Хат туралы түсінік
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
- Пән
- Қазақ тілі
- Сынып
- 10-сынып
- Сабақтың атауы
- Мекемеге қатысты іс-қағаздар
Жалпы мақсат
Іс-қағаздардың түрлері мен тілдік-құрылымдық ерекшеліктерін меңгерту; ресми стильге тән лексикалық және стильдік белгілерін, қолдану аясын және атқаратын қызметін жүйелі түрде түсіндіру.
Оқу нәтижелері
- Кеңсе қағаздарын қазақ тілінде жүргізудің тарихын саралайды.
- Іс жүргізу терминдерін және ресми іс-қағаздар стилін меңгереді.
- Кәсіби ортада құжатпен сауатты жұмыс істеуге бейімделеді.
Түйінді идеялар
Оқушылар сыйластыққа, бір-бірінің пікірін тыңдауға, ортақ шешім қабылдауға тәрбиеленеді. Сабақ барысында өзара бағалау және өзін-өзі бағалау мәдениеті қалыптасады.
Әдіс-тәсілдер және оқу форматы
Әдіс-тәсілдер
Бағалау моделі
- Өзін-өзі бағалау
- Досының (өзара) бағалауы
- Мұғалім бағалауы және қорытынды баға
Бағалау критерийлері сабақ басында түсіндіріліп, тапсырмалар соңында рефлексиямен бекітіледі.
Сабақтың құрылымы (мұғалім және оқушы әрекеті)
Мұғалімнің іс-әрекеті
- Ұйымдастыру, сыныпты түгелдеу, назарды сабаққа шоғырландыру.
- Үй тапсырмасын пысықтау және сұрақ-жауап ұйымдастыру.
- Қызығушылықты ояту, жаңа тақырыпты меңгерту.
- Мағынаны таныту: терминдер, үлгілер, ережелерді түсіндіру.
- Ой толғаныс, сабақ қорытындысы, критерий бойынша бағалау.
- Үй тапсырмасын беру.
Оқушының іс-әрекеті
- Шағын топқа бөлінеді, топтық әңгімеге қатысады.
- Сұрақ-жауап арқылы өткенді бекітеді, ашық және жабық сұрақтар қояды.
- Жаңа ұғымдармен танысып, ереже шығарады, салыстырады.
- Шығармашылық жұмыс орындайды, үгіт-парақ/жарнама дайындайды.
- Өзара және өзін-өзі бағалайды, рефлексия жасайды.
Сабақ барысы: негізгі кезеңдер
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды түгелдеу, сабаққа назар аударту.
- Сыныпты шағын топқа бөлу (мысалы: «Ұшақ», «Кептер», «Поезд»).
- Бағалау критерийлерін түсіндіру: өзін-өзі, өзара және мұғалім бағалауы.
2) Үй тапсырмасын пысықтау (хат тақырыбы)
Үй тапсырмасы: хат туралы түсінік және түрлеріне байланысты хат үлгісін жазып келу.
Ашық сұрақтарға мысал
- Хат қандай мақсатта жазылады?
- Әдеби хат дегеніміз қандай хат?
- Хаттың маңыздылығы неде?
Жабық сұраққа мысал
- Ұсыныс хат пен сұраныс хаттың арасында айырмашылық бар ма?
Проблемалық сұрақ
Қазіргі кезде хаттың қандай түрлері жиі қолданылады? Оқушылар АКТ мүмкіндіктерін (электронды пошта, SMS/мессенджер хабарламалары) атап, пікір білдіреді.
Қорытынды ескерту: хаттың пайда болғанына шамамен 480 жыл болғаны, эпистолярлық жанрдың қалыптасуы туралы қысқаша мағлұмат беріледі.
3) Актуалдау: «Іс-қағаз» ұғымын жүйелеу
Оқушылар «хат қандай іс-қағазы?» және «іс-қағаздар стилінің түрлері нешеге бөлінеді?» сияқты сұрақтар арқылы тақырыпқа өтеді. Топтастыру жұмысы орындалады.
4) Жаңа сабақ: мекемеге қатысты іс-қағаздар
Қызығушылықты ояту
«Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы қандай?» деген сұрақ арқылы жаңа тақырыпқа бағыт беріледі.
Мағынаны таныту: терминдер мен баламалар
| Термин | Баламасы / түсіндірмесі | Ескерту |
|---|---|---|
| Виза | Құжатқа қойылатын келісім белгісі (рұқсат/қаралды) | Ресми құжат айналымында жиі қолданылады |
| Мекенжай | Адрестік дерек | Өтініш, анықтама, хат үлгілерінде міндетті |
| Бюллетень | Сайлау парағы | Көп мағыналы сөз |
| Дубликат | Құжаттың көшірме-нұсқасы (қайталама данасы) | Құқықтық мәні болуы мүмкін |
| Ксерокөшірме | Көшірме | Тіркеу/бекіту талабы мекемеге байланысты |
| Хаттама | Жиналыс барысы мен шешімін тіркейтін құжат | Нөмірленіп, құрылым сақталады |
| Түбіртек | Төлем/қабылдау фактісін растайтын бөлік | Мекемелік есепте қолданады |
| Сауалнама | Ақпарат жинауға арналған сұрақтар жиынтығы | Талдау, зерттеу жұмыстарына қолайлы |
| Бюллетень | Денсаулық парағы (еңбекке уақытша жарамсыздық) | Сөздің тағы бір қолданысы |
Талқылау сұрақтары
- Сендер мемлекеттік мекемедегі іс-қағаздармен жұмыс істеп көрдіңдер ме?
- Іс-қағаздарды толтыруда қандай қиындықтар туындады?
Тарихи дерек
Іс-қағаздарын қазақ тілінде жүргізу мәселесі алғаш рет 1923 жылғы 22 қарашада қаралған. 1930 жылы Қазақстан автономиялы Кеңес республикасы құрамына қосылғаннан кейін де іс жүргізу ана тілінде жалғасқан.
Іс-қағаз түрлері: мазмұны мен қызметі
| Іс-қағаз атауы | Мазмұны |
|---|---|
| Жарнама | Нәтижелі жұмыстың үлгі болар тұстарын ашып көрсету, назар аударту. |
| Хабарландыру | Белгілі бір шараның болатынын хабарлау: уақыты, орны, мазмұны, ұйымдастырушысы көрсетіледі. |
| Анықтама | Белгілі бір фактіні дәлелдейтін құжат. Мекеме басшысы қол қояды, мөр басылады, тіркеледі; қай ұйымға берілгені және жарамдылық мерзімі көрсетіледі. |
| Хаттама | Қысқа немесе толық түрде жазылады, нөмірленеді. Екі бөлімнен тұрады (кіріспе, негізгі) және жиналыс барысы мен қабылданған шешімді таныстырады. |
5) Сабақты дамыту: сынып ішіндегі «сайлау» сценарийі
Үлгі хабарландыру
Бүгін, 22 қараша күні, 10 «Б» сыныбында
«Жыл адамы» атағын тағайындауға байланысты сайлау өтеді. Сайлауға түгел қатысайық!
Өтетін орны: математика кабинеті.
Әр топ өз тобынан кандидат ұсынып, үгіт-парақ (жарнама) дайындап, тақтаға іледі.
Практикалық қадамдар
- 1 Кандидаттарды таныстыру: сыныптағы жетістігі бар оқушылар туралы ақпарат беру.
- 2 Бұл құжат қалай аталады? (Жарнама / үгіт-насихат парағы.)
- 3 Оқушының осы сыныпта оқитынын растау: қандай құжат керек? (Анықтама.)
- 4 Сайлау өткізу: сайлау парағы «бюллетень» деп аталады; сөздің басқа қолданылуын талқылау.
- 5 Қорытындылау: нәтижені рәсімдеп, хаттама жасау.
6) Бекіту: стиль ерекшеліктерін ажырату
«Жыл адамын» анықтап, марапаттау рәсімі жасалады. Оқушыларға сөз беріліп, қорытынды сұрақтар қойылады:
- Мекемеге қатысты қандай іс-қағаздарды атауға болады?
- Іс-қағаздар стилінің ерекшеліктерін атаңдар.
Тіркелім және мөр
- Тіркеуге жататын құжаттар болады.
- Мөр соғылатын және мөр соғылмайтын құжат түрлері бар.
Мазмұн сипаты
- Мазмұны әртүрлі болуы мүмкін, бірақ ақпарат нақты әрі дәл беріледі.
- Ресми стильдің басты белгісі: қысқалық, жүйелілік, дәлдік.
7) Қорытынды, кәсіби бағдар және рефлексия
Қорытынды сұрақ: бұл іс-қағаздарды кім жүргізеді? Оқушылар құжат жүргізудің кез келген мамандық үшін маңызды дағды екенін түсінеді (кәсіби бағдар).
Мысал ретінде: кезінде Президент хатшысы болған Марат Тәжин туралы қысқаша дерек беріліп, құжатпен жұмыс істеудің жауапкершілігі талқыланады.
Үй тапсырмасы
- Мектептің жарқын істерін насихаттайтын жарнама дайында.
- Бір-біріңе мектепте атқаратын істерің туралы анықтама жазып беріңдер.
Құрал-жабдық және дереккөздер
Құрал-жабдық
- Компьютер, экран, слайдтар
- Таратпалар, ақ парақшалар, маркерлер
Дереккөздер
- Ғаламтор мәліметтері
- Ш. Мұртаза: «Елім, саған айтам, Елбасы, сен тыңда»
Сабақты талдау (қорытынды ой)
Тақырып мазмұны ашылды. Оқушылар жаңа сабақты өз деңгейінде меңгерді. Берілген тапсырмалар жоспарланған мақсаттың жүзеге асуына ықпал етті және кез келген мамандық иесі үшін іс-қағаздарды сауатты жүргізуге дағды қалыптастыруға бағытталды.