сөзінде бүгінгі «Көктем – өмір бастауы» атты Наурызға арналған іс-шараның аяқталғанын хабарлап, тыңдаған қауымға алғыс айтады.
Ізгі тілек
Наурыз тойыңыз құтты болсын! Ұлыстың ұлы күнінде денсаулықтарыңыз мықты болып, барлық тілектеріңіз қабыл болсын!