Керқұла атты Кендебай ертегісі
Сабақ: «Керқұла атты Кендебай» ертегісі (5-сынып)
Бұл сабақ ертегі мазмұнын терең түсінуге, кейіпкер мінезін талдауға және оқушылардың шығармашылық ойлауын дамытуға бағытталған.
Эпиграф: «Адамда жақсы қасиет болмаса, оған бақ та, бақыт та қонбайды».
Сабақтың мақсаты
- Білімдік: ертегі мазмұнын меңгерту; басқа ертегілермен ұқсастығы мен айырмашылығын ажыратуға үйрету; Кендебай бойындағы адамгершілік қасиеттерді нақты ашу.
- Дамытушылық: шығармашылық қабілеттерді дамыту; жоспар құру дағдысын жетілдіру; өзіндік пікір айту мен ауызекі сөйлеу мәдениетін қалыптастыру.
- Тәрбиелік: мейірімділікке, қамқорлыққа, адалдық пен қарапайымдылыққа баулу; айналадағы адамдарға қол ұшын беруге тәрбиелеу.
Әдіс-тәсілдер және көрнекілік
Әдіс-тәсілдер: сұрақ-жауап, ой қозғау, шығармашылық жұмыстар.
Көрнекілік: үлестірмелі қималар, мақал-мәтелдерді сәйкестендіру плакаты.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сыныпты және кабинетті сабаққа дайындау.
- Оқушыларды түгендеу, журналды толтыру.
II. Мақсат қою кезеңі
Үй тапсырмасы ретінде «Керқұла атты Кендебай» ертегісін мұқият оқу берілген болатын. Бүгінгі мақсатымыз — ертегі мазмұнын толық меңгеріп, талдау жасау; Кендебайдың ізгі қасиеттерінен үлгі алу және шығармашылық қабілетімізді көрсету.
Сыныппен талқылау сұрақтары:
- Кендебай ең алдымен қандай адам? (Батыр.)
- Қазақ әдебиеті мен мәдениетінде батырдың серігі — ат туралы қандай шығармаларды білесіңдер?
- «Кер» және «құла» сөздері нені білдіреді?
Кер: құла мен торының аралас түсі.
Құла: сары мен жиреннің аралас түсі.
III. Материалды түсіндіру кезеңі
Тапсырма: жоспар атауларын дұрыс ретімен орналастыр.
- Кендебайдың дүниеге келуі.
- Керқұланың тағдыры.
- Кендебайдың биені күзетуі.
- Кендебай мен жетім бала.
- Хан бұйрығы.
- Кендебайдың бұйрықты орындауы.
- Кендебайдың аралға баруы.
- Кендебай мен ханның бір-біріне қойған шарттары.
- Баланың ата-анасымен қауышуы.
- Керқұла атты Кендебай батырдың елі.
Тапсырма: мақал-мәтелдерді мазмұн жоспарына сәйкестендір.
| Жоспар бөлімі | Сәйкес мақал-мәтел |
|---|---|
| 1. Кендебайдың дүниеге келуі | Батыр туса — ел ырысы. |
| 2. Керқұланың тағдыры | Қасқырдың ойлағаны — арамдық. |
| 3. Кендебай мен жетім бала | Қаралы көңіл — жаралы. |
| 4. Кендебайдың аралға баруы | Жол мұраты — жету. |
| 5. Кендебайдың биені күзетуі | Өзі аққа Құдай жақ. |
| 6. Хан бұйрығы | Есірген хан елді ермек етер. |
| 7. Кендебайдың бұйрықты орындауы | Қаһарлы қамал бұзады. |
| 8. Кендебай мен ханның бір-біріне қойған шарттары | Құдаңның тайын алғың келсе, құлынды биесін сұра. |
| 9. Баланың ата-анасымен қауышуы | Ата — асқар тау, ана — бауырындағы бұлақ, бала — жағасындағы құрақ. |
| 10. Керқұла атты Кендебай батырдың елі | Іздеген мұратына жетеді. |
Сөздік жұмысы: мәтіндегі көне өлшемдер мен ұғымдарды түсіндіру.
- Кез
- Ұзындық өлшемі (шамамен 71 см).
- Жалақ ерін
- Жел қаққаннан кеберсіген, жараланған ерін.
- Құндыз
- Өзен-көлде тіршілік ететін, терісі бағалы аң (шамамен 10 кг).
- Зындан
- Тұтқынды жазалау үшін жер астынан қазылған терең ор, апан.
- Батпан
- Салмақ өлшемі (аймаққа қарай әртүрлі мәнде қолданылған).
IV. Жаңа сабақты меңгеруді тексеру
А) Тапсырма: Кендебай батырдың бойындағы қасиеттерді топтастыр.
Ә) Оқулықпен жұмыс: мәтіннен дәлел келтіріп, қасиеттерін сипатта.
Қайырымдылық
Жылағанды жұбатады, қысылғанға жәрдем береді.
Қамқорлық
Қарасудың бойындағы жыртық үйлі кедейлерді аң аулап асырайды.
Жанашырлық
Жетім баланы жұбатып, әке-шешесін тауып беруге уәде етеді.
Кішіпейілдік
Хан қызын тыңдап, «Айрылғырдың суы айырыл!» деп ақылға келеді.
Адалдық
Жұлынып қалған қолындағы құлынның алтын құйрығын ханға табыс етеді.
Шыдамдылық
Шаршаса да түн бойы көз ілмей құлынды күзетеді.
Ақылдылық
Ханға келген шаруасын анық айтып, өзінің қарапайым адам екенін білдіреді; баланың ата-анасын босатуға рұқсат сұрайды.
Сабақ қорытындысында ертегідегі басты ой — ізгілік, адалдық, табандылық пен қамқорлық адамның қадірін арттыратыны — мысалдар арқылы бекітіледі.