Қазақша рефераттар

Сұрақ - жауап әдісі

Сабақ тақырыбы

Қазақстанның энергетикалық даму кезеңдері

Сабақ мақсаты (білімділік)

Қазақстан энергетикасы, электроэнергетиканың міндеттері, отын-энергетикалық кешен (ОЭК) және электр станциялары туралы оқушылардың білім, білік, дағдыларын қалыптастыру.

Сабақ мақсаты (дамытушылық)

Электр энергетикасы туралы нақты деректер арқылы оқушылардың білімін кеңейту, заманауи оқыту әдістерімен логикасын және ойлау дағдыларын дамыту.

Сабақ мақсаты (тәрбиелік)

Отансүйгіштікке тәрбиелеу, минералдық ресурстар мен энергияны үнемдеуге баулу, пәнге және ғылымға қызығушылықты арттыру, белсенді тұлға қалыптастыру.

Сабақ түрі және әдістері

  • Сабақ түрі: дәстүрлі емес.
  • Әдісі: интерактивті оқыту, СТО бағыты.
  • Тәсілдер: «Қызығушылықты ояту», «Шам жағу» ойыны, сұрақ-жауап.

Көрнекіліктер және пәнаралық байланыс

Көрнекіліктер

  • Электронды оқулық: «Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы»
  • «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» (Н. Назарбаев жолдауы, 12 бағыт)
  • «Энергетикалық жүйе» плакаты, ғалымдар портреттері
  • «Ақиқат» журналы, компьютер, мультимедия аппараты

Пәнаралық байланыс

  • Арнайы технология (дәнекерлеу)
  • География
  • Нарықтық экономика
  • Физика

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. 1 Оқушыларды түгендеу.
  2. 2 Сынып бөлмесінің және оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру.

II. Өткен сабақты тексеру

Әдіс: сұрақ-жауап (жалпы топқа).

Сұрақ: Өткен сабақта қандай тақырып өттік?

Жауап: Электротехникаға кіріспе.

Сұрақ 1: Электротехника нені зерттейді?

Жауап: Электротехника — электр және магниттік құбылыстардың практикалық мақсатта қолданылуын зерттейтін ғылым.

Сұрақ 2: Электроника туралы не білесіңдер?

Жауап: Электроника — электронды, жартылай өткізгішті, вакуумды және газды ортада электр құбылыстарын қолдануға негізделген құрылғылар жиынтығы.

Сұрақ 3: Электр энергетикалық жүйе туралы не білеміз?

Жауап: Бұл — өзара байланысқан өндіруші, тұтынушы, түрлендіруші, таратушы және жеткізуші желілердің жиынтығы.

Сұрақ 4: Үшфазалы электр жүйесін, электр қозғалтқышын және үшфазалы трансформаторды ойлап тапқан ғалым кім?

Жауап: Электроэнергетиканың негізін салушы — М. О. Доливо-Добровольский.

Қорытындылау: «Шам жағу» ойыны

Шарты: сұрақтарға жауап бере отырып, «жанған шамға» жету. Экранда ойын атауы және сұрақтар біртіндеп көрсетіледі.

  1. Электрлік техникаларды ата.
  2. Электротехниканың негізін салушы ғалым және оның ашқан жаңалығы.
  3. Электр энергиясын қайда өндіреді?
  4. Сапалы, тұрақты электр тоғын пайдалану үшін қандай шарт орындалуы тиіс?

Мұғалім ескертпесі: Алғашқы электр шамын орыс өнертапқышы А. Н. Лодыгин құрастырған.

III. Жаңа сабақты меңгерту

Негізгі жоспар

  1. 1 Электр энергетикасының міндеттері.
  2. 2 Қазақстанның отын-энергетикалық кешені (ОЭК).
  3. 3 Қазақстан энергетикасының даму кезеңдері.

Қызығушылықты ояту (K-W-L стратегиясы)

1-баған: «Не білемін?»

Оқушылар 1, 2, 3 сұрақ бойынша өздеріне белгілі мәліметті қысқа түрде жазады.

2-баған: «Нені білгім келеді?»

Оқушылар 1, 2, 3 сұрақ бойынша қандай ақпарат білгісі келетінін жазады.

3-баған: «Нені үйрендім?»

Сабақ соңында қорытындылау кезінде толтырылады.

1) Электр энергетикасының міндеттері

  • Халық шаруашылығын және өндіріс орындарын электр энергиясымен толық қамтамасыз ету.
  • Электр энергиясын өндіру мен пайдалануды жеңілдету.
  • Энергияны үнемдеуге бағытталған тиімді құрылғылар мен қондырғыларды, аспаптарды әзірлеу.
  • Электр құрылғыларын қолдануды жеңілдету (батырма, қосқыш, пульт және т.б.).
  • Біріккен энергожүйе құру және дамыту.

Маңызды дерек: 1997 жылы Қазақстан Үкіметі «Энергияны үнемдеу туралы» Заң қабылдады. Энергияны үнемдеу арқылы табиғи-минералдық ресурстарды келешек ұрпақ үшін сақтаймыз.

2) Қазақстанның отын-энергетикалық кешені (ОЭК)

ОЭК — отын мен электр энергиясын өндіруді және оны тұтынушыға жеткізуді қамтамасыз ететін кешенді өндіріс жүйесі. Отын өндірісінде көмір, мұнай, газ сияқты минералдық ресурстар пайдаланылады.

Электр энергиясын өндіретін станциялар

Қазақстанда электр станцияларының негізгі түрлері: ЖЭС (жылу), СЭС (су), АЭС (атом).

ЖЭС орналасқан қалалар

Орал, Ақтөбе, Атырау, Қостанай, Петропавл, Павлодар, Өскемен, Қарағанды, Балқаш, Қызылорда, Семей, Арқалық.

СЭС орналасқан өңірлер

Шығыс Қазақстан: Өскемен (Ертіс, Үлбі, Бұқтырма, Хариуз өзендері).
Алматы облысы: Қапшағай, Үлкен Алматы, Кіші Алматы.
Шымкент өңірі: Шардара су қоймасы.
Талдықорған өңірі: Текелі.

АЭС және жел энергетикасы

Қазақстандағы әзірге жалғыз АЭС — Ақтау қаласында. Болашақта Балқашта АЭС салу жоспары айтылған.
Жоңғар қақпасы мен Арқалықта ЖелЭС салынуда; желі қатты соғатын тағы 40 ауданда қуаты 2 млн кВт болатын жобалар жоспарланған.

Үлес

ЖЭС: 90%

Үлес

СЭС: 8%

Үлес

АЭС: 2%

Бүгінгі күні елде 42 ірі және бірнеше шағын ЖЭС, 6 ірі және бірнеше шағын СЭС, 1 АЭС жұмыс істейді.

3) Қазақстан энергетикасының даму кезеңдері

ОЭК Қазақстанды электр энергиясымен толық қамтамасыз етуге әлеуеті жеткілікті: отын да, энергоресурстар да мол. Дегенмен, кешеннің дамуы біркелкі емес.

Салыстыру: 1990 жылы 90 млрд кВт·сағ электр энергиясы өндірілді. Сол кезеңдегі көрсеткіштер туралы деректерде өндірістік мүмкіндіктердің сәйкессіздігі атап өтіледі. Қазіргі кезде электр станцияларының өндірістік мүмкіндігі шамамен 95 млрд кВт·сағ болғанымен, нақты өндіріс 60 млрд кВт·сағ деңгейінде берілген.

Өндіріс динамикасы (диаграмма деректері)

1990
90 млрд кВт·сағ
1994
66,4 млрд кВт·сағ
1997
60 млрд кВт·сағ
2003
64 млрд кВт·сағ
2005
68 млрд кВт·сағ
2010
85 млрд кВт·сағ
2015
102 млрд кВт·сағ
2020
114 млрд кВт·сағ

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында энергетикалық тоқырауды болдырмау үшін Қазақстан ТМД елдері ішінде алғашқылардың бірі болып энергетика өндірісін жекешелендіріп, саланы тұрақтандыруға қадам жасады.

Саладағы өзекті мәселелер

  • Оңтүстік өңірлерде энергия тапшылығы сақталып, көршілес Қырғызстан мен Түрікменстаннан энергия импорттауға мәжбүр ететін жағдайлар кездеседі.
  • Энергия құнының өсуі қоғамдық талқылаулардың біріне айналды (мерзімді басылымдар деректері бойынша).

Стратегиялық бағдарлар

«Қазақстан – 2030» стратегиясында және «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты жолдауда энергетика міндеттері мен тапшылық мәселелерін шешу бағыттары қарастырылған. Сондай-ақ, Энергетика және минералды ресурстар министрлігі «Самұрық» құрылымдарымен бірлесіп 2007–2015 жылдарға перспективалық жоспар әзірлегені айтылады.

Мәлімдемелерге сәйкес, Екібастұз ЭС қуатын арттыру және Қарағанды, Павлодар және өзге аймақтарда жаңа ЖЭС салу жоспарлары аталған.

IV. Бекіту, бағалау және үй тапсырмасы

Бекіту

  • K-W-L кестесінің 3-бағанын («Нені үйрендім?») толтыру.
  • Қорытынды сұрақтар: ОЭК деген не? Қазақстан энергетикасын дамыту нені көздейді?

Дәптермен жұмыс

Лекция мәтінін жаздыру.

Үй тапсырмасы

Қазақстан энергетикасының даму кезеңдерін көрсететін диаграмманы сызу.

Қажет болса, диаграмманы 1990–2020 жылдар аралығындағы өндіріс деректері бойынша құрастырыңыз.

Бағалау

Оқушылардың сабаққа қатысуы, сұрақтарға жауап беруі, талқылауға белсенді араласуы және тапсырмаларды орындауы бойынша бағаланады.