Амандасу бейбіт пейілдің, достық ықыластың белгісі
Әдептілік ұғымы: мәні мен маңызы
«Әдеп» сөзі қазақ тіліне араб тілінен енген. Әдеп дегеніміз — адамдар арасындағы қарым-қатынаста сыпайы болу, жаман қылықтардан аулақ жүру. Бұл — адамның өзгенімен инабатты түрде тіл табысуы, сөйлеген сөзі мен істеген ісінде мәдениеттілік танытуы.
Негізгі ой
Әдеп сақтау — туған халқымызды, елімізді, жерімізді ардақтаудың да бір көрінісі. Қоғамның ең үлкен байлығы — әдепті адам.
Өйткені ұжымда, сыныпта әдепсіз бір адам болса, ол өзіне ғана емес, бүкіл ортаға көлеңке түсіреді. Халқымыз мұны: «Бір қарын майды бір құмалақ шірітеді» деп бейнелеген.
Әдеп — туа біткен қасиет емес, тәрбиемен қалыптасады
Әдептілік нәсіл арқылы автоматты түрде берілмейді. Адам өзінен-өзі жақсы болып қалыптаспайды — ол тәрбиемен, үйренумен, күнделікті дағдымен орнығады.
Баулитын болса — батыр болады,
Үйретін болса — шешен болады.
Көре-көре көсем болады,
Сөйлей-сөйлей шешен болады.
Қайдан үйренеміз?
- Өскен ұядан (отбасы тәрбиесі)
- Жүрген ортадан (дос-жаран, қоғам)
- Мектептен (ұстаз, сынып мәдениеті)
Әдептілік амандасудан басталады
Амандасу — әр халық мәдениетінің алғашқы беташары. Ол бейбіт пейілдің, достық ықыластың белгісі. Мұсылман жұртында амандасу дәстүрі көбіне «Ассалаумағалейкум» сөзінен басталады, мағынасы — «Сізге Алланың нұры жаусын».
Сәлемдесу әдебі
Үлкенге құрмет
Жасы кіші адам үлкенге алдымен қос қолын ұсынып сәлем береді. Сәлем алушы «Уағалейкумассалам» деп оң қолын ұсынады: «Нұр маған бір есе жауса, сізге екі есе жаусын» деген ықыласты білдіреді.
Қыз-келінге тән ізет
Қазақ қыздары мен келіндерінің үлкендерге сәл иіліп, даусын көтермей сәлем салуы — тәрбиенің, кішіпейілділіктің көрінісі.
Амандасудың түрлері
«Мейірімділікті анадан үйрен, әдептілікті данадан үйрен» — демекші, оқушылардан әдептілікке байланысты тақпақтар, ырым-тыйымдар сұралады.
Ұлағатты сөздер
Адамда жақсы қасиет болмаса, оған бақ та, бақыт та қонбайды.
Үлкеннің ақылын тыңдау, сөзге тоқтау, үлкен-кішіні сыйлау — инабаттылықтың көрінісі.
Біз өз бойымызда әдеп сезімін дамытуға тиіспіз. Әйтпесе адамдардың ілтипатынан оп-оңай айырылып қалуымыз мүмкін. Бұл қателіктің зиянын адам өмір бойы тартады, өкінішке орай, ұрпағын да одан сақтап қала алмай жатады.
Жақсы адам болып қалыптасуда жаратылыстан гөрі жаттығудың рөлі зор.
Өлең оқу
- Жексенова Ақманет — «Көшеде»
- М. Мақатаев
Әдептің тірегі — ата-анаға құрмет
Әдептілік — ең алдымен ата-ананы ренжітпеу, олардың ақысын бағалау. Перзент ата-ананы әрдайым құрметтеп, көмектесіп, тапсырылған істі ықыласпен орындауға тырысуы керек. Қартайған шағында ауыр сөз айтып көңілін қалдырмау — имандылықтың да, тәрбиенің де өлшемі.
«Анаңды арқалап Меккеге апарсаң да, ақ сүтін ақтау қиын» — бұл сөз ата-ана алдындағы парыздың қаншалықты терең екенін еске салады.
Тәрбиелік тапсырма: «Әдеп» сөзін талдау
Тақтаға «Әдеп» сөзін жазып, әр оқушы бір сөзден қосып, ұғымды кеңейтеді. Бұл жұмыс әдептілікке тән қасиеттер мен оған қарсы қылықтарды ажыратып үйретеді.
Жағымды қасиеттер
- Ж — жігерлі
- А — адал
- Қ — қайырымды
- С — сыпайы
- Ы — ынтымақты
Жағымсыз қылықтар
- Ж — жалқау
- А — арсыз
- М — мейірімсіз
- А — ақылсыз
- Н — надан
Ескерту: Егер сені ешкім қадір тұтпаса, мұның себебі өзіңнен болуы мүмкін екенін ұмытпа.
Көрініс
Ы. Алтынсарин шығармалары негізінде «Әдеп» тақырыбында көрініс қою.
Қорытынды
Ендеше, біз өзімізді әрдайым әдепті оқушы болуға тәрбиелейік. Бір-бірімізге, айналамыздағы адамдарға қамқорлық жасап, жақындарымызға, достарымызға, тіпті бөтен жандарға да қуаныш сыйлауды күнделікті әдетке айналдырайық. Бүгін алған біліміміз із-түссіз кетпей, өмірде нақты ісімізден көрінсін.
Ақыл, сана, біліммен — өнеріме сенемін.
Арым таза, ақ көңіл — адалдыққа сенемін.
Абыройлы ақ ниет — адамдыққа сенемін.