Қазақша рефераттар

Дарынды оқушымен жұмысты жүргізу тәжірибемнен

Тамыз кеңесі

Тақырыбы: Дарынды балалармен білім беру мазмұнын жаңарту жағдайында жұмыс жүргізу

Секция: Жаратылыстану пәндер бірлестігі

Кіріспе: Дарынды балалар — бақытты ғасыр кепілі

Дарындылық — белгілі бір әрекет саласында ерекше жетістікке жеткізетін қабілеттер дамуының жоғары деңгейі. Дарындылықты анықтаудың бір ғана дайын үлгісі немесе әмбебап әдіс-тәсілдері жоқ. Сондықтан бұл бағытта педагогтер, психологтар және әдіскерлердің жинақталған тәжірибесі мен зерттеулеріне сүйеніп, мектеп тәжірибесінде жүйелі жұмыс жүргізу қажет.

Дарындылық пен қабілеттілік мәселесінің түп-тамыры тереңде жатыр: көне грек философтарының еңбектерінен бастап, қайта өрлеу дәуірі ғалымдарының тұжырымдарына, сондай-ақ әлемнің озық педагогикалық ойларына дейін бұл тақырып өзектілігін жоғалтқан емес. Орта Азия мен Қазақстан ойшылдары да адам қабілетін дамытуға ерекше мән берген.

Әл-Фараби көзқарасы

«Бақытқа жету» трактатында адам қабілетін дамытуда білім берудің тиімді, озық әдіс-тәсілдерін қолданудың маңызын атап өтеді.

Шәкәрімнің өсиеті

«Насихат» өлеңінде өмірдің тұтқасы — өнер мен білім екенін, ғылымның таусылмас кен екенін айтып, жастайынан үйренуге үндейді.

Абайдың тұжырымы: «жан құмары»

Абай жетінші қара сөзінде баланың табиғи қызығушылығы мен танымға ұмтылысын «жан құмары» деп сипаттайды: бала «білсем екен, көрсем екен, үйренсем екен» деген ішкі талабымен өседі. Осы талапты ұштайтын орта мен мақсатты педагогикалық қолдау — дарынды тұлғаны қалыптастырудың негізгі шарттарының бірі.

Мақсат пен міндеттер

Мақсат

Жан-жақты білімді, іскер, өздігінен ойлай алатын, адамгершілігі жоғары, дені сау және барынша қабілетті тұлғаны қалыптастыру.

Міндеттер

  • Оқушылардың ақыл-ой қабілеттерін жетілдіру.
  • Шығармашылық және жеке дарындылық әлеуетін арттыру.
  • Дарынды оқушының шығармашылық бағытын ашуға және өзін көрсете білуіне жағдай жасау.

Өзектілік

Бұл бағыттағы басты мәселе — шығармашыл, даралық қасиеті бар тұлғаны дамыту; туа біткен және жүре қалыптасатын қабілеттердің мүмкіндігін ашу; лидерлік және тұлғалық әлеуеті бар оқушыларға кең мүмкіндік беру. Мақсат — «бұлақтың көзін дер кезінде ашу»: яғни дарынды оқушылармен жұмысты жүйелі түрде ұйымдастыру.

Зерттеу шеңбері

Нысаны мен орны

Ашутасты ауылы, А. С. Макаренко атындағы орта мектеп: қабілетті және дарынды, шығармашылыққа бейімі бар оқушылармен жұмыс.

Мақсаты

Дарынды оқушымен жұмыстың тиімді әдіс-тәсілдерін анықтау, әдістемелік бағыт-бағдар әзірлеу және тәжірибені насихаттау.

Міндеттері

Шығармашылықты дамыту жолдарын көрсету, теориялық-практикалық тұжырымдарды іске асыру, жұмысты ұйымдастырушылық тұрғыда сипаттау.

Әдістері

  • Педагогикалық және әдістемелік әдебиеттерді талдау.
  • Озық тәжірибелі ұстаздардың іс-тәжірибесін зерделеу және тәжірибеде сынақтан өткізу.
  • Бақылау, диагностикалау, саралау және нәтижелерді талдау.

Болжам

Егер дарынды оқушылармен жүйелі жұмыс жүргізілсе, оқушыда еркін тұлғалық бейне қалыптасады: ой еркіндігі артады, даралық қабілеті өседі, шығармашылық ізденіс күшейеді, өздігінен жұмыс істеу дағдысы бекиді. Қоғамдық белсенділік пен лидерлік қабілет артып, жауапкершілік деңгейі жоғарылайды.

Ғылыми-практикалық мәні

Баяндамада дарынды оқушылармен жұмысқа қатысты зерттеу мен тәжірибе нәтижелері жинақталып, атқарылған шаралар мен қол жеткізілген жетістіктер жүйеленді. Экспериментті ұйымдастыру жолдары тақырып аясында тәжірибелік тұрғыда негізделді.

Білім беру мазмұнын жаңарту контексті

Тәрбие мазмұнын жаңарту — оқушыларға дүниежүзілік педагогикалық-инновациялық жетістіктер мен ұлттық құндылықтар негізінде тәрбие берудің маңызды шарты. Негізгі мақсаттардың бірі — тәрбие үдерісіне жаңа мазмұн енгізу арқылы салауатты өмір салтын ұстанатын, ұлтжанды, қоғам талабына сай, шығармашылық қабілеті жоғары жеке тұлғаны тәрбиелеу.

Тәрбие нәтижесін көріп, сапаны бағалай алатын ата-аналар дәстүрі берік, тәрбиелік жүйесі орныққан мектептерді таңдайды. Бұл жерде шешуші фактор — білікті педагог. Дарынды оқушылардың шығармашылығын жүйелі түрде дамыта алатын да — кәсіби құзыреті жоғары ұстаз.

Мектептегі қолайлы орта

  • Үйірмелер, клубтар, оқушылар бірлестіктері мен ұйымдарын көбейту және мазмұнын байыту.
  • Сыныптан тыс мәдени-көпшілік шараларды сапалы ұйымдастыру.
  • Оқушылардың қоғамдық ұйымдарының жұмысын жандандыру арқылы белсенділігін арттыру.

Негізгі бөлім: дарынды оқушымен жұмыстың қағидалары

Фриман (1998) зерттеулерінде тексеру парақтары мұғалімдерді шатастырып, дарынды және талантты балаларды анықтау кезінде қате қорытындыға әкелуі мүмкін екенін атап өтеді. Дегенмен ғылыми негізделген өлшемдерді дұрыс қолдана білсек, үздік оқушыларды анықтауға мүмкіндік беретін сенімді көрсеткіштерді пайдалануға болады (Montgomery, 1996; Freeman, 1991).

Бақылауға ұсынылатын негізгі өлшемдер

Есте сақтау және білім

Есте сақтау қабілеті жоғары; ақпаратты білуімен қатар, оны қолдана алады.

Өз оқуын реттеу

Оқыту үдерісінің қалай жүретінін жақсы түсінеді және өз оқуын тиімді ұйымдастыра алады.

Ойлау жылдамдығы

Жоспарлауға көп уақыт жұмсауы мүмкін, бірақ жоспарды іске асыруда нәтижеге тез жетеді.

Мәселені шешу

Ақпаратты толықтырып, қайшылықтарды анықтап, мәселенің мәніне тезірек жетеді.

Икемділік

Ойлау жүйесі ұйымдасқан; балама шешімдерді көріп, қабылдай алады.

Күрделілікке ұмтылу

Қызығушылығы жоғары болуы үшін күрделі ойындар мен тапсырмаларға ұмтылады.

Шоғырлану

Ерте жасынан қабілетін ұзақ уақыт бойы бір іске шоғырландыра алады.

Ерте символдық белсенділік

Ерте жасынан сөйлеп, оқып, жаза бастайды (Freeman, 1998).

Бұл белгілерді анықтау — оқу үдерісінде оқушыларды мұқият бақылауды, деректерді жинауды және нәтижені салыстыра талдауды талап етеді.

Қорытынды: жеке дарынды дамытудың маңызы

Дарынды оқушы — тек жоғары үлгерім иесі емес. Бұл — танымы терең, шығармашылыққа бейім, бастамашыл және өз жолын таба алатын тұлға. Мұндай оқушыны қолдау білім беру мазмұнын жаңартудың өзегімен тікелей байланысты: біз оқушыны пәндік біліммен ғана емес, өмірлік дағдымен, құндылықпен, дербес ойлаумен және жауапкершілікпен қаруландырамыз.

Жүйелі ұйымдастырылған жұмыс нәтижесінде оқушының қабілет-қарымы айқындалып, өзіне сенімі артады, қоғамдық ортада белсенділігі күшейеді, ал мектеп — дарынды тұлғаны танып, дамытатын және жетістікке жетелейтін ортаға айналады.

Автор туралы мәлімет

Арқалық қаласы әкімдігінің білім бөлімі, А. С. Макаренко атындағы орта мектептің география пәні мұғалімі: Байтұрсынов Нұрымжан Бақытжанұлы.

Түйін

Дарынды балалармен жұмыс — бір реттік шара емес; бұл — бақылау, қолдау, талап пен шабытты ұштастыратын ұзақ мерзімді педагогикалық жүйе.