Балалы үй базарМақсаты:Бесік жыры арқылы бесіктің ерекшелігін, қасиетін, денсаулыққа әсерін және оның жасалуы мен пайдалануын жан - жақты зерттеуге бағыттау
«Балалы үй — базар»: бесік жыры арқылы дәстүрді тану
Бұл тәрбие сағаты «Бесік жыры» тақырыбына негізделіп, бесіктің ерекшелігін, қасиетін, денсаулыққа ықпалын, сондай-ақ оның жасалуы мен қолданылуын жан-жақты таныстыруға бағытталады. Бесік жырының ана мен бала арасындағы мейірім байланысын күшейтудегі орны ерекше екені де назарға алынады.
Мақсаты
Бесік жыры арқылы бесіктің ерекшелігін, қасиетін, денсаулыққа әсерін және оны жасау мен пайдаланудың маңызын жүйелі түрде зерттеуге бағыттау.
Міндеттері
- Бесіктің бала тәрбиесіндегі маңызын, тұрмыстағы пайдасын ұғындыру және бесік жырының ана мен бала арасындағы байланысты нығайтатынын түсіндіру.
- Оқушылардың сөздік қорын байытып, сөйлеу дағдысын дамыту.
- Салт-дәстүрге қызығушылықты арттыру, ұлтжандылыққа және ұйымшылдыққа тәрбиелеу.
Негізгі идея
Бесік — тек қана тұрмыстық бұйым емес, ол ұрпаққа аманат болған тәрбие мен ізгіліктің нышаны. Ал бесік жыры — баланың жан дүниесін тыныштандырып, ананың махаббатын жеткізетін рухани көпір.
Сабақ барысы: ұйымдастыру және ой қозғау
1) Ұйымдастыру бөлімі
Психологиялық дайындық: Оқушылар бір-біріне сәттілік тілеп, әрқайсысы өз есімінің бірінші әрпінен басталатын жақсы қасиетін айтады.
Топқа бөлу: Оқушылар фигураларды таңдау арқылы топтарға бөлінеді.
Ой қозғау сұрағы: Тақтадағы суретті көргенде қандай ой келеді?
1-тапсырма: «Бесік той» дәстүрі
Жаңа туған баланы бесікке салу — қазақ халқының ізгі дәстүрі. Бұл рәсім көбіне тойға ұласып, қуанышқа толы мерекеге айналады.
Рәсімнің негізгі қадамдары
- Әйелдер шашу алып келіп, қуанышпен бөліседі.
- Сәбидің тыныш болуы үшін бесік адыраспанмен аласталады.
- Әулеттің жасы үлкен, беделді анасы бесік әбзелдерін реттеп, дәстүрге сай ырымдарды орындайды.
- «Тыштыма» ырымы жасалып, кейін бесік жабдықталады.
Жеті түрлі жабу және тілек мәні
Бала бесікке бөлегеннен кейін үстіне ырымға сай жеті түрлі зат жабылады (көрпе, шапан, тон, жабу, жүген, қамшы және т.б.). Әр зат — болашаққа бағытталған ақ тілек.
- Тон, шапан — ержеткенде елге жақын, халықшыл болсын.
- Жүген — тез өсіп, ат үстінде ойнақтасын.
- Қамшы — ел қорғайтын ер болсын.
Сый-сияпат және думан
Үй иесі бесікке салған адамға ризашылық ретінде сақина, жүзік, білезік, сырға, мата сияқты бағалы сыйлықтар ұсынады. Тойда ән айтылып, күй тартылып, қонақтар дәм татып, әзіл-қалжыңмен тарқайды.
2-тапсырма: талқылау сұрақтары
Төмендегі сұрақтар арқылы оқушылар бесіктің мәнін, бесік жырының қызметін және ананың мейірімін тереңірек түсінеді:
- Баланы неліктен бесікке бөледі?
- Бесіктің адам денсаулығына әсері бар ма? Қандай?
- Анасы баласын қалай жұбатады?
- Анасы баласын жақсы көретінін қандай сөздермен білдіреді?
- Бесік жырында балаға қандай тілек айтылады?
- Бесік жабдықтарын ата.
- Анасы баласының болашақта кім болғанын қалайды?
4-тапсырма: тәжірибе және шығармашылық
Бесікті жабдықтау
Әр топ бесіктің жабдықтарын ретімен атап, олардың қызметі мен мәнін түсіндіреді. Бұл жұмыс дәстүрдің құрылымын нақты түсінуге көмектеседі.
Бесік жырын айту
Әр топ бесіктегі баланы жұбату үшін бесік жырын орындайды. Мақсат — әуен мен сөз арқылы ананың мейірімі, тілек пен тәрбиенің қалай берілетінін сезіну.
Көрсетілім
Аналар бесікке бөлеу рәсімін көрсетіп, оның орындалу жолын және әр қимылдың тәрбиелік мағынасын түсіндіреді.
Қорытынды
Сабақ соңында белсенді қатысқан оқушылар мадақталып, олардың жауаптары мен өнері бағаланады.
Рухани мұраны құрметтеу — ұрпаққа үлгі. Бесік пен бесік жыры — ұлттық болмысты танытатын, мейірім мен тәрбие тоғысқан асыл құндылық.